Վասպուրական

  Վասպուրական. նահանգ Մեծ Հայքում. Հյուսիսից սահմանակից էր Այրարատ, հյուսիս – արեւելքից, Սյունիք, արեւելքից, Փայտակարան եւ Պարսկահայք, հարավից, Կորճայք, Մոկք եւ Աղձնիք, արեւմուտքից, Տուրուբերան նահանգներին. Ընդգրկում էր 35 գավառ. Մ.թ.ա. IX դարից Վասպուրականի տարածքը մտել է Ուրարտու պետության մեջ, ունեցել է զարգացած արհեստագործություն եւ երկրագործություն. Մ.թ.ա. VI դարից Վասպուրականի ամբողջ տարածքը մտել է Երվանդունի, մ.թ.ա.…

Տայք

Տայք. Մեծ Հայքի 14 – րդ նահանգը. Հյուսիսից սահմանակից էր Եգերք եւ Խաղտիք երկրներին, հյուսիս – արեւելքից, Գուգարք, արեւելքից եւ հարավից, Այրարատ, հարավ – արեւմուտքից եւ արեւմուտքից, Բարձր Հայք նահանգներին. Տայքը վառչականորեն բաժանվում էր 8 գավառի, Կող, Բերդաց Փոր, Պարտիզաց Փոր, Ճակք, Բոխա, Ոքաղե, Ազորդաց Փոր եւ Ասեաց Փոր. Մինչեւ III դ. Տայքը եղել է…

Տուրուբերան

 Տուրուբերան կամ Տաւրուբերան (Կողմն Տարաւնոյ, Տարոնոյ աշխարհ, Տաւրոյ բերան) – Մեծ Հայքի չորրորդ նահանգը. Արեւմուտքից սահմանակից էր Ծոփք եւ Բարձր Հայք, հյուսիսից, Այրարատ, արեւելքից, Վասպուրական, հարավից, Մոկք եւ Աղձնիք նահանգներին. Տուրուբերանի բնական սահմաններն արեւմուտքում կազմում էին Բյուրակն – Մնձուրյան լեռնաշղթայի արեւելյան հատվածից սկսվող եւ դեպի հարավ տարածվող Սերոկի լեռները, հյուսիսում, Հայկական Պար եւ Շարիանի լեռնաշղթաները,…

Փայտակարան

  Փայտակարան. Մեծ Հայքի տասնմեկերորդ նահանգը։ Հյուսիս–արևմուտքից սահմանակից էր Սյունիք, Արցախ և Ուտիք, արևմուտքից՝ Վասպուրական նահանգներին։ Փայտակարանի գավառներն են՝ Հրաքոտ–Պերոժը, Վարդանակերտը, Յոթնփորակյան Բագինքը, Քոեկյանը, Ռոտ–ի–Բաղան, Առոսը, Պիճանը, Հանին, Աթշի–Բագավանը, Սպանդարան Պերոժը, Որմիզդպերոժը, Ալևանը։ Որպես Մեծ Հայքի թագավորության ծայր արևելյան նահանգ` Փայտակարանը ռազմաքաղաքական մեծ կարևորություն է ստացել հյուսիսային կովկասյան լեռնականների դեմ մղվող պայքարում։ Քրիստոնեությունը պետական կրոն…

Բիթլիսի նահանգ (համառոտ)

Բիթլիսի նահանգ, Բաղեշի իշխանություն, Բաղեշի նահանգ, Բաղիշի նահանգ, Բիթլիզի նահանգ, Պիթլիզի նահանգ, Պիտլիսի նահանգ — Նահանգ Արևմտյան Հայաստանում: Իբրև առանձին վարչական միավոր ձևավորվել է 16–րդ դարի սկզբում` որպես հյուքյումեթություն (իշխանություն), որի մեջ մտնում էին Սասունը, Մուշը, Խիզանը, Խնուսը, Խլաթը, Արծկեն: Կենտրոնը Բիթլիսն էր, որ կոչվում էր նաև Բաղեշ: Որպես նահանգ ձևավորվել է 1875 թ: Տարածվում…

Դիարբեքիրի նահանգ (համառոտ)

Դիարբեքիրի նահանգ, Ամեդ, Ամեդա, Ամեդի, Ամեդու, Ամիդ, Ամիդա, Ամիդացվոց նահանգ («քաղաք»), Ամիդի, Ամիդիա, Ամիդու, Ամիթ, Դիարպեքիր, Տիարբնքիր, Տիարպեքիր, Տիգրանակերտ — Նահանգ, գավառ, գավառակ (կազա), կուսակալություն (փաշայություն) Արմ Հայաստանում: Փռված էր Արևմտյան Տիգրիսի վերին հոսանքի ավազանում և շրջակա տարածքներում: Կազմված էր պատմական մեծ Հայքի Չորրորդ Հայքից և Աղձնիքի արևմտյան գավառներից: 17—18-րդ դարերում այն հետագա շրջանի համանուն…

ՎԱՆԻ ՆԱՀԱՆԳ

Վանի նահանգ,Վանի վիլայեթ, Վանի էլայեթ. Օսմանյան Կայսրության վարչատարածքային միավոր Արևմտյան Հայաստանում` Վան կենտրոնով: Ստեղծվել է 1548-ին: Ընդգրկել է Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի հիմնական, Մոկք, Կորճայք և Տուրուբերան  նահանգների առանձին մասերը: Մինչև 19-րդ դարի առաջին կեսը բաղկացած էր հետևյալ գավառներից (լիվաներից կամ սանջակներից)` Արծկե-Ալջավազ, Աղաքիս (Եղեգիս), Արճան, Արճեշ, Բերդաղ (Նամիրան), Բերկրի, Զռըկան (Զրիկի), Էքրադ-ի բեն-ի Կոթուր,…

Էրզրումի նահանգ (համառոտ)

Էրզրումի նահանգ, Արզրում, Էրզերում, Թեոդուպոլսի նահանգ — Նահանգ (Էալեթ, վիլայեթ) Արևմտյան Հայաստանում։ Արևելքից և հյուսիս-արևելքից սահմանակից էր Պարսկաստանին և Ռուսաստանին, հյուսիսից՝ Տրապիզոնի, արևելքից՝ Սեբաստիայի (Սվասի), հարավից՝ Բիթլիսի, Խարբերդի և Վանի նահանգներին։ Էրզրումի նահանգն Արևմտյան Հայաստանի վարչատարածքային միավորներից ամենաընդարձակն ու ամենախոշորն էր։ Նրա տարածքի մի զգալի մասը կազմում էր հին Բարձր Հայք աշխարհը: Նահանգի կենտրոնը Էրզրում…

Խարբերդի նահանգ (համառոտ)

Խարբերդի նահանգ, – Էլյազըգ, Էլյզըգ, Էլյազըկ, Էլյզըղ, էլյազիգ, Խարբերդ, Խարբերդի կուսակալություն, Խարբերդ, Խարբուդ. Խարբութ, Խարբուտ, Խարպերտ, Խարպութ, Խարպուտ, Խարպուրտ, Խարփութ, Խսւրփուտ, Կարբերդ, Հարբերդ, Հարբուտ, Հզնիզիատ, Հըսն Զիատ, Հըսն Զիյատ, Հիսն Զիադ, Հիսն Զիաթ, Հիսն Զիաւո, Հիսն Զիյադ, Հիսն Զիյաթ, Մամուրեթ-ել-Ազիզ, Մամուրեթ-յուլ-Ազիզ, Մամուրեթ-յուլ-Էազիզ, Մամուրեթ-ուլ-Ազիզ, Մամուր-ուլ-Ազիզ, Մեմուրեթ-ալ-Ազիզ, Քարպութ, Քարպուտ, Քարփութ—Նահանգ (վիլայեթ), կուսակալություն Արևմտյան Հայաստանում, Արևմտյան Եփրատի և…

Կաղանդ, Տարեմուտ

Այժմ բոլոր քրիստոնյա ազգերը Տարեմուտը տոնում են հունվարի 1-ին: Հունվար նշանակում է ծնունդ: Մինչև Քրիստոսի աշխարհ գալն ամբողջ մարդկությունը գերի էր դժոխքում՝ սատանայի ձեռքում՝ կաշկանդված հավիտենական մահվամբ: Քրիստոս այդ ամսին ծնվելով՝ ավերեց դժոխքը, մարդկությանն ազատեց հավիտենական մահից և առաջնորդում է Երկնքի արքայություն: Այդ պատճառով հունվարը դարձավ ամիսների սկիզբ: Հունվարի 1-ը մեր Փրկչի ծննդյան թվականի առաջին…