Հոգևոր երգարվեստ

 Հայ հոգևոր երգարվեստը միաձայն (մոնոդիկ) մշակույթ է: Այն ձևավորվել է IV-V դարերում, որի հիմնական ճյուղերն են շարականները, տաղերը, մեղեդիները, պատարագի երգասացությունները: Շարակնոցը, Ժամագիրքը, Գանձարանը, Պատարագը հայ հոգևոր երաժշտածիսական հիմնական մատյաններն են, որոնք դարերի հոլովույթում հարստացել են նոր մեղեդիներով, կատարելագործվել և ձևի, և բովանդակության առումով: Հայ հոգևոր ժառանգության համեմատաբար լավ պահպանված ճյուղը` շարակներգությունն է, որը զարգացել է մի ամբողջ հազարամյակի ընթացքում (V-XV դդ.):

Շարականները ինքնուրույն հոգևոր երգեր են, որոնց միջոցով աստվածաշնչային նյութը բանաստեղծական հնարքների օգտագործմամբ ներկայացվում է եկեղեցական ծիսական արարողությունների ժամանակ: Շարականներն իրենց բնույթով տարբեր են` ապաշխարանքի և վերջին դատաստանի սպասում արտահայտողներից մինչև քնարական և օրհներգային, փառաբանական երգեր: Այս տիպի առաջին երգերը հեղինակել են Մեծն Մեսրոպ Մաշտոցը, Սահակ Պարթևը, Մովսես Խորենացին, իսկ միջնադարում իրենց նախորդների ժառանգությունը հարստացրել և նորովի զարգացրել են Գրիգոր Նարեկացին, Ներսես Շնորհալին, Ստեփանոս Ապարանցին, Գրիգոր Մագիստրոսը, Հովհաննես Երզնկացին և մյուսները: “Հայ հոգևոր երգարվեստը մեծ վերելք է ապրել X-XIV դարերում: Այդ շրջանում ստեղծված նմուշներից շատերը` շարականներ, տաղեր, պատարագի սրբասացություններ կարելի է դասել արևելաքրիստոնեական երգարվեստի նշանակալի երևույթների շարքերը:

X-XIVդդ. հոգևոր մոնոդիան բնորոշվում է տաղային արվեստի տարբեր տեսակների (գանձ, տաղ, մեղեդի, յորդորակ) ծաղկումով, որն իր հերթին ներազդել է նաև շարականի ժանրի վրա”: ( Ա. Արևշատյան, Հոգևոր երգեր, Երևան, 1998, էջ 6) Իր վերածննդային բնույթով բոլորովին նոր հորիզոններ բացվեց հայ երաժշտական մշակույթում միջնադարի հայ մեծանուն բանաստեղծ և երաժիշտ Գրիգոր Նարեկացու (Xդ.) տաղային ստեղծագործությամբ: Այն անկասկած, դուրս է գալիս զուտ ազգային շրջանակներից: Այն արևելաքրիստոնեական եկեղեցական երաժշտության ինքնատիպ դրսևորումներից մեկն է:

Հայ հոգևոր երգարվեստի զարգացման համար շրջադարձային էր 19-րդ դարը: Մակար Եկմալյանի և Կոմիտասի ստեղծագործությամբ հայ հոգևոր ծիսական երգեցողության մեջ ներմուծվեց բազմաձայնությունը, որը բոլորովին նոր որակ բերեց հոգևոր կատարողական արվեստ: Ինչպես մտածողության, այնպես էլ արտահայտչամիջոցների հարստացման առումով Մակար Եկմալյանի և Կոմիտասի Պատարագները նոր էջ էր հայ հոգևոր երաժշտության դարավոր պատմության մեջ: Այս էջը առաջիկայում կհարստացվի առավել ընդգրկուն և հետաքրքիր նյութերով:

http://www.icha.mincult.am/church.php?lang=arm

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *