Արտաքուստ ՋԵՆՔ ԹԱՇՔԱՆ, ներքուստ ՄԱԺԱՔ ԹՈՇԻԿՅԱՆ

Բացում՝ Յիշողութեան թանգարանի

Հայկական հարցը «Մշակի» էջերում

Աքար յիշեցուցած է 100 տարի առաջ կախաղան բարձրացուած յոյներուն մասին

Բացում՝ Յիշողութեան թանգարանի

«Թուրքիոյ Հե­­տազօ­­տու­­թիւննե­­րու Ինստու­­տուտ»ը հա­­մավա­­րակի շրջա­­նին էր, երբ «Ակօս»ի խմբագ­­րա­­­կան կազ­­մը որո­­շած էր առտնի աշ­­խա­­­տու­­թան, հիւ­­րընկա­­լուե­­ցաւ թեր­­թիս խմբագ­­րա­­­տու­­նը, ուր պատ­­րաստեց Թուրքիոյ…

Հայկական հարցը «Մշակի» էջերում

Մարիամ ՀովսեփյանԳԱԱ պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, բան. գիտ. թեկնածու 150 տարի առաջ Թիֆլիսում Գրիգոր Արծրունու խմբագրմամբ սկսում է հրատարակվել «Մշակ»…

ԱՐԵՒՄՏՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՊԱՐՍԿԱՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՔԱՂԱՔՆԵՐԸ

  Ադամակերտ Ալաշկերտ Ակն Ամասիա Անի Արաբկիր Արդահան Արդվին Արծկե Արծն Արղանա–Մադեն Արճեշ Արշակավան Արշամաշատ Արտամետ Արտանուջ Բաբերդ Բագարան Բալու Բայազետ Բերկրի Բիթլիս Գյումուշխանա Դիադին Դիարբեքիր Դիլման Երազգավորս Երզնկա Զարեհավան Զարիշատ Զարիշատ Իգդիր Խարբերդ Խլաթ Խնուս Խոզաթ Խոյ Կաղզվան Կամախ Կապան–Մադեն Կարաքիլիսե Կարկաթիոկերտ Կարին Կարս Հազրու Հասանկալա Ճապաղջուր Մալաթիա Մակու Մամախաթուն Մանազկերտ Մեծկերտ Մոկս Մուշ…

ԱԴԱՄԱԿԵՐՏ

  Կոչվում է նաև Հադամակերտ։ Թուրքերն անվանում են Բաշ-կալե (Բաշկալա), իսկ սեպագիր արձանագրություններում հիշատակվում է Аdamma ձևով: Անունը ստուգաբանվում է եբրայերեն «Ադամ», հայերեն «կերտ»։ Հիշատակվում է իբրև ավան, գյուղաքաղաք և քաղաք։ Գտնվում է Վանա լճից 78— 80 կմ հարավ-արևելք, Տիգրիսի ձախակողմյան վտակ Մեծ Զավ (կամ Զաբ) գետի վերին հոսանքում, ընդարձակ սարավանդի արևմտյան մասում, ծովի մակարդակից…

ԱԼԱՇԿԵՐՏ

Ալաշկերտը տարբեր ժամանակներում հիշատակվում է իբրև ավան, գյուղաքաղաք, բերդաքաղաք, քաղաք։ Այն համապատասխանում է ուրարտական սեպագիր արձանագրություններում հիշատակված Անաշա կամ Ալաշա քաղաքին, որ հետագայում հայտնի է ղարձել Վաղարշակերտ, իսկ ապա՝ Ալաշկերտ անունով։ Արևմտյան Հայաստանի հազարավոր անունների նման Ալաշկերտի անունը ևս թուրքական տիրապետության շրջանում «թուրքացվել» է։ XV դարից թուրքերն այն կոչել են Թոփրախկալա (հողե բերդ)։ Նրանք այդ…

ԱԿՆ

Հիշատակվում է նաև Մարընտունիկ անունով և Ակին տարբերակով։ Թուրքերն աղավաղելով կոչել են Էգին, իսկ այժմ՝ վերանվանել Քեմալիե։ Հավանաբար Ակն է կոչվել քաղաքի միջով հոսող Ակնաղբյուրի անվան հետ կապված։ Կիսավանդական պատմության համաձայն, Անիի ողբալի կործանումից հետո նրա բնակիչների մի մասը եկել է այստեղ և հանդիպելով սառնորակ ու քաղցրահամ աղբյուրի՝ դրա մոտ էլ հիմնել է նոր քաղաքը,…

ԱՄԱՍԻԱ

Երբեմն կոչել են Ռումի Բաղդատ (= հույների Բաղդատ), բայց այն տարածում չի ստացել և քաղաքը ավելի քան 2500 տարի է, ինչ պահպանել է Ամասիա անունը։ Ոմանք ենթադրաբար նույնացնում են խեթական Կարախանա բնակավայրի հետ։ Հիմնադրման օրից ցայժմ Ամասիան համարվել է քաղաք։ Գտնվում է Սև ծովը թափվող Իրիս (այժմ Եշիլ-իրմակ) գետի վրա, որը քաղաքը բաժանում է երկու…

ԱՆԻ

Հայոց հին մայրաքաղաքների շարքի մեջ ամենից սիրվածը թերևս Անին է։ Անին գտնվում էր Ախուրյան գետի բարձրադիր աջ ափին, ՀՍՍՀ Անիի շրջանի Խարկով գյուղի դիմաց, երեք կողմերից խոր ակոսված սարահարթակի վրա։ Անիի գրաված տարածքը բնակեցված է եղել հնագույն ժամանակներից։ Այստեղ հայտնաբերվել են մեծ հնություն ունեցող կիկլոպյան կառույցների մնացորդներ, ինչպես և VIII-—VII դդ. (մ.թ.ա) դամբարանադաշտ։ Իբրև սովորական…

ԱՐԱԲԿԻՐ

 Հիշատակվում է նաև Արաբկեր ձևով։ Անունը հավանաբար կապված է հնագույն Արաբրակնուա քաղաքի անվան հետ, որի մոտ էլ կառուցվել է այն։ Քաղաքը տիրել են նաև արաբները, ոմանք նրա անունը կապում են թուրքերեն «արաբ» և «գեր» («գիր») բառերի հետ, որ նշանակում է արաբ մտած, կամ արաբ մտիր։ Հայկական ժողովրդական ստուգաբանությամբ Արաբկիր նշանակում է` առ ափին գետի։ Հույները…

ԱՐԴԱՀԱՆ

 Արդահանը արևմտահայերեն տառադարձությամբ գրվել է Արտահան ձևով և կոչվել է նաև Քաջաց քաղաք, Քաջաց բերդ: Այն իր բազմադարյան պատմության ընթացքում գրեթե միշտ եղել է գավառական տիպի քաղաք, համեմատաբար սակավ բնակչությամբ։ Այդ է պատճառը, որ հաճախ հիշատակվում է նաև իբրև քաղաքավան, ավան, բերդավան, գյուղաքաղաք։ Գտնվում է Կուրի վերին հոսանքի շրջանում, Արդահանի սարահարթում։ Շրջապատված է կաղնիների անտառով։…

ԱՐԴՎԻՆ

Արևմտահայ տառադարձությամբ՝ Արտվին։ Կոչվել է նաև Լիվանա (Լիվանե)։ Բնույթով գավառական տիպի քաղաք էր, բայց պաշտոնապես համարվել է նաև գյուղ։ Գտնվում է Ճորոխ գետի ստորին հոսանքի ձախ ափին, Բաթումից հարավ, այնտեղից եկող ճանապարհի վրա։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից մոտ 400 մետր է (1284 ոտնաչափ)։ Փռված է գեղատեսիլ լեռնալանջի վրա, շրջապատված անտառապատ տարածքներով։ Ամբողջապես թաղված է կանաչի մեջ։…