Մի՞թե «Աղթամարը» «Աքդամար» դարձնելը հանդուրժողականության նշան է

Վերջին շրջանում մեծ թափով ժողովրդավարական զարգացումներ տեղի ունեցող Թուրքիայում  պաշտոնական շրջանակների, իրավասուների,  պետական պաշտոնյաների ու հատկապես  թուրքական վիրտուալ և տպագիր մամուլի` Վանի Գևաշ գավառի «Ախթամար կղզու» իսկական անվան փոխարեն «Աքդամար կղզի» անվան նախըտնտրությունը նեղացնում և վիրավորում է կղզին  իսկական անունով կոչած լեզվի էթնիկ անդամներին:

Կղզու իսկական անունը` «Աղթամարը», թուրքական անվանում չէ, այդ հատուկ անվան թուրքացումը որքանո՞վ է ճիշտ ժողովրդավարական հասարակության խղճի տեսանկյունից: Բառաստեղծ լեզվից բացի մեկ այլ լեզվում բառը սխալ արտաբերելով օգտագործելն ու բառում իմաստափոխությունը հուզում, վիրավորում և ցավ է պատճառում այդ բառը ստեղծած լեզվի էթնիկ անդամներին:

Նաև ծագումնաբանության էթիկայի տեսանկյունից` պատմությանն ավանդված և միջազգային եզրաբանության մեջ տեղ զբաղեցրած որոշ բառեր հարմար և հաճելի չեն բառաստեղծ լեզվից բացի այլ լեզվում օգտագործել, նաև չեն կարող ընկալվել որպես հանդուրժողականության նշան, ինչպես օրինակ չի կարելի Ստամբուլն անվանել Կոնստանդնուպոլիս, Իզմիրը` Զմյուռնա, կամ Սավաշ անվամբ անձին` Պայքար, Սուլեյմանին` Սողոմոն, Յահյային` Եղիա, Արզուին` Դենչա, Իբրահիմին` Աբրահամ, Յիղիթին` Արի, Իսահակին` Սահակ, Գյուլին` Վարդ, Բերջին` Բուրչ, Յանիին` Քանի, Մարիամին` Մեյրեմ, ինչպես նաև հակառակն անվանելը ճիշտ ու սազական և հանդուրժողականության նշան չէ: Վերջին օրերին թուրքական մամուլի օրակարգում մեծ տեղ զբաղեցնող Վանի Գևաշ գավառի Աղթամար կղզու Սուրբ Խաչ եկեղեցում 95 տարի հետո տարվա մեջ մեկ անգամ հատուկ թույլտվությամբ պատարագի համար վերաբացման կապակցությամբ կրոնական սուրբ պատարագի, կղզու և եկեղեցու վերաբերյալ հաճախակի մամուլում մեծ քանակությամբ լույս տեսնող հրապարակումներում նախընտրում են կղզու իսկական անվան փոխարեն օգտագործել «Աքդամար կղզի» անունը, որն իրական չէ: Որպես այս հրապարակումների օրինակ` կարելի է մատնանշել 2010 թ. սեպտեմբերի 18-ի «Հյուրիեթ» թերթում լույս տեսած Գյուլեն Այդընի «Աքդամարն էլ է պատրաստ, մենք էլ» խորագրով հոդվածը, պատարագի օրը «Թուրքիա» թերթի «Աքդամար եկեղեցին պատարագի համար պատրաստ է» խորագրով լուրը, 2010 թ. սեպտեմբերի 19-ին «Միլլիյեթ» թերթում լույս տեսած Ֆերիթ Ասլանի և Գյուլայ Օզեքի պատրաստած լրատվությունը /ըստ Դողան լրատվական գործակալության/ ու նմանատիպ այլ հրապարակումներ: Սյունակագիրների կարծիքների նկատմամբ անսահման հարգանք եմ տածում, նույնիսկ երբեմն կիսում եմ նրանց տեսակետները, գիտեմ նաև, որ պարտավոր են իրենց տրված պաշտոնական լուրերի տեքստերը հաղորդել հասարակությանը, սակայն դժվարանում եմ հասկանալ վերոհիշյալ կղզու իսկական անվան փոխարեն ոչ իրական անվան օգտագործումը: Այս կապակցությամբ խնդրում եմ, որ ինձ նման այս գործը հասկանալ դժվարացողներին իրավիճակը հասկանալի դարձնելու համար օգնեն մեր հարգարժան իրավասու ղեկավարները,  բոլոր ժողովրդավար առողջ մտածելակերպի տեր և հանդուրժող անձինք ու մտավորականները: Համաձայն ժողովրդի մեջ տարածված պատմության` կղզու անունը գալիս է այս կղզում ապրող հայ վանականի աղջկա` Թամարի անունից, ում գեղեցկության շուրջ լեգենդենր էին հյուսվում: Թամարը սիրահարվել էր շրջակա գյուղերում հովվություն անող մի տղայի:  Համաձայն ավանդապատման` Թամարին սիրահարված երիտասարդը ամեն երեկո լողալով կղզի էր գալիս, Թամարի հետ հանդիպում, իսկ Թամարը նրան օգնելու համար ձեռքին ջահ էր բռնում` նրան ուղղորդելու և իր տեղը ցույց տալու: Իրավիճակը նկատած Թամարի վանական հայրը փոթորկալից մի գիշեր մթության մեջ աղջկա և սիրահար տղայի հանդիպմանը խոչընդոտելու համար, իր ձեռքի ջահով շարունակաբար վայրը փոխելով, երիտասարդին մոլորեցնում է, լողալուց հոգնած երիտասարդը, ուժասպառ լինելով, խեղդվում է: Ասում են, որ խեղդվելուց առաջ վերջին շնչում հառաչում է «Ա˜խ Թամար», իսկ Թամարը, դա լսելով, ինքնասպան է լինում: Այս պատմությունը հայ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի մեկնաբանությամբ վերածվել է ավանդապատման: Աղթամար կղզու Սուրբ Խաչ եկեղեցին կառուցվել է Վասպուրականի հայոց թագավոր Գագիկ 1-ի օրոք` 915-921 թթ., ճարտարապետ Մանվելի կողմից:  Ասում են, որ միջնադարյան հայկական արվեստի ամենափայլուն կոթողներից մեկը համարվող եկեղեցին կառուցվել է համաձայն առասպելի` Գագիկ 1-ին թագավորի Երկուսաղեմից Իրան փախչելուց հետո 7-րդ դարում Վանի շրջակայք բերված իրական Սուրբ Խաչի մասունքը պահելու և պահպանելու նպատակով: Վանեցի մեր բարեկամների հետ տեղի ունեցած զրույցից ստացած իմ տպավորություններով շրջակա բնակչությունը շարունակում է օգտագործել «Աղթամար» բառը, նույնիսկ շրջակայքում գիտեն և պատմում են  «Ախ Թամարի» ավանդազրույցը:       


19. 09.2010

Բժշկական գիտութունների դոկտոր Սարգիս Ադամ

http://www.hyetert.com/yazi3.asp?s=3&Id=716&DilId=1

  1 comment for “Մի՞թե «Աղթամարը» «Աքդամար» դարձնելը հանդուրժողականության նշան է

  1. Tigran
    2018/10/18 at 16:52

    Հոդվածում ներկայացված փաստերը չեն վերհանում խնդիրը, հարցի արմատները կամ պատասխանը պետք է փնտրել անվան առաջին մեկնաբանության ժամանակաշրջանով, գուցե Ուրարտական /կղզում կան ամրոցի հետքեր/ կամ այլ։ Հենվել պարզունակ և ոչինչ նշանակող լեգենդի վրա կարծում եմ ընդունելի չէ։ Ժողովրդական լեգենդներ կան բազմաթիվ հուշարձանների շուրջը, բայց դրանք պատմական հիմնավորում համարելը իրատեսական չէ։ Տիգրան Բաբայան, Ճանապարհորդ Պատմական Հայաստանը ուսումնասիրող։091322836

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *