Ardahan, Artahan. Büyük Hayk’ın Gugark Eyaletinde, aynı isimle anılan sancağın Kur Nehri’nin sağ kıyısında bulunan merkezi. Antik dönemde Hur, Kacats kağak (yiğitler şehri) olarak anılmaktaydı. IX. yüzyılda Ardanuc’a (Ardanuç) bağlı olup Bagratuni hanedanı yönetimi altında bulunmaktaydı. IX.-XI. yüzyıllarında, ticaret yolları üzerinde bulunan önemli bir nokta olmuştur. Ardahan, 1236 yılında Tatar-Moğollar, XIV. yüzyılda Osmanlılar tarafından istila edilmiştir. 1555 yılında Çıldır (Akhaltskha, Ahıska) paşalığı bünyesine dâhil edilmiştir. 1828–29 Rus-Osmanlı savaşlarından sonra Ardahan’da, büyük çoğunluğu Ermenilerden oluşan 400 hane bulunmaktaydı. Bu insanların büyük kısmı Rusya’ya göç etmiştir.
1878 yılında Kars Eyaleti’ne dâhil olarak Rusya’ya geçmiştir. 1892 yangınından sonra Kur Nehri’nin sol yakasında Ardahan’ın yeni mahallesi kurulmuştur. 1897’de 1315, 1914’te 2063 Ermeni şehirde yaşamakta, tarım, zanaatlar ve ticaretle uğraşmaktaydı. Ermenilerin 3 kilisesi ve okulları vardı. Ardahan’da fabrikalar, posta-telgraf merkezi, çarşı, hastane vs. vardı. Şehrin surlarının ve iç kalenin (Kur Nehri’nin sol kıyısında, kaya kitlesi üzerinde) yıkıntıları duruyordu.
1920 yılında Kemalistler Ardahan’ı işgal etmiş, Ermeniler, Sovyet Ermenistan’ına ve Gürcistan’a sığınmışlardır.
Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. cilt, Yerevan, 1990.
Leave a Reply