Yevdokia, Tokhat, Tokat. Küçük Hayk’ta (günümüzde Türkiye’nin Tokat İli’nin idari merkezi) bulunan bir şehir. Ermeni nüfuslu olan Yevdokia’ya Roma ve Bizans hâkimiyeti döneminde (M.Ö. I.-M.S. XII. yüzyıl) az sayıda Yunanlı, daha sonraki Müslüman işgalcilerin, özellikle de Osmanlıların egemenliği süresinde ise çok sayıda Müslüman yerleşmiştir.
XIX. yüzyıl sonu Yevdokia’sında yaklaşık 11 bin, 1915 Soykırımı arifesinde ise 14 bin Ermeni yaşamaktaydı.
Yevdokia’nın ekonomik ve kültürel yaşamında Ermeniler önemli rol oynamışlar, zanaatlar (bakırcılık, dokumacılık, kuyumculuk, dericilik vs), ticaret, ipekböcekçiliği ve bağcılıkla uğraşmışlardır. Yavdokia, Ermeni yazım merkezi olmuş, burada çok sayıda elyazması üretilmiştir. Ermenilerin 2 manastırı (Surb/Aziz Hovhan Voskeberan veya Surb Nışan ve Surb Hovakim Annayi), 7 kilisesi (Surb Yerordutyun, Surb Minas, Surb Astvadsadsin, Surb Lusavoriç, Surb Karapet, Surb Gevorg, Surb Karasun Mankants), aynı sayıda okulları ve çocuk yuvaları vardı. Tiyatro grupları mevcuttu (1912 yılında yazar Daniel Varujan yönetiminde Hakob Paronyan’ın “Medsapativ Muratskanner” piyesi sahneye konulmuştur). Yevdokia’da “Yerakhayrik” dergisi, “İris” altı aylık dergisi yayınlanmış, matbaaları bulunmuştur.
Soykırım esnasında Yevdokia Ermenilerinin büyük bir kısmı katledilmiş, kalanlar yabancı ülkelere sığınmışlardır. 1939 yılında Yevdokia’da yaklaşık 400 Ermeni yaşamaktaydı. Şehrin batısındaki dağın tepesinde antik kale yarı yıkık bir halde günümüze gelmiştir.
Küçük Ermeni Ansiklopedisi, II. cilt, Yerevan, 1995.
Leave a Reply