«Աւարայրից ջանք առանք…»

ԳԷՈՐԳ ՊԵՏԻԿԵԱՆ

Հայոց պատմութեան էջերը լեցուն են ուրախ եւ դժբախտ դասաւորումներով: Հայ ժողովուրդը ամէն դար մղած է պատերազմներ: Այս բոլորը՝ ոչ թէ այն պատճառով, որ հայերը կռուազան են կամ կռուիլ ու պատերազմիլ կը սիրեն, այլ պատերազմները մղուած են մեր ազգային ինքնութիւնը պահելու եւ գոյատեւելու համար: Հայոց գահը միշտ զրկուած է իր գահակալէն եւ անոր թագէն, մեր երկիրն ու մեր ժողովուրդը կեղեքուած է բազմաթիւ օտար բռնակալութիւններու կողմէ: Ու իբրեւ բնական հետեւանք՝ մեր հայրենիքը ոչ միայն դարձած է օտար սմբակներու ոտքի կոխան, այլ ենթակայ եղած՝ զանազան մեծ ու փոքր կայսրութիւններու քաղաքական ախորժակներուն եւ անոնց աշխարհակալական ձգտումներուն:

Սակայն հայը միշտ համբերութեամբ տարած էր օտար իր լուծը: Եւ երբ դանակը հասած էր վզին եւ երբ դպած՝ իր հոգիին եւ հոգեկան ազատութեան, ըմբոստացած էր ու ինքնածին պոռթկումով, արեան ու կեանքի գնով պարզած էր ապստամբութեան իր դրօշը:

Այդպիսին էր Վարդանանց ճակատամարտը, որ միաժամանակ խորհրդանիշն ու հարազատ պտուղն է մեր ժողովուրդի ազատութեան:

Աւարայրը, ինքնապաշտպանութիւն ըլլալու կողքին, հայու հոգին սնուցանող եւ անոր ազատ, անկախ եւ ինքնուրոյն ապրելու բնազդային պահանջն ու կամքը արտայայտող մեծ երեւոյթ է, ազգային նկարագիր, նուիրական եւ սուրբ զոհաբերութիւն:

Ու այդ նուիրական զոհաբերութեան բերումով էր, որ Հայ եկեղեցին Վարդանանցի հերոսները դասեց սուրբերու շարքին: Վարդան Մամիկոնեան ու իր զինակիցները՝ իբրեւ թարգմանները հայ ազգի ազատատենչ կամքին, «Վասն հաւատքի ու հայրենեաց», իրենց արիւնը թափեցին ազատութեան ու անկախութեան համար:

Այս մէկը պատմութիւն է:

Արդ, մենք՝ հայերս, ճակատագրի բերմամբ, տարբեր ժամանակներու ընթացքին եւ տարբեր թշնամիներու դէմ միշտ ստիպուած եղած ենք մղել իրերայաջորդ Աւարայրներ, որոնք մեր ազգային քաղաքական երթին մէջ խորհուրդներու վերածուած են: Այս բոլորին մէջէն միշտ բացայայտուած է մեր գոյութեան շարունակականութիւնը ապահովելու վճռակամութեան խորհուրդը:

451ին Աւարայրի ճակատամարտ-հերոսամարտը միայն զինուորական կամ պատերազմի տարազ չունէր: Պէտք է ըսել, որ Վարդանանց Աւարայրի խորհուրդը յաջողած էր յաղթահարել մեր հաւաքական երթին սպառնացող բոլոր մարտահրաւէրները: Ճիշդ է, որ այս կամ այն հանգրուանի զինուորական բնոյթի Աւարայրը կրնայ պարտութեամբ աւարտած ըլլալ: Սակայն երբ աւելի համընդհանուր հայեացքով փորձենք նայել հայ ժողովուրդի մղած բազմաբնոյթ Աւարայրներու շարքին, կը հաստատենք անվարան, որ պայքարներու այս շղթայէն յաղթական դուրս եկած է հայութիւնը:

Էականը ինքնապաշտպանութիւնն է, կը կրկնենք շարունակ, մեր ապրած բոլոր ժամանակներու պարտադրած պայմաններուն դէմ: Ու երբ էջ առ էջ կը թղթատենք մեր պատմութեան զանազան փուլերուն ընթացքին կազմակերպուած կռիւները, պատերազմները կամ ժողովրդային ապստամբութիւնները, Հայկէն սկսած մինչեւ մեր ֆետայական շարժումները, մինչեւ Արցախ եւ, տակաւին, քառօրեայ պատերազմ, մեր առջեւ յստակօրէն կը պարզուին մեր ժողովուրդին ազատ ու անկաշկանդ ապրելաձեւն ու յամառ կամքով ու հաւատքով իր ազատութեան եւ հայրենի հողին ամուր ու հաստատ կապուածութիւնը:

Աւարայրի դասական հասկացողութիւնն ու մօտեցումը վերջին հաշուով նաեւ այս օրերուն ալ կ՛ենթադրէ քաղաքական, ընկերային, տնտեսական եւ կրթական մարտահրաւէրներ՝ հայրենիքէն մինչեւ Արցախ, Ջաւախքէն մինչեւ Սփիւռքի յետին անկիւնը: Որովհետեւ ներկայ մեր ազգային կեանքի հոսքին մէջ ամէնօրեայ ներկայութիւն են տակաւին այդ «Աւարայրները», իրենց վտանգաւոր տեսքով, չափով, քանակով եւ որակով:

Լա՛ւ յիշեցէք, պատերազմը պայման չէ որ սուրով, զէնքով կամ հրթիռներով ըլլայ: Պատերազմը կրնայ տեղի ունենալ նաեւ հանդարտ առօրեային մէջ, երբ պայքար կը մղենք մեր հայկական ինքնութիւնն ու կրօնը պահելու համար:

Ահա թէ ինչո՛ւ մեր հայրենիքին մէջ ազգային առողջ մթնոլորտի ստեղծումը սերտօրէն առնչուած է ընկերային հարցերու յաղթահարման, արտագաղթի հոսքին, կաշառակերութեան ու փտածութեան դէմ մղուող դժուար պայքարին, անարդարութեան եւ՝ տակաւին: Ընդհանուր այս հասկացողութեան մէջ նաեւ կ՛իյնան մեր երկրի անվտանգութեան խնդիրը, հայրենիքէն արտագաղթի հոսքը, Հայոց ցեղասպանութեան փաստերու խեղաթիւրումը եւ ուրացման քաղաքականութիւնն ու լարախաղացութիւնները, Ջաւախքը, Արցախի անկախութեան ճանաչումը եւ այլն:

Այս բոլոր հարցերը, խնդիրներն ու տագնապները՝ իրենք իրենց պարտադրած, կը շարունակեն իբրեւ խոչընդոտ կանգնիլ մեր ազգային գոյատեւման, հայապահպանման ու հայակերտումի մեր անխոնջ ճիգերուն առջեւ: Տակաւին ասոնց վրայ կ՛աւելնան մեր հայրենիքի մէջ պատմական կրօնի ազգային դիմագիծին սպառնացող աղանդաւորական քաղաքականութիւնը, առաւել՝ Սփիւռքը հայ պահելու եւ հայրենիքի ու Արցախի անվտանգութեան գօտիները անսասան պահելու անհրաժեշտութիւնը:

Այլ խօսքով, մեր բոլորին համար ինքնապաշտպանութիւնը պէտք է ըլլայ ու մնայ ազգային հաւաքական մնայուն պահանջ: Որովհետեւ Աւարայրեան անհաւասար կռիւ մղելը այս օրերուն մեզի համար պէտք է ըլլայ մենք զմեզ ու մեր թշնամիները լաւապէս ճանչնալու քաջութիւնը եւ յատկապէս ազգային մեր հոգեմտաւոր կառոյցները հաստատ ու կանգուն պահելու աշխատանքը, մեր հաւաքական վճռակամութիւնը եւ սփիւռքեան մեր բոլոր գաղութները առողջ ու միատարր պահելու առաքելութիւնը:

Անկասկած այս թելադրանքները՝ իբրեւ մեծագոյն օրինակ, իբրեւ սրբազան կտակ, մեզ պիտի առաջնորդեն դէպի ամրապնդում ու գիտակից պատասխանատուութիւն ու պիտի լուսաւորեն մեր ժողովուրդի գոյութեան ճանապարհը:

Վարդանանց հերոսամարտ. հայ ժողովուրդը ամէն տարի մեծ յարգանքով կը յիշատակէ այս օրը (Փետրուարի մէջ) եւ իբրեւ ազգային տօն՝ զայն կը նշէ հպարտօրէն:

Պատմական, աշխարհագրական եւ քաղաքական պատճառներով հայ ժողովուրդը դատապարտուած է մնայուն կերպով Աւարայրներ մղելու: Բայց տարեթիւերը որքան ալ տարբերին, Վարդանանց պատերազմը մեր պատմութեան առաջին պատերազմն է հայրենիքի եւ հաւատքի համար մղուած: Ուստի Վարդան Մամիկոնեան եւ իրեն հետ բոլոր նահատակուողները մեզի համար ո՛չ անցեալ են եւ ոչ ալ ապագայ, այլ՝ միշտ ներկայ եւ ժամանակակից: Ուստի 451ը մեզմէ հեռու չէ բնաւ, որովհետեւ լուսաւոր կապ մը կայ, թել մը՝ մեր յիշողութեան մէջ, մեր արեան բջիջներուն մէջ: Վարդան Մամիկոնեան եւ իր զինակիցները լաւ գիտէին, որ պիտի նահատակուէին, բայց իրենց նահատակութեամբ անոնք մեզի մեծ Դաս մը սորվեցուցին: Մեծ Խորհուրդ մը տուին: Մեծ Կտակ մը ձգեցին: Այսպէս՝ տէր կանգնիլ մեր հայրենի հողին, սիրել եւ խօսիլ մեր մայրենի լեզուն, ամուր պահել դարերու մեր քրիստոնեայ հաւատքը, հաստատ պահել մեր աւանդութիւններն ու պաշտպանել եւ զօրակցիլ մեր ազատ ու անկախ հայրենիքին՝ Հայաստանին:

Ահա՛ գերագոյն խորհուրդը՝ Աւարայրեան դիւցազնամարտին:

Asbarez.com

Leave a Reply

Your email address will not be published.