Կրոնական ծիսակատարության պատրաստվող Թուրքիայի հարավարևելյան եկեղեցին

Վերջիհան Զիֆլիօղլու

 

Վանի Աղթամար կղզու եկեղեցուց հետո Սուրբ Կիրակոս հայկական եկեղեցին պատրաստվում է կրոնական ծիսակատարության: Ստամբուլահայերի հիմնադրամը սկսել է եկեղեցու վերանորոգումը` համախմբելով Թուրքիային և հայկական սյուռքին: Հիմնադրամի նախագահ Էրգյուն Այըքն ասաց, որ «եկեղեցին համամարդկային ժառանգություն է»։

Հարավարևելյան Անատոլիայում հայկական ներկայության կենդանի հիշողության` Սուրբ Կիրակոսի` Միջին Արևելքի ամենամեծ եկեղեցիներից մեկի վերնորոգումը Դիարբեքիրի աշխատողները գնահատել են 3,5 մլն դոլար։

Սպասվում է, որ վերաբացման սուրբ պատարագին կմասնակցեն Թուրքիայի պաշտոնյաները, հայերը և հայկական սփյուռքը. Նախատեսվում է, որ պատարագը կլինի այս տարի:

«Hürriyet Daily News»-ին Սուրբ Կիրակս հայկական հիմնադրամի նախագահ Էրգյուն Այըքն ասել է. «Վերանորոգումից հետո մտադիր ենք մեծ թվով զբոսաշրջիկների տեսնել այստեղ»:

Անցյալ սեպտեմբերին Վանի Աղթամար կղզու Սուրբ Խաչ հայկական եկեղեցում կատարված պատարագից հետո Սուրբ Կիրակոսում տեղի ունենալիք պատարագը շրջանում երկրորդն է, որին մասնակցելու են Թուրքիայի ղեկավարները, թուրքահայերը և սփյուռքի ներկայացուցիչներ:

Ի տարբերություն Սուրբ Խաչ եկեղեցու՝ Սուրբ Կիրակոսը վերանորոգումից հետո կմնա հայ հանայնքի հովանու ներքո։ Եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքները համակարգում է Ստամբուլահայերի հիմնադրամը, որը փորձում է ինչպես սփյուռքահայերից, այնպես էլ Դիարբեքիրի քաղաքապետարանից եկեղեցու վերանորոգման համար գումար հայթայթել: Վերանորոգման ծախսերի 30 տոկոսը վճարելու է Դիարբեքիրի քաղաքապետարանը: Միաժամանակ թուրքական կառավարությունը խոսատացել է եկեղեցու վերականգնման համար վճարել 25 000 թուրքական լիրա:

Դա կլինի Անատոլիայի առաջին եկեղեցին, որ վերանորոգվել է հայերի կողմից, նշել է Այըքը` միաժամանակ հավելելով, որ նախնական փուլում խնդիրներ են ունեցել Մշակույթի նախարարության հետ։

Հիմնադրամի նախագահ Այըքն ասաց. «Հենց վերանորոգումից առաջ մենք Մշակույթի նախարարությունից աջակցություն խնդրեցինք, սակայն մեզ ասացին, որ աջակցության դիմաց եկեղեցու սեփականության իրավունքը փոխանցենք նախարարությանը: Եթե մենք դա ընդունեինք, Սուրբ Կիրակոսը Վանի Սուրբ Խաչի նման բացվելու էր որպես թանգարան»:

Այըքը հայտնեց, որ Մշակույթի նախարար Էրթուղրուլ Գյունայը մի քանի ամիս առաջ վերանորոգման աշխատանքները ուսումնասիրելու համար այցելել է Դիարբեքիր. «Նախարարն ասաց, որ պետական բյուջեից եկեղեցու վերանորոգման համար կհատկացնեն 25 000 լիրա, սակայն մենք դեռևս այդ գումարը չենք ստացել»:

Դիարբեքիրի միակ ընտանիքը

Համաձայն որոշ արվեստի պատմաբանների` Սուրբ Կիրակոս եկեղեցին Միջին Արևելքի ամենամեծ եկեղեցին է և զբաղեցնում է ավելի քան 3200 մ2 տարածք՝ իր մեջ ներառելով հոգեւորականների կացարաններ, զանգակատուն եւ դպրոց։ 1913 թ. գերմանական բանակը  եկեղեցին նվաճել է և մինչև 1918 թ. ծառայեցրել որպես շտաբ, որից հետո եկեղեցին վերածվել է գործարանային պահեստի:

Այըքը նաև ասաց, որ եկեղեցին ունի մի քանի յուրօրինակ ճարտարապետական առանձնահատկություններ. «Սովորոբար եկեղեցիներն ունենում են մեկ խորան, սակայն Սուրբ Կիւրակոսն ունի յոթ խորան: Եկեղեցու իսկական տանիքը ծածկված է եղել շրջակայքից բերված հողով: Մենք նորից այդպես ենք անելու: Հողը զտված է եղել սերմերից, որպեսզի կանխվի բույսերի աճը: Նաև ամեն տարի պարբերաբար պետք է օդափոխվեր»:

Հիմնադրամի տնօրենը, ում ընտանիքը սերում է հարավարևելյան գավառից, ասաց, որ հիմնադրամը 1950-ականներին եկեղեցին ստացել է Վաքըֆների գլխավոր վարչությունից: Եկեղեցում կրոնական ծիսակատարությունները շարունակվել են մինչև 1980 թ.:

1980-ականներին գավառում մնացել էր միայն հինգ հայկական ընտանիք, մինչդեռ հիմա միայն մեկ ընտանիք կա:

Այըքը նշելով, որ Անատոլիայում (Արևմտյան Հայաստան-Խմբ.) գրանցված երբեմնի 2000 հայկակա եկեղեցիների և վանքերից այսօր պահպանվել են միայն Հաթայի Վաքըֆլը գյուղի, Կեսարիայի և Դիարբեքիրի եկեղեցիները, ասաց. «Համաձայն վաքըֆների մասին օրենքի` մարդիկ պետք է ապրեն այն քաղաքում, որտեղ նրանք աշխատում են Անատոլիայի վաքըֆների համար, սակայն քաղաքում որևէ հայկական համյանք չկա: Ահա թե ինչու եկեղեցին մնացել է միայնակ` առանց համայնքի, և գանձագողերը բազմիցս կողոպտել են»:

Այըքը նաև նշեց. «Այս եկեղեցիները միայն մեզ չեն պատկանում, սրանք Թուրքիայի մշակութային հարստություններն են: Մենք պետք է պահպանենք դրանք»:

Այըքն ասաց, որ աշխարհի տարբեր ծայրերում ապրող հայերից օգնություն է խնդրել. «Նրանք հարցնում են, թե ինչու ենք վերանորոգում մի եկեղեցի, որտեղ նույնիսկ հայկական համայնք չկա, արդյո՞ք այն թանգարանի չի վերածվի: Ես նրանց բացատրեցի, թե որքան կարևոր է այս կառույցների պաշտպանությունը և փորձեցի համոզել նրանց, որ եկեղեցին թանգարանի չի վերածվի»:

Հիմնադրամի տնօրենն ասաց, որ հիմնադրամը ծրագրում է ժամատներից մեկը վերածել թանգարանի:

Այըքն ասաց. «Մենք կցուցադրենք Դիարբեքիրի հայերի կենսաձևը: Նաև համերգներ և ցուցահանդեսներ կլինեն: Այս ճանապարհով եկեղեցին ի վիճակի կլինի իր ծախսերը հոգալ»:

Ըստ Հիմնադրամի տնօրենի՝ «10 տարի առաջ հնարավոր չէր նման պայմաններով վերանորոգումը: Թուրքիան և Թուրքական հասարակությունը փոխվում են: Մարդիկ ցանկանում են իմանալ այն համայնքների մասին, որոնց հետ ապրում են»:

http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=church-in-diyarbakir-prepares-for-religious-ceremony-2011-02-07

Leave a Reply

Your email address will not be published.