Ըստ Ռաքել Դինքի` Թուրքիայում պետք է ավելի շատ հարցեր տրվեն

 Ստամբուլի Բիլգի համալսարանի Դոլափդերե ուսանողական ավանում մեկնարկեց Հրանտ Դինքի անվան միջազգային հիմնադրամի կազմակերպած «Մշակութային փոխառնչությունները Օսմանյան կայսրությունում և Թուրքիայում» խորհրդաժողովը: Երկօրյա խորհրդաժողովի առաջին օրը մասնակցություն ցուցաբերեցին բազմաթիվ գիտնականներ ու գրողներ` Ամերիկայից մինչև Հայաստան, Իտալիայից մինչև Անգլիա: Բացման խոսքով հանդես եկած դոկտոր, պրոֆեսոր Ջենգիզ Աքթարը նշեց հետևյալը. «Կատարված մանրակրկիտ ուսումնասիրություններին երկու օրվա ընթացքում հետևելու ենք այնպիսի ուշադրությամբ, կարծես հնագիտական նյութ ենք պեղում»:

Լրագրող Հրանտ Դինքի այրին` Ռաքել Դինքը, որի հետ զրուցեցինք խորհրդաժողովի կապակցությամբ, ընդգծեց. «Թուրքիայում ավելի շատ բաների մասին պետք է խոսվի»:

Տրավմաները պետք է հաղթահարվեն

Վենետիկի Ca’Foscari համալսարանի ներկայացուցիչ և հայ գիտնական Պողոս Լևոն Զեքյանը հետևյալ կերպ շարունակեց իր ելույթը, որն սկսել էր «Ստամբուլի այն վայրը, որտեղ ծնվել ու մեծացել եմ, ավերակ վիճակում է: Այստեղ մեզ հետ են նաև իմ մայրն ու հայրը, որոնց երբեք չեմ տեսել» խոսքերով. «Մենք բոլորս էլ չկարողացանք գիտակցել այն ողբերգական պահը, երբ սպանվեց Հրանտը: Թերևս այն գիտակցելու համար ժամանակի կարիք ունենք»:

Զեքյանը ասելով, թե թուրքերն ու հայերը ծանր տրավմաներ են ստացել, հավելեց. «Հարաբերությունների կարգավորումն անհնարին բան չէ: Այդ տրավմայի շրջանակներում են նաև հայերի 1915-ը և թուրքերի սևրային պարանոյան: Տրավմաների հաղթահարումը նախապայման է այս հարցերի լուծման առումով»:
Միչիգանի համալսարանից Գևորգ Բարդաքչյանը հանդես եկավ հետևյալ մեկնաբանություններով. «Հայ միջնադարյան գրականության մեջ զգալի են օսմանյան ու պարսկական ազդեցությունները: Ազդեցություն է թողել նաև սուֆիական գրականությունը: Պետք է ուսումնասիրվեն հայկական ազգային էպոսի ու Դեդե Քորքուդի միջև եղած նմանությունները: Քյոռօղլին ճանաչված է նաև հայերի շրջանում: Ուշագրավ է, որ իրարից հեռու գտնվող տարածքներում արծարծվել են նույն թեմաները»:

Բերբերյան ընկերության անունից ելույթ ունեցած Պողոս Չալգըջըն ներկայացրեց «Մարտիրոս Մընաքյանին, որը Գյուլլյու Ագոբից հետո երկրորդ մեծ ծառայություններն էր մատուցել թուրքական թատրոնին»:

Թայֆուն Սերթթաշն ասելով, թե «Լուսանկարիչներին ու միսիոներներին արգելված էր հետևել 1915 թ. տեղահանված քարավաններին», անդրադարձավ Օսմանյան պետությունում առաջին լուսանկարչական արհեստանոցին և ավելի վաղ արված լուսանկարներին: 

Պանդորայի տուփը բացվեց

Ջենգիզ Աքթարը հետևյալը շեշտեց իր ելույթում. «Թուրքիան ներկայում գտնվում է տեղեկացվելու գործընթացի մեջ: Մենք տեղեկացված չենք այդ խնդիրների մասին: Գիտենք մակերեսային կերպով, սակայն բոլորովին տեղյակ չենք մանրամասների մասին: Օսմանյան ժամանակաշրջանում գործերի մեծ մասը համատեղ էր արվում: Գոյություն չունեին թրքություն կամ քրդություն, կար օսմանություն: Ազգայնացման գործընթացում ամեն բան փչացավ, և մենք 100 տարի անց վերստին հայտնագործում ենք կյանքը` Օսմանյան պետությունում: Պանդորայի տուփերը Թուրքիայում արդեն բացվել են: Դա գրեթե հնագիտական ուսումնասիրության չափ բծախնդրություն պահանջող մի գործ է»: 

Պողոս Չալգըջըն  ասաց. «Ես համարում եմ, որ այս գործողություններն ուշացել են: Քարերը կարող են իրենց տեղում մնալ, բայց 90 տարի շարունակ մերժվող մի իրադարձություն ընդունել կարողանալու համար բավականին ժամանակ է անհրաժեշտ: Նման միջոցառումներին ժողովրդին էլ է պետք ներգրավել: Ժողովուրդը թող մերձենա՝ որքան ուզում է, իսկ պետական մեծերի` մի շարք շահերի համար ընդունած որոշումները կորոշեն, թե խնդիրը լուծման հանգել է, թե ոչ»:

Շուլե Յըլդըրըմ, birgun.net, 13.06.2010

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *