Հուշեր Կայսերիից (Կեսարիա-Ակունք խմբ․) Բեյրութ աքսորի մասին

Երվանդ Տանձիկյան

Սոսի Կևոնյանը Թուրքիա էր եկել մասնակցելու Հրանտ Դինք հիմնադրամի կողմից կազմակերպվող համաժողովին, որի անցկացումն արգելվեց։ Նա ապրում է ԱՄՆ-ում, ծագումով Կեսարիայից է։ Նրա հետ զրուցեցինք իր և ընտանիքի պատմության, ինչպես նաև պապիկի՝ 1915 թ Ցեղասպանության ժամանակ գրած օրագրի շուրջ։

Նախ՝ Ձեր մասին։
– Աղջկական ազգանունս Ղազարյան է։ Ավելի վաղ երկու անգամ եկել եմ Ստամբուլ, բայց այս այցիս ժամանակ այն բավականին փոխվել էր։ Այո՛, այս անգամ եկա այդ համաժողովին մասնակցելու համար, քանի որ 2015 թ․ հրատարակել էի իմ պապիկի հուշերը։ Հայաստանի պետական համալսարանից Աշոտ Մելքոնյանին ցույց տվեցի դրանք, նա էլ ասաց․ «Անպայման պետք է հրատարակենք»։ Պապիկիս ձեռագրերը համակարգչով հավաքեցի և հայերեն, անգլերեն ու ֆրանսերեն թարգմանեցի, իսկ թուրքերեն, արաբերեն և ռուսերեն թարգմանության հարցում մի թարգմանիչ մեզ օգնեց։ Ցանկանում էի, որ այն թարգմանվի մի քանի լեզուներով, քանի որ այնտեղ շատ մանրամասություններ կան՝ անուններ, բնակավայրեր, պապիկիս կրած տանջանքների նկարագրությունները։ Ես նրա մասին բոլորովին այլ բան էի մտածում, քանի որ շատ փոքր էի, երբ նա մահացավ։ Շատ լուրջ, կանոններին խստորեն հետևող մարդ էր։ Երբ նրա գրածները կարդացի, շատ մեծ ցավ ապրեցի։ Մտածում էի՝ այս մարդը ինչպիսի՜ զրկանքներ է կրել։

-Ձեր պապիկը Կեսարիայից է եղել։ Աքսորի ժամանակ նրան ու՞ր են ուղարկել։
– Նա՝ Հայկ Ղազարյանը, Կեսարիայի առօրյայում  շատ ակտիվ դերակատարություն է ունեցել, թերթեր է հրատարակել։ Նրան նախ բանտարկել են և բռնության ենթարկել, ապա քարավանի հետ՝ աքսորել։ Հասել է  Հալեպ։ Այնուհետև ևս մեկ աքսոր՝ այս անգամ  Հորդանանում գտնվող Ջերաշ (Գերաս- Ակունք խմբ) գյուղ։ Այն հռոմեական ժամանակներից մնացած գյուղ է։ Իր օրագրում նա նկարագրել է այդ ընթացքը։ Այնուհետև, գնացել է Բեյրութ, այդ ընթացքն էլ է առկա օրագրում։ Մի որոշ ժամանակ էլ մնացել է  Բեյրութում։ Հետո, երբ լուր է տարածվել, թե հայերը կարող են վերադառնալ իրենց երկիր, պապիկս ընտանիքի հետ նավ է նստել և հասել Մերսին։ Սակայն հայտնի է  դարձել, որ վերադարձի թույլտվությունը չեղարկվել է։ Նման պայմաններում նրանք մնացել են Մերսինում։ Այդ ժամանակ այնտեղ բազմաթիվ հայ գաղթականներ են եկել։ Պապիկս զբաղվել է նաև նրանց առողջության, հագուկապի ու կացարանի հարցերով։ Մերսինից հետո կրկին գնացել են Բեյրութ, սակայն այնտեղ էլ երկար չեն մնացել, քանի որ այնտեղ էլ մթոլորտը փոխվել էր, կյանքը դժվարացել, սովն էր տիրում։ Օրեր շարունակ այնտեղից մեքենաներով դիեր էին տեղափոխվում։ Այս անգամ նրանք ճանապարհ են ընկել դեպի Դամասկոս։

Լավ, իսկ Դուք ինչպե՞ս գտաք այդ օրագիրը։
– Սրանից մի քանի տարի առաջ եմ գտել։ Երբ պապիկս մահացել է, իր իրերը թողել է փոքր հորեղբորս, հոդվածները, գրքերը և ամեն բան մի տեղում է հավաքել։ Մեծ հորեղբայրս հաճախ էր գնում փոքր հորեղբորս տուն, և նա է դրանք գտել։ Մի քանի տարի առաջ հորեղբորս տղան դրանք ինձ տվեց և ասաց․ «Միայն դու գիտես սրանց արժեքը»։ Դրանից հետո էլ շատ ժամանակ անցավ, քանի որ բացեցի և առաջին էջերին տեսա թուրքերեն ու հայերեն բազմաթիվ արտահայտություններ։ Որոշ ժամանակ անց այդ գրությունները մեկ անգամ ևս ձեռքս ընկան, այս անգամ ավելի ուշադիր նայեցի և հաջորդ էջերին տեսա մի բաժին՝ «Սև օրեր» վերնագրով։  Սկսեցի կարդալ և հասկացա, որ այս մարդն իր կյանքի պատմությունն է գրել։ Շատ հուզվեցի։ Մտածեցի, որ սա անպայման պետք է հրատարակվի․․․ Առաջին բաժինն էլ ես պատրաստվում եմ հրատարակել Հայաստանում, մի կեսարացի լրագրողի օգնությամբ, քանի որ բավականին արտահայտություններ կան, և դրանք հնարավոր է հավաքել մի տեղում։
-Ձեր պապիկի հուշերը ինչպիսի՞ արձագանք ստացան։
– Հայաստանում խնդրով հետաքրքրվող շրջանակներում մեծ արձագանք ստացավ գիրքը։ Ես էլ ցանականում էի երևան հանել այդ հուշերը և կարծում եմ՝ հաջողել եմ։ Այդ ժամանակաշրջանի դերակատարների վերաբերյալ բավականին շատ մանրամասնություններ կան այնտեղ։

-Լավ, իսկ Դուք երբևէ Կայսերի գնացե՞լ եք։
– Այո՛, ավելի վաղ գնացել եմ, սակայն այդ հուշերը կարդալուց հետո ցանկանում եմ մեկ անգամ ևս գնալ։ Ավելին՝ համաժողովը սկզբում ծրագրված էր Կեսարիայում անցկացնել, հետո, երբ լսեցի, որ թույլ չեն տվել այնտեղ անցկացնել, այլ անցկացվելու էր Ստամբուլում, ասացի․«Թող այդպես լինի, այնտեղ էլ կգնամ»։ Սակայն, ցավոք, Ստամբուլում էլ չանցկացվեց։

http://www.agos.com.tr/tr/yazi/23552/kayseriden-beyruta-bir-surgunun-hatiralari?fbclid=IwAR3WJDo56uV9JjAPb4UVJLD0rkhZj0R15ssIlGwd77ncvdcD8ENKS0FjoXk

Թարգմանեց Անի Մելքոնյանը

Akunq. net 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *