ԽԼԱԹ. գավառ

ԽԼԱԹ, Ախլաթ. գավառ Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիս նահանգում՝ Վանա լճի արևմտյան ափին: Հարավում վեր է խոյանում Նեմրութ (Սարակն) հրաբխային լեռնազանգվածը` Նեմրութ և Գրգուռ գագաթներով: Հարուստ է սառն ու քաղցրահամ ջրերով, շինարարական քարի հանքերով: Հողն արգավանդ է, կլիման` բարեխառն:

Խլաթի տարածքը հիմնականում համապատասխանում է Բզնունիք գավառին: XVIդ. կեսին, ընկնելով թուրքական տիրապետության տակ, որպես գավառ (լիվա կամ սանջակ) մտցվել է Վանի նահանգի կազմի մեջ` երբեմն ենթարկվելով Բիթլիսի խանությանը: 1840-1870թթ. Գավառակ՝ Բիթլիսի նահանգի Մուշ գավառում: 1850-60-ական թթ. Հյուսիսային Խլաթը (Վան-Ախլաթ) ենթարկվել է Վանին, իսկ Հարվայինը (Մուշ-Ախլաթ)` Մուշին: 1882թ. գավառակ` Բիթլիսի համանուն գավառում, Խլաթ կենտրոնով:

XXդ. սկզբին հայաբնակ էին Խլաթի 35 գյուղերից 25-ը: Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին Խլաթի մոտ 15 հազար հայերը կազմում էին բնակչության գրեթե 55%-ը: Խոշոր հայաբնակ գյուղերն էին Թեղուտը (1928բնակիչ), Խուլիկը (516 բնակիչ), Ծղակը (596 բնակիչ), Կարմունջը (688 բնակիչ), Կծվակը (923 բնակիչ), Շամիրամը (625 բնակիչ), Ջրհորը (785բնակիչ), Տափավանքը (1172 բնակիչ), Փրխուսը (2154 բնակիչ):

Հայերն զբաղվում էին հիմնականում հացահատիկի ընտիր տեսակների մշակությամբ, այգեգործությամբ, մասամբ` անասնապահությամբ, արհեստներով, լճափնյա գյուղերում` նաև նավավարությամբ: Թուրքական հարսահարությունների հետևանքով լքված նախկին հայաբնակ գյուղերում (Աղջավերան, Բադնոց, Գիրս, Դավալիկ, Խածուկ, Խանիկ և այլն) հաստատվել էին քրդեր և օսեր:

Խլաթի հայերի մեծ մասը զոհվել է 1915թ. Մեծ եղեռնի ժամանակ: Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում:

Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Հատոր 2, Երևան, 1995:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *