Շարունակում է աճել հայկական ինքնությանը վերադարձողների թիվը

Մինե Թուդուկ, Թարըք Ըշըք

 

Վերջին տարիներին աճում է նրանց թիվը, ովքեր, իմանալով իրենց հայկական ծագման մասին, վերադառնում են իրենց ինքնությանը: Աղաբալուօղլուն ասում է. «Անատոլիայում ապրողների համար գործընթացն ավելի դժվար է»:

«Բոլորը մեզ գիտեին որպես քուրդ մուսուլման: Հայրս ու մայրս հավատացյալ մարդիկ էին: Երբ դարձա 12 տարեկան, մեր բակի երեխաները սկսեցին ինձ «գյավուր» անվանել: Մորս հարցրեցի և իմացա, որ հայ եմ: Դպրոցում մեզ սովորեցնում էին, որ «հայերը մարդ են կոտորել»: Հայ լինելու համար անընդհատ լացում էի: Տարիներով չէի կողմնորոշվում՝ ինչ անել: Եվ ի վերջո որոշեցի վերադառնալ իմ նախնյաց կրոնին: Իսլամի մեջ մի խոսք կա`«Iր էությունը ժխտողն ապօրինի զավակ է…»:

Ահա այսպես է պատմում Յուսուֆ Յըլմազն իր` «քավարանում» մնալու և ինքնությանը վերադառնալու մասին: Յըլմազը միակ օրինակ չէ: «Ռադիկալին» տեղեկություն հաղորդած բարձրաստիճան աղբյուրն ասում է, որ վերջին երեք-չորս տարվա ընթացքում հատկապես Ստամբուլում պատրիարքարան կամ էլ եկեղեցի դիմելով իրենց կրոնին կամ էլ ինքնությանը վերադարձած հայերի թվի զգալի աճ է նկատվում: Աղբյուրը նշելով, որ ամեն տարի այս անձանց թիվը կարող է աճել, հաղորդում է հետևյալ տեղեկությունը. «Ուսումնասիրվում է, թե արդյո՞ք դիմողը հայկական ծագում ունի, թե ոչ: Դրա համար կա մի քանի ճանապարհ` ինքնության վկայականի օրինակը, պատրիարքարանի գրանցաատյաններն ու տեղական բանավոր պատմությունները: Հատկապես ուշագրավ է Արևելյան Անատոլիայից եկած քաղաքացիների մեծամասնության պատկերը»:

Նույն աղբյուրը ուշադրություն է հրավիրում այն հանգմանքի վրա, որ չնայած հայկական տաբուն սկսել է մասամբ վերանալ, այնուամենայնիվ, թուրքական և մուսուլմանական ինքնություն ունեցող հայերի համար դեռևս դժվար է հրապարակավ լուսաբանել իրենց ինքնությունը: Այնուհետև շարունակելով՝ պատմում է կրոնափոխ լինել ցանկացողի ողբերգության մասին. « Ստամբուլում բնակվող 30 տարեկան փաստաբանը ցանկանում էր փոխել կրոնը: Նրա ընտանիքը գաղթել է Կենտրոնական Անատոլիայից: Իրենց հայրենիքում հայտնի ընտանիք են եղել: Այգիներ, հողեր են ունեցել: Տեղահանության ժամանակ այն ժամանակվա օրենքներիը խախտելով՝ կաշառք են տվել և փախել Ստամբուլ: Փաստաբանն, ըստ էության, մոտ հինգ տարի առաջ պատահաբար է իմացել իր հայ լինելու մասին: Դաստիարակվել է որպես թուրք ազգայնական, պահպանողական: Ասում էր, որ իր ընտանիքում եղել են աջակողմյան քաղաքական կուսակցություններում ակտիվ քաղաքականությամբ զբաղվողներ: Երբ իմացավ, որ ծագումով հայ է, ինքնասիրությունը վիրավորվեց, որովհետև մանկուց հայերը ներկայցվել են որպես թշնամի և «ուրիշ»: Նրա մայրն ու հայրն ասել են. «Քո բարօրության համար ստիպված էինք այդպես վարվել»: Հինգ տարի շարունակ ինքն իր հետ կռվել է, հետո որոշել է կրոնափոխ լինել, սակայն այս անգամ ևս ընտանիքն ասել է` «Մեզ կվնասես»: «Քավարանում» մնացի, ոչ այս, ոչ էլ այն   աշխարհից եմ վստահ»:

Գեդիքփաշայի բողոքական եկեղեցու հոգևոր առաջնորդ Գրիգոր Աղաբաօղլուն ևս հաստատում է, որ մեծանում է իրենց արմատներին վերադարձողների թիվը: Աղաբաօղլուն, ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, որ հատկապես վերջին հինգ տարիների ընթացքում աճ է գրանցվել, հաղորդում է հետևյալ տեղեկությունները. «Անատոլիայում իրենց ինքնությունը կորցրած մոտ 1 մլն հայեր կան: Այս մարդիկ մեզ մոտ են գալիս Անատոլիայի տարբեր քաղաքներից, գյուղաքաղաքներից ու գյուղերից: Տարիներ  ի վեր որպես մուսուլման ապրած, սակայն ծագումով հայ քրիստոնյա այս մարդիկ, գալով մեզ մոտ, խորհուրդ են հարցնում: Արդեն շնորհիվ շատ բաների մասին ազատ խոսելու և հայկական նախաձեռնության` իրենց իրական ինքնության վերադառնալու համար դիմում են կրոնականներին և եկեղեցիներին: Անատոլիայում ապրողների համար այս գործընթացն ավելի բարդ է, քանի որ իրենց ապրած վայրը փոքր է, բացի այդ՝ կա թաղամասի ճնշումը և իրենց բարեկամների կողմից արհամարհվելու վախը: Այդ իսկ պատճառով հրաժարվողների թիվը շատ է»:

Թող քարոզչություն չլինի

Իսկ Քենդիլիի Տասներկու Առաքյալների հայկական եկեղեցու ղեկավար խորհրդի նախագահ Տիգրան Գևորգյանն ասում է հետևյալը. «Մարդն իր արմատներից այդքան հեշտությամբ չի կարողանում պոկվել: Բազմաթիվ ծպտյալ հայեր կան, ովքեր քաղաքական պայմանների պատճառով ստիպված են փոխել իրենց կրոնն ու ինքնությունը, թեև իրենց մայրն ու տատիկն ունեն հայկական ծագում: Սակայն կարիք չկա նրանց բոլորի կրոնափոխությունն ու ինքնությանը վերադառնալը դարձնել քարոզչության նյութ: Նաև բացառապես ստատուս քվոյի, ասելով՝ «ժամանակին այսպես է եղել, այժմ մենք վերադառնում ենք մեր ծագմանը» պետության դեմ դրոշակ սարքելու կարիք չկա: Բնականաբար, հնարավոր է, որ մարդը վերադառնա իր ինքնությանը, բավական է, որ դա լինի ճշմարիտ ու անկեղծ»:

Շոկի ապրեցի, հոնգուր-հոնգուր լացեցի

Յուսուֆ Յըլմազ (ոսկերիչ, 37 տարեկան)

 «Ծագումով ադըյամանցի ենք, սակայն ողջ մանկությանս ընթացքում ապրել ենք Անթեփում: Բոլորը մեզ գիտեին որպես քուրդ մուսուլման: Հայրս պաշտոնյա էր, ով հինգ անգամ նամազ էր անում, իսկ մայրս տնային տնտեսուհի էր, ով յոթ երեխա ուներ և պաս էր պահում: Քրդերեն էինք խոսում, թուրքերեն էլ գիտեինք: Երբ ամառները գնում էինք Ադըյաման, և երբ բակի երեխաների հետ խաղալիս տարաձայնություններ էին տեղի ունենում, ասում էին. «Գնա’ այստեղից, գյավուր, դու հայ ես»: Սկզբում չէի հասկանում, երբ 12 տարեկան էի, մորս հարցրեցի և իմացա, որ սկզբում քրիստոնյա էինք, սակայն հետո իսլամ ենք ընդունել: Նաև ասաց, որ հայկական ծագում ունենք: Սա իմանալուն պես հոնգուր-հոնգուր լացեցի, որովհետև մեզ դպրոցում սովորեցրել էին, որ հայերը դավաճան և մարդասպան են:

Հիշում եմ, թե ինչպես էի մտածում, որ ինչ էլ լինի՝ հայ եմ: Ես բավականին աստվածապաշտ մուսուլման էի: Շոկ ապրեցի, չէի կողմնորոշվում երկու ինքնության մեջ: Տեղափոխվեցի Ստամբուլ: Փորձեցի հասկանալ Աստվածաշունչը: Սկսեցի հաճախել Յենիքափըի հայկական եկեղեցի: 19 տարեկանում որոշեցի մկրտվել: Երբ կնքվեցի, հայրս և մորրեղբայրներս որոշ ժամանակ ինձ հետ չխոսեցին: 17 տարի է՝ ապրում եմ որպես քրիստոնյա: Իսլամի մեջ մի խոսք կա`«Իր էությունը ժխտողն ապօրինի զավակ է…»»:

Մերալ Թ. (տնային տնտեսուհի, 45 տարեկան)

«Պապս հայրիկիս տանը դաստիարակվել է հայկական մշակույթով, սակայն և’ պապիկս, և’ հայրիկս, և’ հորեղբայրներս դրսում ապրել են որպես մուսուլման: 15 տարեկանում մայրս պատմեց, որ մենք հայ ենք: Շատ զարմացա: Հայրս ասաց, որ տեղահանություններից հետո ստիպված են եղել նման կերպ վարվել: Երբ ես 28 տարեկան էի, ամուսնացա մի պոլսահայի հետ: Ես էլ որոշեցի վերադառնալ ինքնությանս և մկրտվել»:

Ըստ էության, բոլորն էլ գիտեին

Սելահեդդին Գյուլթեքին (45 տարեկան)

«Մեծացել եմ որպես թունջելիցի հայ ընտանիքի երեխա, որը դաստիարակվել է ալևիական մշակույթով: Շրջապատում բոլորն էլ, ըստ էության, գիտեին, որ մենք հայ ենք: Հորեղբայրներիցս մեկը դերձակ էր, մյուսն էլ՝ արհեստավոր: Այդ իսկ պատճառով մեզ նկատում էին: Երբ մեր ընտանիքից ոմանք գաղթեցին Ստամբուլ, Ֆրանսիա, այնտեղ վերադարձան իրենց ինքնությանը: Մկրտվեցին և իրենց անձնագրերում քրիստոնյա գրվեցին: Ժամանակի ընթացքում հասարակության մեջ սկսեցին վերանալ տաբուները, և ստեղծվեց նախաձեռնության մթնոլորտ: Այս իրավիճակն էլ ինձ  հուշեց, որ «ժամանակը եկել է»: Վեց ամիս առաջ մկրտվել եմ, ստացել եմ Միրան Փրկիչ անունը: Ամուսնացած եմ, ունեմ երկու երեխա: Երեխաներս համալսարանում են սովորում: Նրանք էլ կզգան իրենց ժամանակը»:

Ինչպես են վերադառնում իրենց արմատներին

Իրենց արմատներին վերադառնալ ցանկացող հայերը նախ «կրոնը փոխելու» պահանջով դիմում են դատարան: Այս որոշումը ստանալուց հետո դիմում են եկեղեցի, կրոնավորը այդ մարդուն ասում է քրիստոնեության հիմնական ուսմունքների մասին: Այն բանից հետո, երբ անձը իմանում է և որոշում է կայացնում, նրան մկրտում են:

Եկեղեցում նախ աղոթում են, կնքվող անձին մտցնում են ջրի մեջ, սուրբ յուղով խաչ են հանում ձեռքերին, ոտքերին ու ճակատին: Մկրտվող անձը խորանի առաջ վկայություն է տալիս և ընդունում կրոնը:

Անատոլիայում մնալու համար դարծել են ծպտյալ

Պատերազմի տարիներին Անատոլիայում մեկը մյուսի հետևից ծագած հայկական ապստամբությունների, սովի և վարակիչ հիվանդությունների պատճառով վերացել էր կարգ ու կանոնը: Ավազակային խմբերի միջև պատերազմներ էին տեղի ունենում՝ արյան դիմաց արյուն, կյանքի դիմաց կյանք նշանաբանով: Արևելքում ապրող հայերի համար սահմանվում է բռնի տեղահանություն: 1915 թ. կայացրած «տեղահանության» որոշումով հայ կանայք, երեխաները, տղամարդիկ, հարյուր հազարավոր քաղաքացիներ ենթարկվում են բռնի տեղահանությունների:

Մեկ տարի տևած տեղահանության ժամանակ վերապրել են մեծ ողբերգություն, որը ձգվում է մինչ մեր օրեր: Հազարավոր մարդիկ ճանապարհին մահացել են, ընտանիքներ են մասնատվել: Անատոլիայի իրենց տուն ու տեղը թողած հայերի մի մասը գնացել է արտերկիր, իսկ մի մասն էլ, փոխելով իր ինքնությունը, շարունակել է ապրել իր ծննդավայրում: Սակայն մասնատված ընտանիքների մի մասն է Անատոլիայում մնացել: Նրանք էլ վերապրած մեծ ցավի, տրավմայի պատճառով, ճնշումներից խուսափելու համար, ստիպված են եղել թաքցնելով իրենց ինքնությունը՝ ապրել փակ դռների հետևում:

«Ռադիկալ»

20/11/2010

 http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetay&ArticleID=1029501&Date=20.11.2010&CategoryID=77

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *