Arçeş, Erciş. Büyük Hayk’ın Turuberan Eyaleti’nin Ağiovit bölgesinde, Van Gölü’nün kuzey kıyısında bulunan şehir., Kral II. Argişti tarafından (Arçeş’te, Argişti’ye ithaf edilen iki yazıt bulunmaktadır) kurulmuş olduğu tahmin edilmektedir. Krallık hanedanının alt üyelerine ait olmuştur.
Arçeş, 624 yılında Bizans orduları tarafından işgal edilerek büyük oranda tahrip edilmiştir. VII. yüzyıl sonunda Arap işgal orduları burada garnizon kurmuşlardır.
774–775 yıllarındaki Arap karşıtı ayaklanma esnasında Ermenilerle Araplar arasındaki nihai savaş Arçeş yakınlarında vuku bulmuştur. Bagratuni hanedanlığı döneminde Arçeş, Araplardan temizlenerek gelişmeye başlamış ve ticaret yolunun önemli noktalarından biri olmuştur.
Arçeş, 1021 yılında Bizanslılar, 1054’te Selçuklular, 1110’da Şah-i Armenler, 1208’de ise Eyyubiler tarafından istila edilmiştir. 1209 yılında şehir Ermeni-Gürcü ortak ordusu tarafından kurtarılmış, 1231 yılında Moğol-Tatarlar tarafından işgal edilmiştir. XIV.-XV. yüzyıllarda Türkmen ve Kürt çeteleri burada hâkimiyet kurmuşlardır.
Arçeş, XVI. yüzyıldaki Osmanlı-Pers savaşlarından büyük oranda zarar görmüştür. 1639 yılında tekrar Osmanlıya bağlanarak aynı adlı sancağın merkezi olmuştur.
XIX. yüzyıl başlarında Arçeş 1500 hanelik (büyük bir kısmı Ermeni) bir nüfusa sahipti. İki kilise ve okullar vardı. Medsop, Ardsvaberd ve Urınkar manastırları Arçeş civarında bulunmaktaydı.
XIX. yüzyıl ortalarında Arçeş, Van Gölü’nün suları altında (körfez kıyısında yıkıntılardan kalıntılar görmek mümkündü) kalmıştır. Arçeş şehri sakinleri eski şehrin kuzeyinde Yeni Arçeş’i (1915 yılında 260 hane) kurmuşlardır.
Ermenilerin büyük bir kısmı 1915’te katledilmiştir.
Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. cilt, Yerevan, 1990.
Leave a Reply