Kayseri’deki (Kesaria-‘Akunq’ web sitesi) yeraltı şehirleri, savunma ve barınma alanlarının yanı sıra kayaya oyulmuş kiliseleri ve ibadet mekânlarıyla da bölgenin geçmişine ışık tutuyor.
Kayseri ve çevresinde 20’den fazla yeraltı şehri tespit edilirken, bu yapılarda depo, mutfak, sarnıç, havalandırma bacaları ve ibadethane gibi farklı kullanım alanlarının bulunduğu belirtiliyor. Ağırnas, Gesi, Talas ve Tomarza’nın da aralarında bulunduğu farklı bölgelerdeki yeraltı yapıları, kaya oyma mimarisinin bölgedeki örneklerini ortaya koyuyor.
Melikgazi ilçesindeki Ağırnas Yeraltı Şehri’nde kayaya oyulmuş bir kilise bulunuyor. Kültür Varlıkları Envanteri’nde yer alan bilgilere göre doğu-batı doğrultusunda planlanan kilise tek nefli. Yapının apsisi kayaya yarım daire biçiminde oyulurken, iç bölümünde kayaya açılmış nişler de bulunuyor. Kilisede kitabe bulunmadığı için kesin yapım tarihi bilinmiyor; envanter çalışmasında yapının 10’uncu-11’inci yüzyıllara tarihlendirilebileceği belirtiliyor.
Gesi Güney Mahallesi’ndeki kaya yerleşimleri arasında ise üç apsisli bir kilise bulunuyor. Kayseri Yeraltı Yapıları Envanteri’nde Bizans kilisesi olarak tanımlanan yapının ana bölümü kayaya oyulmuş durumda. Kilisenin nef tavanının kaya oyma sütunlarla desteklendiği ve doğu bölümünde bir tünelle ulaşılan ayrı bir şapelin bulunduğu belirtiliyor.
Şapelin altında yeraltı odasının da bulunduğu kaydedilirken, envanter raporunda Kapadokya’daki benzer kiliselerde bu tür odaların önemli dinî görevlilerin mezarlarıyla ilişkilendirilebildiği aktarılıyor. Bu nedenle söz konusu odanın işlevi konusunda kesin bir tanımlama yapmak yerine, yapının mimari özelliklerinin benzer örneklerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği görülüyor.
Yeraltı mirasının ibadet izleri
Kayseri’deki yeraltı şehirleri, yalnızca barınma ve korunma amacıyla kullanılan alanlardan oluşmuyor. Farklı işlevlere sahip mekânların yanı sıra ibadet alanlarının da bulunması, bu yerleşimlerin geçmişteki günlük yaşamın farklı ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde kullanıldığını gösteriyor.
Ağırnas’taki tek nefli, yarım daire apsisli kaya kilisesi ile Gesi’deki üç apsisli Bizans kilisesi, Kayseri çevresindeki kaya oyma ibadet yapılarının farklı mimari özellikler taşıyan örnekleri arasında yer alıyor. Bu yapılar, bölgenin yeraltı ve kaya yerleşimi geleneğinin yalnızca savunma ve barınma değil, ibadet mekânlarını da kapsadığını ortaya koyuyor.
Leave a Reply