Sovyet cumhuriyetleri federasyonunun oluşturulması
Ermenistan’ın ilk anayasası. Transkafkasya Federasyonu ve SSCB’nin oluşması
Yeni bir yönetim mekanizması olan Sovyetlerin seçimini düzenlemekle sorumlu Devkomlar, görevlerini 1921 sonlarında yerine getirir.
Ermenistan Sovyetlerinin 1. kongresi, 1922 başlarında yapılır. Bu kongrede, öncelikli olarak Ermenistan anayasası olmak üzere, bir dizi sorun ele alınır. Ermenistan anayasası, Rusya anayasasının bir tekrarı olur. Anayasanın son maddeleri, devletin sembolleri ve bayrağıyla ilgiliydi. Devlet arması, ressam Martiros Saryan tarafından hazırlanır. Daha sonra ise (1944) besteci Aram Khaçaturyan’ın müziğiyle, milli marş kabul edilir.
ESSC (Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti-çev. notu) anayasasında bulunan bazı şekilci maddelere rağmen, bu anayasa Ermenistan devletinin temel kanunlarını yansıtır. 1922 anayasası, Ermenistan tarihinin ilk anayasası olur.
Ermenistan Sovyetlerinin 1. kongresi, Transkafkasya Federasyonu’nun oluşturulması konusunu görüşerek, bu fikre onay verir. Sovyet yönetimi önderi V. İ. Lenin, Kafkasya komünistlerine, cumhuriyetler arasında güçlü bir birlik kurma direktifi verir. Federasyon, farklı otonom devletlerin, yeni bir federe devlet bünyesinde, kendi özerklerini koruyarak birleştiği devlet şeklidir.
Federasyon antlaşması, 3 Transkafkasya cumhuriyeti temsilcilerinin konferansı tarafından 12 Mart 1922 tarihinde onaylanır. Böylece bu 3 ülkenin federasyonu olan Transkafkasya Sovyet Federe Sosyalist Cumhuriyeti (TSFSC) kurulur. Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan esasında özerkliklerini korumaktaydı. Transkafkasya Federasyonu, 1936 yılına kadar varlığını sürdürür.
1922 yılında, eski Rus imparatorluğu bölgesinde oluşturulan Sovyet cumhuriyetlerinin, ne tür devletlerarası ilişki içinde bulunması gerektiği sorunu fiili açıdan görüşülür. V.İ.Lenin’in önerisiyle, aralarında Rusya’nın da bulunduğu Sovyet cumhuriyetleri, özerklikleri ve federasyonu terk etme hakları saklı olarak, yeni ve genel bir devlet teşekkülü olan Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) adı altında birleşme kararı alır.
30 Aralık 1922 tarihinde gerçekleşen SSCB Sovyetlerinin 1. kongresine, RSFSC (Rusya Sovyet Federe Sosyalist Cumhuriyeti-çev. notu), Ukrayna, Beyaz Rusya ve TSFSC’den oluşan 4 Sovyet cumhuriyeti katılır. Kongrede, SSCB’nin kurulmasına dair deklarasyon ve anlaşma onaylanır. Ermenistan SSC’i, Transkafkasya Federasyonu sayesinde SSCB bünyesine katılır.
Transkafkasya Federasyonu’ndan SSCB oluşumuna geçen Ermenistan SSC’nin statüsü temelden değişir ve o zamana kadar şu veya bu şekilde bağımsız bir ülke olan Sovyet Ermenistan, SSCB’nin oluşmasıyla özerkliğini önemli oranda kaybeder.
SSCB’nin oluşumu, milli sorunun bir çözüm şekli olmasına rağmen, fiili olarak çözüme ulaşılmaz. Bir federasyon olması gereken SSCB, Komünist Partisi yönetiminde bulunan merkezi bir devlete dönüşür. Halkların hoşnutsuzluğunun sesi ve milli görüş ayrılıkları, bu devletin bünyesinde boğulur. SSCB, bu ve daha başka nedenlerden dolayı sadece yetmiş yıl varlığını sürdürerek, 1991 yılında dağılır.
Buna rağmen Ermenistan, SSCB bünyesinde önemli başarılar elde eder ve SSCB’nin korumasıyla güven içinde bulunur.
ESSC’nin diplomatik ilişkileri
Sovyet Ermenistan, eski yönetim zamanında yapılan dış antlaşmaları geçersiz ilan eder ve yeni bir temel üzerinde bazı ülkelerle diplomatik ilişkiler kurar. Sovyet Rusya, Gürcistan, Ukrayna ve Azerbaycan’da Ermenistan büyükelçilikleri kurulur. Moskova’daki Ermenistan temsilciliği aracılığıyla Ermenistan’a ekonomik ve diğer alanlarda yardım ulaştırmak amacıyla çalışmalar yapılır. Sohum, Batum, Vladikafkas (Dağlık Cumhuriyet) ve Taşkent’te (Türkmenistan) konsolosluklar açılır.
Ermenistan, yakın komşuları İran ve Türkiye ile ilişkiler kurar. Ordu birliklerini hâlâ Aleksandrapol’de bulunduran Türkiye ile ilişkilerde zorluklar yaşanır. Ermenistan topraklarının Türkiye tarafından işgal edilmiş olması ve Soykırım, Ermenistan-Türkiye ilişkilerindeki gerginliğin temel nedeni olur. Ermenistan temsilcisi, Rus heyetinin bünyesinde 1922 yılında Cenevre konferansına katılır ve Rus-Alman antlaşmasıyla Almanya da ESSC’i tanır.
Bazı ülkelerle ekonomik-ticari ilişkiler geliştirilir. Tahıl elde edilen İran’ın Makü Hanlığı ile ticari antlaşma imzalanır. Konstantinopel’deki Ermenistan temsilciliği vasıtasıyla, Avrupa ve Amerika’daki Ermeni cemaatleriyle ekonomik ilişkiler tesis edilir. İtalyan “Sago” şirketi Ermenistan’da faaliyet gösterir.
Amerikan Yakın Doğu Yardım Komitesi’nin (Amerkom) Ermeni halkına desteği sürdürer. Ermenistan’daki 25 bin kadar yetim ve hastanın bakımı, bu komite sayesinde sağlanır. İngiliz Yardım Komitesi de 1921 yılında insani yardım düzenler ve çok sayıda Ermeni mülteci bu komitenin yardımıyla Mezopotamya’dan Ermenistan’a nakledilir.
Diplomatik ilişkilerin varlığı, görünüşte, bağımsız devlet teşekkülünün dışa vurumudur. Lakin buna rağmen, Ermenistan’ın dış ve iç siyasetinde, Sovyet Rusya’nın etkisi giderek güçlenir.
http://www.findarmenia.com/arm/history/28/593
Çeviren: DiranLokmagözyan
Leave a Reply