Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի ջախջախիչ նամակ պատասխանը Ադրբեջանի դեսպանին

Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսը պատասխան նամակով է հանդես եկել Մեծ Բրիտանիայում Ադրբեջանի դեսպան Թահիր Թաղիզադեին: Այդ Նամակը ամբողջությամբ ներկայացնում Արցախպրեսը.

Հարգելի՛ դեսպան, Սեպտեմբերի յոթի ձեր նամակը այնքան թյուր տեսակետներ է իր մեջ պարունակում, որ հարկ եմ համարում ներկայացնել իրականության վերաբերյալ որոշ այլընտրանքային նկատառումներ: Հատկապես՝ ուզում եմ նշել առնվազն 4 լուրջ մտահոգություն: Լեռնային Ղարաբաղ: Հենց Ստալինը հին հայկական երկրամասը՝ Արցախ/Ղարաբաղը (95 տոկոս հայ բնակչությունով), ընդգրկեց Ադրբեջանի կազմում ՝ որպես «ինքնավար մարզ»: Այնուհետև Ադրբեջանը յուրացրեց դրա ցածրադիր վայրերի մեծ տարածքներ ու ստեղծեց Լեռնային Ղարաբաղը՝ որպես լեռնային անկլավ, որը կտրված էր ՀՀ-ից: 1991- 94թթ. Ադրբեջանը, միջազգայնորեն ճանաչված կոնվենցիաների խախտմամբ, պատերազմ սկսեց Լեռնային Ղարաբաղում բնակվող հայ բնակչության դեմ՝ կիրառելով կլստերային ռումբեր ու Ստեփանակերտի քաղաքացիական բնակչության վրա արձկելով օրական 40 «Գրադ» հրթիռներ: Ես այդժամ գտնվում էի այնտեղ ու կարող եմ վկայել մարդու իրավունքների խխ տման այս փաստի ճշմարտացիության վերաբերյալ: Ես նաև ականատես եղա Մարաղայում ադրբեջանցիների կողմից կատարած կատորածի անմիջական հետևանքներին ու տեսա գլխատված քաղաքացիական մարմիններ և ռազմկան հարձկnւմից դեռ վառվnղ բնակավայրեր: Ապացույցները ներկայացված են «Էթ նիկ զտ ումը ընթացքի մեջ. պատերшզմ Լեռնային Ղարաբաղում» աշխատության մեջ (հեղ. Քերոլայն Քոքս ու Ջոն Էյբներ, 1993 թվական): Կարծում եմ՝ Լեռնային Ղարաբաղի հայերը, ովքեր իրենց անկախությունն են կերտում այն նույն իրավական հիմքերի վրա, ինչ Ադրբեջանը 1991 թվականին, բավարար ապացույցներ ունեն, որպեսզի պահանջեն Ադրբեջանի կողմից իրականացված էթնիկ զտումներով արդարացված ինքնորոշման այն նույն իրավունքը, ինչ Թիմոր Լեստեի, Էրիթրեայի ու Կոսովոյի ժողովուրդները, ովքեր տուժելnվ այդպիսի էթնիկ զտումների փորձերից՝ պաշտպանել են իրենց ինքնորոշման իրավունքը:

Շուշի. Չնայած Շուշին

Շուշի: Չնայած Շուշին տասնամյակներ անընդմեջ գրավված էր Ադրբեջանի կողմից՝ որպես Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի մաս, այն ամեպասկզբից եղել է Կովկասում հայկական հայտնի մշակութային կենտրոն՝ զիջելով լոկ Թբիլիսիին, մինչ այնժամ, երբ հազարավոր հայեր ենթարկվեցին կոտորածների 1920 թվականի մարտին: Այն ժամանակվա արքեպիսկոպոսին գլխատեցին, իսկ նրա գլուխն ի ցույց դրեցին սյան վրա հենց:

Նախիջևան։ Կասկածելի հանրաքվեից և Աթաթուրքի Թուրքիայի հետ գործարքի հետևանքով, Նախիջևանը եղավ Ինքնավար Հանրապետություն Ադրբեջանի կազմի մեջ, որի հետ բացարձակապես ցամաքային կապ չուներ և ամբողջովին միացած էր ՀՀ-ին: Ադրբեջանը էթնիկ զտում կատարեց պատմականորեն Նախիջևանում ապրող հայերի Հանդեպ: Հայկական վերջին գյուղը՝ Ազնաբերդը, Ադրբեջանի ճնշմն տակ տարհանվել է 1988 թվականի դեկտեմբեր ամսին: Մոտակա տարածքներում նույնպես հայերի դեմ հարձակnւմները շարունակվում էին, ու ես ականատես էի, թե ինչպես էին ադրբեջանական ուժերը ռմբակոծnւմ գյուղերն ու ստիպում խաղաղ բնակիչներին փախչել՝ փրկելnվ իրենց կյանքը:

Ադրբեջանը, փորձելով վերաշարադրել տարածաշրջանի պատմությունը, վերացրեց շատ հայկական պատմական վայրեր ու մշակութային գտածոներ, ներառյալ՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից պաշտպանված տասնյակ հազարավոր հնագույն քարերի վրա փորագրությունները, ինչը մասնագետները նկարագրում են որպես 21-րդ դարի ամենամասշտաբային մշակութային զտման արշավ:

Կարծում եմ, որ հայերը իրավունք ունեն վերադարձնելու Նախիջևանը: Կամ միգուցե Ադրբեջանը կառաջարկի ուրիշ տարբերա՞կ՝ Լեռնային Ղարաբաղը ճանաչել որպես հայկական հող, իսկ հայերը դրա փոխարեն զիջեն Նախիջևանը Ադրբեջանին:

Լարվածության սրում: Ադրբեջանը խախտեց եվրոպական էական կոնվենցիաներից մեկը՝ ներում շնորհելով, պարգևատրելով ու փառաբանելով ադրբեջանական բանակի սպային, ով Հունգարիայում 2004 թվականին կաց նահարեց քնած հայ գործընկերոջը: Ըստ Եվրոպայի Մարդու իրավունքների դատարանի վերջերս կայացրած վճռի՝ Բաքուն իր գործողություններով «հավանության» է արժանացնում ու արդարացնում «էթնիկ պատկանելությամբ պայմանավորված շատ լուրջ հանցագnրծnւթյnւն»:

2016 թվականի ապրիլ ամսին ադրբեջանական ուժերը հարձակnւմ կազմակերպեցին Լեռնային Ղարաբաղում հայկական ուժերի կողմից վերահսկվող տարածքների վրա, ինչը հանգեցրեց շատ զինվորների մահվան դեպքերի: Այս տարվա հուլիս ամսին Ադրբեջանը հրետանային մարտկոցներ տեղակայեց Տավուշում (Հայաստանի հյուսիսարևելյան հատված՝ Լեռնային Ղարաբաղից դեպի հյուսիս) քաղաքացիական բնակավայրերի

մոտակայքում: Նաև հաղորդվում էր, որ ադրբեջանական զինուժը կրակ է բացել դիմակների արտադրության գործարանի ուղղությամբ, որը կարևոր դեր է խաղում պետության՝ կորոնավիրուսի դեմ պայքարի գործում: Տեղեկություններ կային նաև Տավուշի Այգեպար գյուղի մանկապարտեզի վրա հարձակման վերաբերյալ: Հուլիս ամսին Բաքվում իրականացվեցին ցույցեր, որոնց ժամանակ հազարավոր ցուցարարներ պահանջում էին, որպեսզի Ադրբեջանի իշխանությունը ոտքի հանի ամբողջ բանակը ՀՀ-ի դեմ՝ վանկարկելով «Մահ հայերին», ոմանք անգամ մտան երկրի խորհրդարան: Լուրջ անհանգստության տեղիք է տալիս Ադրբեջանի հաայատյաց քաղաքականությունը, այդ թվում նաև՝ դպրոցներում հայերի հանդեպ ատելnւթյnւն սերմանելն ու ՀՀ-ն որպես «համար մեկ թշնամի» ներկայացնելը, ինչպես նաև վերջերս Ադրբեջանի Պաշտպանության նախարարության կողմից արված ռազմաշnւնչ հայտարարությունները. «Հայկական կողմը չպիտի մոռանա, որ մեր բանակի գերժամանակակից հրթիռային համակարգերը ունակ են ճշգրիտ հարված հասցնելու Մեծամորի ատոմակայանին»: Այսպիսի թշնամական քաղաքականությունը փաստում է այն տարածված

մտահոգnւթյnւնը, որ Ադրբեջանը առավել հակված է պատերազմի ու դաժանnւթյան, քան խաղաղ երկխոսության խթանման և հակամարտության արդարացի կարգավորման: Կարծում եմ՝ բոլոր կողմերին հարկավոր է հավատարիմ մնալ բարոյական արդարության հիմնական սկզբունքներին, ու ես պատրաստ եմ հանդիպել, որպեսզի քննարկենք այս nղբերգական իրավիճակները:

Անկեղծորեն Ձեր՝ Քերոլայն Քոքս

Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի անդամ, բարոնուհի Քերոլայն Քոքսի ջախջախիչ նամակ պատասխանը Ադրբեջանի դեսպանին

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *