Անի քաղաքի պարիսպները

Պատմությունը

Նկ. 1

Նկ. 2

Նկ․ 3. Առյուծի դարպասի ձախ կողմի պարիսպները։

Անի քաղաքը բնականորեն լավ պաշտպանված է. իրենից ներկայացնում է եռանկյուն սարահարթ, որը երկու կողմերից պաշտպաված է ուղղաձիգ ժայռերով։ Միայն քաղաքի հյուսիսային ծայրամասում մի զգալի հատվածն է տափակ, անխախտ։

Ամբողջ քաղաքը շրջապատված է եղել պարիսպներով, միայն խոցելի համարվող հյուսիսային հատվածում էին պաշտպանական հզոր շինություններ կառուցվել՝ վիթխարի կրկնակի պարիսպները, որոնք կառուցվել են Սմբատ թագավորի կառավարման ժամանակ (977-989)։

Մինչ այս պարիսպները տարածվում էին քաղաքի ամենանեղ հատվածի շուրջ (Մանուչերի մզկիթի կողքին) և շրջապատում էին ներկայիս միջաբերդի տարածքից ոչ ավելի տարածք։ Այդ պարիսպները կառուցել է Աշոտ Երրորդ թագավորը, երբ 961 թ․տեղափոխեց մայրաքաղաքը Կարսից Անի։

Անին աճել է այնքան արագ, որ շուտով անհրաժեշտ է եղել ավելի երկար արտաքին պարիսպներ կառուցել։

Նկ․ 4 . Այդ պարիսպները ավելի մոտիկից։

Ավերակները, որոնք տարածված են դաշտավայրով մեկ, ցույց են տալիս, որ նույնիսկ այդ նոր պարիսպները չեն շրջափակել այնքան լայն տարածք, որ կարողանան ներառել ողջ բնակչությունը։

Ընդհանուր նկարագրություն

Պարիսպներն, անկասկած, Անիի ամենատպավորիչ հատվածն են և ինքնատիպություն են հաղորդում Անիի ավերակներին։

Կրկնակի պարիսպները կառուցվել են որպես պատնեշ Ախուրյանի գետաբերանի և Ծաղկոցաձորի միջև։

Արտաքին պարիսպն ավելի ցածր է և ավելի քիչ է պահպանված, քան ներքին պարիսպը, որին նախորդել է չոր խանդակը։ Բարձր ներքին պարիսպն ունի բազմաթիվ լայն և իրար մոտիկ տեղադրված կիսաշրջանաձև աշտարակներ, որոնք հաճախ զգալիորեն բարձր են, քան ինքը՝ պարիսպը։ Դրանք իրենց ներսում ունեն երկու, երբեմն երեք հարկանի տներ։

Պարիսպները կառուցվել են  խճաքարային բետոնե միջուկով և սրբատաշ բաց դարչնագույն բազալտե բարակ արտաքին շերտով։  Որոշ տեղերում օգտագործվել են կարմիր և սև քարեր՝ պարիսպները նախշերով, խաչերով, հերալդիկ և թալիսման համարվող կենդանիների պատկերներով ու խորհրդանշաններով և այլ նշաններով ձևավորելու համար։ Արտաքին և ներքին պարսպների դարպասներն ապշեցուցիչ են։ Արտաքին դարպասի վրա հարձակում գործողները հանդիպելու էին աշտարակներով շրջապատված մի ամուր պարսպի, նրանք ընկնելու էին պարիսպների նեղ տարածության մեջ, որտեղից հնարավոր չէր մանևրել կամ օգտագործել քանդող խոյակ։

Նկ․ 5. Առյուծի դարպասից աջ կողմի պարիսպները։

Կրկնակի պարիսպների գլխավոր դասավորվածությունը 10-րդ դարից է, բայց դրանք էապես ուժեղացվել են հետագա դարերում։ Պարիսպները խտացվել են․ ավելացվել է հավելյալ քարե ծածկույթ, որոշ վայրերում, պարիսպների հետագա վնասումից հետո (սոխի շերտերի նման) չորս տարբեր ճակատներ են երևան եկել։ Մի քանի աշտարակների միջև նախկին աշտարակի գագաթները մնացել են հետագա շինարարության մեջ, ինչը ցույց է տալիս, որ աշտարակները կառուցված են եղել ներկայիս բարձրության կեսից  մի փոքր բարձր կամ ցածր։

12-13-րդ դարերի հայկական մակագրությունները ցույց են տալիս, որ այդ աշտարակներից որոշների կառուցումը ֆինանսավորել են մասնավոր անձինք։

Կրկնակի պարսպներն ունեցել են երեք գլխավոր դարպաս։ Դրանք հայտնի են  «Շախմատային դարպաս», «Առյուծի դարպաս» և «Կարսի դարպաս» անուններով։

http://virtualani.org/walls/index.htm?fbclid=IwAR39MqZLjO3QPav9e-zwjirRlWLskgREtpx_0738yFr_sBFfNKmmt34xMXI

Նկ․ 6. Աշտարակի մակերեսին նետերի առաջացրած հազարավոր հետքեր։

Անգլերենից թարգմանեց Անի Մելքոնյանը

Akunq.net

 

Նկ․ 7. Առյուծի դարպասը մինչև 1996 թ․ «վերանորոգումը»։

 

 

 

 

 

 

 

Նկ․ 10. Առյուծի դարպասի կողքին գտնվող աշտարակը՝ հետևից։

Նկ․ 9. Առյուծի դարպասից տեսարան դեպի միջնաբերդ։

Նկ․ 8. Առյուծի պատկերով խորաքանդակի հին լուսանկարը։

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *