Ցեղասպանությունը որպես «թաքնված թեմա»

Կարին ՔարաքաշլիԿարին Քարաքաշլըն Ստամբուլում գործող «Ակօս» շաբաթաթերթում սյունակագիր է: Իր վերջին հոդվածում նա վերլուծում է թուրք գրող Այշե Քուլինի` Հայոց ցեղասպանության շուրջ վերջերս կատարած սկանդալային մեկնաբանությունները: ՍիվիլՆեթը թարգմանել է հոդվածը թուրքերենից հայերեն:

Գրականությունն իր բնույթով ընդդիմություն է, իսկ սահմանմամբ՝ ընդգրկուն: Գիրք կարդալու կամ գրելու համար դուք պետք է դուրս գաք կյանքի հոսքից: Եթե խնդիր չունես գոյություն ունեցող կարգի հետ, եթե դրա ատամները ձեզ ամեն անգամ չեն կոտրում, ինչո՞ւ եք գրում: Եթե ձեզ չի վնասում ամենօրյա կյանքում սուզվելու պատճառով իրականությունից ձեր իսկ հեռու մղվելը, եթե ձեր էության հզորությունից ու անկրկնելիությունից ձեր շունչը չի կտրվում, ինչո՞ւ եք արարում:

Այո, իհարկե: Դուք կարող եք լինել «ծրագրված գրող», կարող եք նշել ձեր օրակարգի թեմաները տարվա օրացույցում, և կարող եք «ձվադրել» ձեր համապատասխան աշխատանքներն այնպես, որ համընկնեն մեծ սենսացիաների հետ: Դուք ստեղծում եք երկչափ կերպարներ մի նեղ տարածության մեջ և սովորեցնում նրանց որոշ պատրաստի տողեր: Բոլորն ու ամեն ինչ դառնում են առարկայական:

Մինչդեռ գրականությունն առաջին հերթին մարդ արարածի պատմությունն է մի վայրում, որտեղ պատմության պաշտոնական տարբերակը միախառնված է ստերի ու կեղծավորության հետ: Այն նաև իր վրա է վերցնում ոչ պաշտոնական պատմությունը գրանցելու գործառույթը՝ առաջ անցնելով բացառապես գրողի երևակայության արդյունք լինելուց: Դա քամու մեջ կամ հոսող ջրում գաղտնի շշուկների ձայնն է: Այն գալիս է խորքից՝ ալիքի նման, սակայն դողում է մոմի կրակի առաջ:   

Ահա թե ինչու, երբ գրողը նկարագրում է իր երկրի մեծագույն ողբերգություններից մեկը՝ նայելով արմատական աջ քաղաքական գործչի հայացքով, դուք ուզում եք առանց նախապաշարմունքի հեռու պահել ձեզ այն ցավից, որ այդ բառերը պատճառում են, և խղճում եք նրան հոգու աղքատության համար:

Հենց այսպիսին էին Այշե Քուլինի մտքերը, երբ նա մասնակցում էր Էնվեր Այսևերի «Հակասական հարցեր» հաղորդմանը` իր նոր գիրքը ներկայացնելու նպատակով: Ես ուզում եմ կիսվել այն տողերով, որոնք ընդգծում են նյութապաշտությունը, քանի որ նրանք աչք են ծակում: «Ես շատ եմ սիրում ՀԱՅԵՐԻՆ, ԲԱՅՑ դրանք եղել են պատերազմի ժամանակ տեղահանություններ: ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ընթացքում տեղի ունեցածը ԴԺՎԱՐ Է ԱՆՎԱՆԵԼ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ: Դա հրեաների ՆՄԱՆ չի եղել: Մենք հայերին ԱՌԱՆՑ ՊԱՏՃԱՌԻ չենք ԿՈՏՈՐԵԼ»:

Թուրքերենում կա մի արտահայտություն, որը կոչվում է «թաքնված ենթակա»: Այս նախադասության մեջ կարող ենք խաղալ «Գտնել թաքնված ենթական՝ հրապարակավ հայտնի Ցեղասպանությունը»: Օրինակ՝ կարող ենք սկսել հոգնակիի օգտագործմամբ հարդարանքով, որը կարող է արտաբերվել լիաբերան: Ինքս հայ լինելով, ես «հայերին» այդքան էլ շատ չեմ սիրում: Ես չեմ կարող որևէ ազգի սիրել հոգնակի թվով, որովհետև ես նաև պետք է կարողանամ ատել՝ այդ նախադասությունը կազմել կարողանալու համար:

Եկեք անցում կատարենք հարդարանքից և խոսենք այս «բայց»-ի մասին, որն իրենից առաջ ասված ամեն ինչ դարձնում է անիմաստ: Այսպիսով՝ մենք իմանում ենք, որ այն, ինչ տեղի ունեցավ պատերազմի ժամանակ, դժվար է անվանել ցեղասպանություն: Առաջնահերթ կարևորություն է ներկայացնում այն, թե ո՞ր սահմանումն է բնութագրում ժողովրդի արմատները կտրելու գործընթացը: Համեմատելով ցեղասպանությունները` մենք իմանում ենք, որ հայերին հրեաների նման չեն կոտորել առանց պատճառի: Եթե նրանց կոտորել են, ապա պետք է որ եղած լիներ պատճառ կամ արդարացում: Հավանաբար, դա «արևելյան շրջաններում ռուսների հետ համագործակցելու և թիկունքից հարված հասցնելու» պաշտոնական պատմության շնորհիվ է, որ գրողը հարմարավետ կերպով օգտագործում է «մենք»:  Այս խառնաշփոթում այդ «մենք»-ը սահմանվում է այսպես` «Մենք էլ ենք օսմանցիներ: Մենք օսմանցիների ժառանգորդներն ենք: Ոչ, ես նոր Թուրքիայի Հանրապետության դուստրն եմ, սակայն իմ սերունդն այլ է: Ես մեծացել եմ իմ օսմանցի պապիկի գրկում: Դուք չեք կարող ձեր պատմությունը մեկ վայրկյանում մկրատով կտրել»:

Իսկ երկխոսության այստեղ հասնելու պատմությունն սկսվում է այսօր: Նա ասում է.  «Որպես թուրք` ես պատասխանատվություն և ցավ եմ զգում, որ Հրանտ Դինքի սպանության մեղավորները չեն հայտնաբերվել», ապա ավելացնում է․ «Ես գոյություն չունեի հայերի կոտորածների ժամանակ, նույնիսկ մայրս ծնված չէր դեռ: Ես պատասխանատվություն չեմ զգում դրա համար, սակայն պատասխանատվություն զգում եմ այն ամոթալի բաների համար, որ ունենք այսօրվա Թուրքիայում, որտեղ ես ապրում եմ»:

Եկեք միասին հիշենք այս ամոթալի բաներից մի քանիսը: Հրանտ Դինքին թիրախի վերածեցին, քանի որ իր հեղինակած մի հոդվածում նշում էր, որ միգուցե Թուրքիայի առաջին ռազմական կին օդաչու, Աթաթուրքի հոգեզավակ Սաբիհա Գյոքչենը 1915 թվականից հետո որդեգրված հայ որբերից մեկն է: Նա համակարգված լրատվամիջոցների և դատավարությունների միջոցով թիրախավորվեց որպես «թուրքերի թշնամի» հայ լրագրող: Նա, մահից անմիջապես առաջ, նորից դատարանի առաջ էր կանգնել Reuters-ին տված իր հարցազրույցում 1915 թվականի իրադարձությունները ցեղասպանություն անվանելու համար: Ունենալով այս ամբողջ տեղեկատվությունը՝ Հրանտ Դինքի սպանության և Հայոց ցեղասպանության ժխտողականության միջև կապ չտեսնելը կարելի է նկարագրել միայն որպես միտումնավոր ջանքի արդյունք:

Այշե Քուլինը  ցույց տվեց այդ միտումնավոր ջանքը 2006-ին իր մորաքրոջ հայ ամուսնու մասին գրածի միջոցով: «Եթե մենք հայերին արտաքսելու փոխարեն սպանած լինեինք`  մեր արևելյան շրջանները զբաղեցնող ռուս զինվորներին հրահրելու և ռուսական համազգեստ կրելով մեր դեմ կռվելը կանխելու համար, այսօր ես չէի ճանաչի իմ սիրելի մորաքրոջ ամուսնուն: Եթե «ցեղասպանություն» խարանը, որով նրանք մեզ փորձում են պիտակավորել, ճիշտ լիներ, ապա մորաքրոջս ամուսինը պետք է վաղուց սպանված լիներ, հետևաբար իմ տատի հայրը՝ Ռեշաթ դեդեն, չէր փորձի ինքնասպանություն գործել, քանի որ իր աղջիկը հայի էր սիրահարվել: Մեր ընտանիքը չէր հայտնվի սկանդալի մեջ, և մորաքույրս չէր աքսորվի Կիպրոս»:

Չեք կարող պատկերացնել, թե ինձ որքան մխիթարեց այս տրամաբանությունը հակառակ ուղղությամբ կարդալը: Մտածեք այդ մասին: Եթե Ցեղասպանությունը ճիշտ լիներ՝ ես չէի գրի այս հոդվածը, քանի որ ծնված չէի լինի որպես իմ պապիկի ու տատիկի ժառանգորդ: Ես չէի կարողանա ձեզ ասել, որ ցեղասպանությունը հրապարակային «թաքնված թեման» է այս մտածելակերպում, որն ամբողջանում է հանրապետական գաղափարախոսության մեջ: Եթե ես ծնված լինեի՝ հույս կունենայի ասել այն, ինչ ցանկանում էի: Հակառակ դեպքում իմաստ չեմ տեսնում ապրելու, իսկապես:

http://civilnet.am/karin-karakasli-ayse-kulin-armenian-genocide-hidden-subject/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *