Kıği, Keği, Geği, Koğo Berd, Kiğı. Erzrum (Erzurum) Vilayeti, Kıği Sancağı’nın merkezi olan kasaba. Aradsani (Muratçay) Nehri’nin sağ kolunu oluşturan Kıği Deresi’nin sağ kıyısında bulunmaktadır. Eski Kıği, 1415 depreminde zarar görüp 1616 depreminde ise tamamen yıkılmıştır. Hayatta kalanlar yeni şehri Setakharum ve Karaglukh dağları eteklerinde kurmuşlardır.
Kıği, XX. yüzyılın başında iki katlı taş evleri ve 3500 nüfusuyla (2450’si Ermeni) düzenli bir şehirdi. Ermeniler, şehrin Karkandzor olarak anılan bölümünün Surb (Aziz) Hakob, Surb Sargis, Surb Lusavoriç ve Aşağı adlı dört mahallelerinde yaşamaktaydı. Dini önderliğin binası Aşağı mahallede bulunmaktaydı. Her mahallenin kendi kilisesi (Surb Sargis, Surb Hakob, Surb Lusavoriç ve Surb Astvadsadsin) vardı. Kıği’den 1–1,5 km. uzaklıkta antik (IV. yüzyıl) bir kalenin kalıntıları vardır.
Kıği’nin en önemli yerlerinden biri, ziyaretgâha dönüşmüş olan Surb Astvadsadsin pınarıydı. Kıği bir yazım merkezi olmuştur ve 1464 yılında Yeremia Sarkavag tarafından yazılmış olan “Maştots” (dua kitabı) ve “Gandzaran” (ilahiler kitabı) ünlüdür. XIX. yüzyıl sonu ve XX. yüzyıl başında Kıği’de erkekler (1870) ve kızlar (1880) için ve karma ilkokullar bulunmaktaydı.
I. Ğukas Karnetsi katolikos (Ermeni kilisesinin önderi) Kıği’de doğmuştur.
Kıği Ermenileri 1915’te tehcir edilip Kamakh (Kemah) Vadisi’nde katledilmişler, kurtulabilenler Doğu Ermenistan’a ve farklı ülkelere sığınmışlardır.
Leave a Reply