Թուրքիան Եվրոպայի համար մեկ այլ մեծ գլխացավ է. Financial Times

Հեղինակավոր Financial Times պարբերականը հոդված է հրապարակել, որում անդրադարձել է Թուրքիայի քաղաքականությանն ու Թուրքիա-ԵՄ հարաբերություններին:

Հոդվածում մասնավորապես նշվում է, որ Եվրոպական խորհուրդը այս շաբաթ մեծ խնդիրներ ունի լուծելու, որոնցից են Brexit-ը և ԵՄ բյուջեն: Այնուամենայնիվ, Բրյուսելի գագաթնաժողովի մյուս մարտահրավերներից է դաշինքի հարաբերությունների վերանայումը Թուրքիայի հետ:

Աղբյուրը նշում է,  որ այս երկար ու անհանգիստ շփումը միշտ էլ կարիք է ունեցել երկու կողմերից ստեղծագործ դիվանագետների ներգրավման: Վերջին հինգ տարում, այնուամենայնիվ, Թուրքիայի հարաբերություները ինչպես ընդհանուր առմամբ Արևմուտքի, այնպես էլ մասնավորապես ԵՄ-ի հետ գտնվում են փլուզման եզրին: Եվրոպական առաջնորդները հակված են դրանում մեղադրել նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին: Չնայած նրանք իրավացիորեն ընդգծում են Էրդողանի ավտոկրատական հակումները, իրենք նույնպես հաճախ անտեսում են նրա էպիզոդիկ պրագմատիզմը: ԵՄ-ն, փաստացիորեն, հրաժարվել է Թուրքիայում իր երբեմնի հսկայական լծակներից:

2005 թվականից սկսած` Թուրքիայի ԵՄ-ին անդամակցելու բանակցություններն աստիճանաբար դադարեցվել են: Սա դադարեցրել է Թուրքիայի ճանապարհը դեպի ժողովրդավարություն և բարեփոխումներ, ինչպես նաև բանակի զսպում, որը երկար ժամանակ է, ինչ Թուրքիայի քաղաքական դաշտի վերջնական մրցավարն է:

1974 թվականից Կիպրոսի հույների և թուրքերի միջև բաժանված Կիպրոսը վերամիավորելու ՄԱԿ-ի 2004 թվականի ծրագրի փլուզումը խնդրի մի մասն էր: Էլ ավելի փլուզիչ է այն, որ Ֆրանսիան, Գերմանիան և այլ երկրներ շարունակում էին պատնեշներ ստեղծել Թուրքիայի` ԵՄ-ին անդամակցելու համար, դա բացատրելով նրանով, որ Թուրքիան շատ մեծ, չափից ավելի աղքատ և ավելի հազվադեպ հիշատակությամբ` չափից ավելի մահմեդական է:

Մարտավարական խարսխի դերում հանդես գալու փոխարեն Եվրոպան Թուրքիային օգնել է կտրվել իր արևմտյան խարիսխներից: ԵՄ-ն պատեհապաշտորեն ժամանակ առ ժամանակ տաքացնում է Անկարային, ինչպես դա եղավ 2016 թվականին, երբ օգնություն էր ցուցաբերում այս երկրին սիրիացի փախստականներին պահելու գործում:

Բայց Բրյուսելը իրականում չի հետևել այն օրակարգին, որը նախանշել է միգրացիոն գործարքի շրջանակներում: Նա իր սեփական  մտահոգություններն էր պաշտպանում, անտեսելով Անկարային: Անկարան ակնկալում էր առնվազն մաքսային միության արդիականացում, որտեղ մտել էր 1995 թվականին ԵՄ-ի հետ, ինչպես նաև գործողություններ մուտքի արտոնագրերի ազատման և կանոնավոր երկխոսության վերաբերյալ: Հիմա արդեն նույնիսկ խուլ երկխոսություն չկա:

Սրա պատճառի մի մասը Էրդողանի հսկայածավալ զտումներն են: Դրանք հետևել են 2016-ի հուլիսի բռնի հեղաշրջման փորձին, որը գլխավորում էին նրա նախկին իսլամիստ դաշնակիցները այնպիսի հաստատություններում, ինչպիսիք են բանակը և անվտանգության ծառայությունները: Ճնշումը դեռևս օգտագործվում է այլախոհությունը խեղդելու համար:

Վարչապետի պաշտոնավարման երեք ժամկետներից հետո Էրդողանը ստանձնել է նախագահի պաշտոնը և անցել է մեկ անձի կառավարման՝ խաթարելով դատական համակարգի անկախությունը, փոխարինելով խորհրդարանական կառավարումը անատամ ազգային ժողովով, վերացնելով վարչապետի դերը և մաքրելով նրա նեոիշխանությունը:

Իշխանության այս գրավումը Թուրքիայի համար անթույլատրելի է դարձրել ԵՄ անդամակցությունը:

Էրդողանը, երևում է, եկել է այն եզրակացության, որ արտասահմանում կոշտ ուժի կիրառումն իրեն ավելի լավ է ծառայում, քան համաձայնությունը թուլացած փափուկ ուժի, այն է` իր կարծիքով երկերեսանի եվրոպացիների հետ: Կարծես թե նա Սիրիայից Լիբիա հակված է դեպի նեոօսմանական իրեդենտիզմի: Նա հայտարարում է Միջերկրական և Էգեյան ծովերի գազային հարստությունների նկատմամբ իր հավակնությունների մասին:

Եվ մինչ Եվրոպական խորհուրդը այս շաբաթ քննարկում է անում Բրյուսելում, Էրդողանը մեկնել է Ադրբեջան՝ պանթուրքական հաղթանակի շքերթին, այն բանից հետո, երբ օգնել է Ադրբեջանին հայկական տիրապետության տակ գտնվող Լեռնային Ղարաբաղի տարածքները հետ վերցնել:

Թուրքիան բարդ հաճախորդ է: Այն ՆԱՏՕ-ի անդամ է, բայց գնում է Ռուսաստանի հակաօդային պաշտպանության համակարգեր: Այն G20-ի անդամ է, բայց ընդունում է ՀԱՄԱՍ-ը: Այս դժվարությունը միայն  Էրդողանի պատճառով չէ:  Միջազգային ճգնաժամային խմբի՝ Թուրքիայի հարցով վետերան դիտորդներ Հյու Պոփն ու Նիգար Գոքսելն  այս ամիս նկարագրել են Թուրքիան:

«Թուրքիան միշտ գործերն արել է իր սեփական ճանապարհով. ԵՄ-ն նախկինում Թուրքիայի ամենակարևոր կամուրջն էր»:

ԵՄ-ն դեռ ունի լծակներ: Թուրքիայի առևտրի և ներդրումների կեսից ավելին եվրոպական է: Թուրքիային խիստ անհրաժեշտ է ուժեղացված մաքսային միություն, որի կանոնները կարող են օգնել հաստատել փլուզվող օրենքի գերակայությունը: Բայց ԵՄ-ն պետք է ավելի զգոն լինի այլ բաների նկատմամբ, որոնք Թուրքիան կարող է ցանկանալ: Էրդողանի պատերազմական գործողությունները դժվար թե անտեսվեն, բայց կան նշաններ, որ Թուրքիան դեռ ցանկանում է լինել այդ երկիրը: ԵՄ-ն և Արևմուտքը պետք է ուսումնասիրեն և օգտագործեն նման բոլոր նշանները:

https://www.tert.am/am/news/2020/12/11/turkey-eu/3467828 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *