Hazro, Hızro, Khazru. Batı Ermenistan’ın Diarbekir (Diyarbakır) Vilayeti’nde, Diarbekir (Amid, Amit) şehrinin 70 km. kuzeydoğusunda, Khaçerdum Dağı’nın güney eteğinde, bağlarla kaplı, buz gibi pınarlarıyla zengin bir bölgede bulunan kasaba. İlk defa, Taron bölgesinin Surb (Aziz) Hovhannes (Yeğırdut) Manastırı’nın 1445 tarihli dini fermanında “Hazrav” (klasik Ermenicede “o” harfi “av” şeklinde yazılmaktaydı) şekliyle bu isme rastlanmaktadır. XVI.-XIX. yüzyılda Tarcili (Tırcıli) Kürt yönetimi bünyesinde (daha geç dönemde Silvan Kazası’nın Hazro köy topluluğu merkezi olarak) bulunmuştur.
XX. yüzyıl başında Hazro’da zanaatlar, ticaret ve bağcılıkla uğraşmakta olan 400 hane Ermeni yaşamaktaydı. Ermeniler, 2 kilise (Surb Şımavon/Şımşamonik ve Surb Astvadsadsin) ile Surb Astvadsadsin kilisesine bitişik olan İstanbul Birleşmiş Derneklerinin kurmuş olduğu bir okula sahipti.
Hazro çevresindeki tarihi-mimari anıtlardan Aynırbırığ, Tarcal ve Çıkhır manasrırlarını sayabiliriz. Hazro köy topluluğunun, Ermenilerle meskûn yaklaşık 30 köylerinden en büyükleri Agrak, Başneğ, Dersil, Hodnov, Cırnokh, Sıleman ve Kufercin’di. Bu yerleşim yerlerinin zanaatkârları ve özellikle dokumacıları ün salmıştı.
1895–96 Ermeni kırımları esnasında Hazro ve çevre köyleri talan edilmiş, 1915 Soykırımında ise Ermeniler tamamen yok edilmişlerdir.
Küçük Ermeni Ansiklopedisi, III. cilt, Yerevan, 1999.
Leave a Reply