ՍՊԱՐԿԵՏ. գավառ

ՍՊԱՐԿԵՏ, Սպատկերտ, Սպայկերտ, Սպարգետ, Իսփայիտ. գավառ Բիթլիսի նահանգում, Վանա լճից հարավ: Բաժանվում էր Վերին, Ստորին և Նզար գավառակների:

Ենթադրվում է, որ Սպարկերտը համապատասխանում է Մեծ Հայքի Մոկք նահանգի Իշոց գավառին: Առաջին անգամ (Սպարկերտ ձևով) հիշատակվում է XIVդ.:

1555թ. Ամասիայի պայմանագրով անցել է Օսմանյան կայսրությանը` մինչև XIXդ. կեսը համարվելով Վանի նահանգի գավառներից մեկը:

XIXդ. 80-ական թթ., որպես գյուղախումբ, միացվել է Բիթլիսի նահանգի Խիզանի գավառակին: Աղթամարի կաթողիկոսության թեմերից էր:

Սպարկերտը Արևմտյան Հայաստանի առավել հայաշատ գավառներից էր: XIII-XIVդդ. Սպարկերտում թեև հաստատվել են քրդեր, բայց հայերը միշտ կազմել են գավառի բնակչության ճնշող մեծամասնությունը:

1877-78թթ.` շեյխ Ջալալեդդինը, 1895թ.՝ համիդեական հրոսակները Սպարկերտում կազմակերպել են ջարդեր, որոնց զոհ են դարձել շատ հայեր, իսկ ոմանք հարկադրաբար գաղթել են այլ վայրեր:

XXդ. սկզբին Սպարկերտում բնակվել է 4-4,5 հազար հայ: Զբաղվել են անասնապահությամբ, շալագործությամբ, մասամբ` այգեգործությամբ: Սպարկերտի խոշոր գյուղերից էին Բաստը, Կոտենցը, Վերին Հյուրուքը, Ճաժվանը, Տվաղուսը:

Գավառի տարածքում նշանավոր էին Բազենից (Բազմենից), Ս.Աստվածածին, Գեղիսի, Ս.Կիրակոս, Շիրինից Ս.Գևորգ (Ս.Սկավառակ), Սորվա, Ս.Աստվածածին (Նզար) վանքերը:

Մեծ եղեռնից Սպարկերտի հայերի մեծ մասը փրկվել է և ապաստանել Արևելյան Հայատանում:

Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Հատոր 4, Երևան, 2003:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *