Սիբիլի եւ Այշենուր Քոլիվարի համատեղ երգը՝ «Լույսի հատիկ»

Երկու կին արվեստի գործիչներ, ովքեր Թուրքիայում անհետացման եզրին կանգնած արևմտահայերենի և համշեներենի (հայոց լեզվի Համշենի բարբառի-Ակունքի խմբ․) կրողներ են, նշում են․ «Թո՛ղ մեր երգը խաղաղություն և հավասարություն բերի բոլոր ժողովուրդներին, և ոչ մի լեզու չանհետանա»։

Էվրիմ Քեփենեք

Թվային հարթակներում թողարկվել է «Լույսի հատիկ» երգը, որը միասին ներկայացնում են պոլսահայ երգչուհի Սիբիլը, ով հայտնի է արևելահայ և արևմտահայ երգերի իր կատարումներով, և Այշենուր Քոլիվարը, ով երկար տարիներ կատարում և ուսումնասիրում է արևելաեւծովյան տարածաշրջանի երաժշտությունը:

Վարդավառից մի քանի օր առաջ թողարկված երգն ու հոլովակը լիովին կրում են օրվա իմաստը, հիշեցնում լույսն ու հույսը խավարի մեջ: Երկու կին արվեստի գործիչներ, ովքեր Թուրքիայում անհետացման եզրին կանգնած արևմտահայերենի և համշեներենի կրողներ են, նշում են․ «Թո՛ղ մեր երգը խաղաղություն և հավասարություն բերի բոլոր ժողովուրդներին, և ոչ մի լեզու չանհետանա»։

«Մեր մշակույթները մեկը մյուսին շատ նման են»

-Ինչպե՞ս եք ծանոթացել։

-Սիբիլ.- Որպես հրավիրյալ արտիստ՝ ներկա էի «Աշնանային Կումպանյա» համերգին, որի կազմում էր նաև Այշենուրը։ «Աշնանային Կումպանյայի» շրջանակներում Օզջան Ալպերի «Աշուն» ֆիլմի երաժշտության հեղինակները ելույթ էին ունենում իրենց պատրաստած երգացանկով՝  սաունդթրեքին ավելացնելով ֆիլմի ոգուն համապատասխանող երգեր։

Այս երգացանկում տեղ էի գրավել հայկական երգով։ Մեր ծանոթությունը  դարձյալ համշեներենի պահպանման ու տարածման առումով շատ արժեքավոր ֆիլմի երաժշտության միջոցով եղավ: Այշենուրին արդեն իսկ ճանաչում և հետևում էի՝ որպես մենակատարի։ Թեև համերգից հետո հաճախակի չէինք տեսնվում, մեր կապը երբեք չխզվեց:

-Այսպիսով, ո՞ւմ գաղափարն էր այս նախագծում միավորվելը: Ինչպե՞ս անցավ երգի ընտրության գործընթացը։

-Այշենուր. Իրականում մեր երկար հեռախոսազրույցներում երկուսս էլ խոսում էինք միասին ինչ-որ բան ստեղծելու մասին, բայց այս նախագիծը հիմնականում Սիբիլի երազանքն էր:

Սիբիլ. 2019 թ․ ամռանը Հայաստանում գտնվելիս իմացա, որ Այշենուրը նույնպես Երևանում է՝ միջոցառման մասնակցելու նպատակով։ Անմիջապես կապ հաստատեցինք ու հանդիպեցինք։ Այս հանդիպումը որպես առիթ օգտագործեցի և Այշենուրին պարզաբանեցի այն նախագիծը, որ երկար ժամանակ մտքումս էր։

«Այշենուր, դու համշենական երաժշտություն ես կատարում, իսկ ես՝ հայկական։ Ինչո՞ւ այս երկու լեզուների մտերմությունն ու միասնությունը ներկայացնող երգ չերգենք որ։ Սա նոր ստեղծագործույունների սկիզբ ու գեղեցիկ առիթ կլինի»։

Սիրում եմ Այշենուրի՝ որպես արվեստի գործչի ​​ինքնությունը։ Շատ տարբերվող և յուրահատուկ ձայն ունի նա։ Նաև միշտ գնահատել եմ համշենական երաժշտությունը և նրա՝ սեփական մշակույթը խթանելուն ուղղված ջանքերը: Ինքս էլ, որպես այս խեղճ հողում ծնված, մեծացած և ապրած մարդ, եղունգներով կառչած՝ փորձում եմ ներկայացնել հայկական երաժշտությունը։ Այդպես է նաև Այշենուրը, և մենք երկուսս էլ անկեղծ ենք և վճռական այս հարցում։

-Այշենուր Նախագիծն ինձ էլ ոգեւորեց: Ամռան վերջին, երբ Սիբիլը վերադարձավ Ստամբուլ, մենք նախագծի գաղափարով կիսվեցինք Հիքմեթ Աքչիչեքի և Մահիր Օզքանի հետ։ Հանդիպեցինք, երկար զրուցեցինք։

Նախագծի բովանդակության շուրջ քննարկումներ ունեցանք մի քանի այլ ընկերների հետ, որոնց կարծիքը կարևորում ենք: Մասնավորապես ձգտեցինք այս համախմբումը երաժշտական ​​առումով ևս միավորման վերածելու: Սակայն մի շարք հանգամանքների բերումով չկարողացանք հասնել մեր ուզած առաջընթացին։ Ցավոք, Հայաստանում և Թուրքիայում պատերազմի և համաճարակի հետևանքով ստեղծված հոգեբանական մթնոլորտը հարմար միջավայր չստեղծեց մեր երազանքի երգը ստեղծելու համար։

-Սիբիլ. Երգի ընտրությունը, կարծում եմ, ամենադժվար գործընթացն էր։ Իրականում երբ սկսում էինք, մտածում էինք, որ պետք է նոր երգ ստեղծենք ու ստեղծագործենք։ Նույնիսկ մեկ-երկու ստեղծագործության վրա աշխատեցինք։ Բայց նրանցից ոչ մեկը մեզ չհամապատասխանեց: Հետո, երբ որ համավարակի պայմաններն սկսեցին մի փոքր մեղմանալ, և վերստին մեր օրակարգ բերեցինք այդ հարցը, մի պահ մեր հույսը կորցրեցինք, թե մի գեղեցիկ երգ կունենանք, որը երկուսս էլ կսիրենք, և այդժամ երկուսս էլ ներկայացրեցինք մեր ձեռքի տակ եղածը։ Սկսեցինք մտածել մեր սիրելի հայկական և համշենական երգերի մասին։

-Այշենուր․ Ձմեռվա վերջն էր, մտածեցինք՝ թիմ կազմել է պետք: Դիմեցինք մեր ընկեր Արի Հերգելին՝ երիտասարդ և տաղանդավոր երաժիշտ, ում հետ կարող էինք երաժշտության ոլորտում ​​ճանապարհ գնալ։

Մի քանի երգով գնացինք նրա մոտ։ «-Ոչ, -ասաց Արին, – սրանք չեն լինի։ Նստենք, փորձենք, նոր մեղեդի հորինել։ Եթե մեզ չհամապատասխանի, ապա այլ լուծում կմտածենք»։ Կարճ ժամանակ անց Արին մեզ մի դեմո ուղարկեց:

Կոմպոզիցիան հենց այն էր, ինչ ուզում էինք։ Այն կետը, որին հասանք Սիբիլի հետ զրույցներում, հետևյալն էր՝ մութ շրջան ենք անցնում: Անբախտ ենք, անհույս։ Չորս կողմից շրջապատված ենք պատերազմներով ու ցավերով։ Թող մեր երգը վառ, ուրախ, հուսադրող լինի։ Թող լինի հույս, միասնություն, զարթոնք ու նորոգություն արտահայտող երգ։ Եվ իհարկե՝ խաղաղություն։ Արին մեր մտքերը երաժշտականորեն մշակել է մեր ցանկությունն արտահայտող մեղեդիով։

-Այսպես փաստացի քայլ առ քայլ առաջ գնացիք…

-Այշենուր․ Այո, շատ աշխատանք արեցինք: Եվ ինչքան ուրախ ենք, որ ճանապարհ ենք գնացել շատ լավ մարդկանց հետ։ Ուզում են հատկապես նշել մեր ընկերոջ ու խորհրդատուի՝ Ալթուղ Յըլմազի ներդրումը։ Հաճույքով աշխատող, համախմբված թիմ ենք դարձել։ Այսպես, խոսքերը գրելիս սկզբում մեր մտքում բազմաթիվ հարցեր կային, օրինակ՝ ինչպես ի մի բերել երկու լեզուները (ինչպես ստորև ընդգծում է նաև ինքը՝ Այշենուր Քոլիվարը, իրականում խոսքը գնում է հայոց լեզվի մի ճյուղի և նրա բարբառներից մեկի մասին-Ակունքի խմբ ), ինչի՞ վրա պետք է ուշադրություն դարձնել։

Ե՛վ արևմտահայերենը, և՛ համշեներենն այսօր, ցավոք, վտանգված լեզուների շարքում են։ Բացի այդ լեզուների պատմական կապն ու մերձությունը ընդգծելիս ցանկանում էինք ուշադրություն հրավիրել դրանց գոյության վրա, այս լեզուներով մի նոր ստեղծագործություն ստեղծել և, թեկուզ դույզն-ինչ, նպաստել դրանց ապագային:

-Սիբիլ. Ինչպես հայտնի է, արևմտահայերենը խոսում են նաև Ստամբուլից դուրս, տարբեր գաղթօջախներում: Արեւմտահայերենի կարեւոր կենտրոններից է նաեւ Լիբանանը։ Երբ սկսեցինք խոսքերի վրա աշխատել, պատահականորեն համերգ ունեցա Բեյրութում։ Մի երիտասարդ բանաստեղծ ընկեր, ում հանդիպեցի այնտեղ՝ Աշոտ Բագրատունին, համաձայնեց գրել մեր երգի խոսքերը: Երգի մասին մեր մտքերն այս անգամ էլ խոսքերի մեջ մարմնավորվեցին։ Արդեն առաջ ենք գնացել՝ ամեն քայլափոխի խոսելով մեր երգահանների հետ։

-Համշեներեն բառերի հեղինակն ո՞վ է։

Այշենուր– Աշխատել ենք Մահիր Օզքանի հետ: Կարծում եմ, որ համշենական գրականության վերաբերյալ Մահիր Օզքանի աշխատությունը և համշեներենը պահպանելու համար նրա ջանքերը շատ արժեքավոր են: Նա այս նախագծի մեջ շատ ավելի բան է ներդրել, քան բառեր գրելը:

Թեև համշեներենը լեզվաբանական տեսանկյունից արևմտահայերենի բարբառներից մեկն է, սակայն քանի որ այն զարգացել է մեկ այլ տարածաշրջանում և իր ուրույն պատմական ուղին անցել, առնչություն է ձևավորել նաև հարևան լեզուների հետ, և ներկայում կարելի է խոսել նոր լեզվական համակարգի մասին։

Ուզում էինք, որ հայերենի այս երկու բարբառների և՛ առանձնահատկությունները, և՛ նմանությունները տեսանելի լինեն երգի բառերում։

Օրինակ, եթե ուշադիր լսեք կրկներգերը, ապա Սիբիլի և իմ խոսքերը գրեթե նույնն են․ կան միայն մի քանի աննշան տարբերություններ:

-Սիբիլ. Նույնը կարելի է ասել երաժշտական ​​ավանդույթների մասին։ Կա երկու առանձին երաժշտություն։ Երաժշտության ոճերը շատ տարբեր են: Համշենական երաժշտության գործիքները ուրիշ են, հայկական երաժշտության գործիքները՝ ուրիշ։ Չեմ կարող ասել, թե մենք շատ փորձարարական աշխատանք ենք կատարել, բայց նման զգացողություն, իհարկե, ունեինք։

«Երգը բոլորին դուր եկավ»

Բարի, իսկ ե՞րբ է երգը թողարկվել, և ինչպիսի՞ն էին արձագանքները։

-Սիբիլ. Թողարկվել է հուլիսի 19-ին: Դա մի փոքր անակնկալ էր նրանց համար, ովքեր նախկինում գիտեին իմ ոճը: Ես նախընտրում եմ առավելապես շանսոններ երգել։

Առաջին անգամ եմ հանդիսատեսի առջև հանդես գալիս այսպիսի հուզիչ ստեղծագործությամբ։ Բայց մարդկանց դա շատ դուր եկավ։ Նրանք հավանեցին մեր համադրությունը։ Ասացին․«Ձեզանից համերգներ ենք սպասում»։ Իմ ստացած արձագանքները շատ դրական էին։

-Այշենուր. Սա բազմաթիվ նորություններով ստեղծագործություն էր նաև իմ լսարանի համար: Ամենահաճախ ստացածս արձագանքն այն է, որ ստեղծագործությունը նոր հույս ու էներգիա է կրում: Լույսի մեկ շողն անգամ դուր է գալիս բոլորիս:

-Հոլովակը շատ վառ է: Առանձնահատու՞կ եք ընտրել։

-Սիբիլ. Տեսահոլովակ նկարելու ամենադժվար կողմը լավ թիմ գտնելն է: Բայց մեր բախտը բերեց։ Իմ «Նամակ» երգի հոլովակը, որն առաջին հայկական հոլովակն է Թուրքիայում, և դրանից հետո իմ բոլոր տեսահոլովակները նկարահանել է Օզքան Աքսուլարը: Օզքանը լավ մարդ է և լավ կինոռեժիսոր, ով փորձում է ճիշտ կատարել իր աշխատանքը։ Մենք Օզքանի հետ տեսահոլովակի վերաբերյալ zoom հանդիպումներ անցկացրինք։ Օզքանը լսել է երգը և աշխատել բառերի վրա։ Չնայած եղանակային պայմանները մեզ համար մի քիչ աննպաստ էին՝ նկարահանումներն ավարտեցինք շատ հաճելի աշխատանքով։

-Այշենուր. Իրականում, մենք երեք տեսահոլովակ ունենք, ոչ թե մեկ: Այն բանից հետո, երբ ավարտեցինք մեր հոլովակը, ցանկացանք պատրաստել առանց արգելքների տարբերակները և՛ թուրքերեն, և՛ հայերեն:

Աուդիո նկարագրության ասոցիացիան՝ ներառյալ իմ քույր Էմինե Քոլիվարը, պատրաստել է թուրքերեն ձայնային նկարագրությունը և ժեստերի լեզվով թարգմանված տարբերակը: Հայերենը պատրաստվել է Կարեն Թերզյանի և Դալար Քյոսեօղլուի աշխատությամբ։ Երախտապարտ ենք Նիլյուֆեր Սալթըքին և Kalan Music-ին, ովքեր ծրագրի սկզբից ի վեր իրենց աջակցությունն են ցուցաբերել ծրագրի յուրաքանչյուր փուլում, ներառյալ առանց արգելքների հոլովակները:

-Վարդավառյան ուղերձ ունե՞ք։

-Սիբիլ. Վարդավառը Հայաստանում մեծ ոգևորությամբ նշվող կարևոր տոներից է։ Տոնելու համար մարդիկ ամբողջ օրը ջրում են միմյանց: Թրջվել չսիրողները, իհարկե, նախընտրում են այդ օրը տանից դուրս չգալ։ Ստամբուլում Վարդավառը տոնում են բազմաթիվ եկեղեցիների այգիներում։ Առավոտյան արթնանալուց հետո, տանը մայրիկիս հետ բաժակից ջուր ենք շփում միմյանց վրա։ Մութ օրերին մարդու համար ամենաբաղձալի բանը լույսն ու հույսն են: Ուրախ կլինենք, որ, թեկուզ երգով, կարողանանք հույսի սերմ ցանել ունկնդիրների սրտում:

Այշենուր.- Հուսով ենք, որ սա սկիզբ կլինի, լույսի մի փոքրիկ հատիկ կազդարարի խաղաղությամբ լեցուն լուսավոր օրեր:

https://m.bianet.org/bianet/toplumsal-cinsiyet/264911-sibil-ve-aysenur-kolivar-dan-ortak-sarki-lusi-hadig?fbclid=IwAR36_t3ReILURAXSG1IReiWJR5BEq_eH3Zbv3ed55QY4Y3ENI2d2QC1b64Y

Թարգմանեց Տիգրան Չանդոյանը

Akunq.net

Leave a Reply

Your email address will not be published.