Ըստ Բասքըն Օրանի` հայոց տեղահանության գլխավոր պատճառը եղել է Յենիքյոյի պայմանագիրը

Դոկտոր, պրոֆեսոր Բասքըն Օրանը նշեց, որ 1915 թ. ստորագրված Յենիքյոյի պայմանագիրը եղել է հայոց տեղահանության գլխավոր պատճառներից մեկը:

Օրանը նշելով, որ վերոհիշյալ ռուս-օսմանյան պայմանագիրը նախատեսում էր կիսաինքնավարություն շնորհել ռուսական սահմանից մինչև Սվաս (Սեբաստիա) հասնող տարածքին, ասաց. «Օսմանյան պետությունն այլևս Ռուսաստանի առաջ պատասխանատու էր լինելու այդ շրջանի համար: Դա նշանակում էր, որ արևելյան և հարավարևելյան հատվածները տրվելու էին Ռուսաստանին: Դրանից հետո իր զինվորներին անգամ տրեխներով ապահովել չկարողացող Օսմանյան պետությունը մտավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ: Դրա մասին նույնիսկ մեծ վեզիրը տեղյակ չէր»:

Դիարբեքիրի Դիջլե համալսարանի կողմից կազմակերպված Սոցիոլոգիայի երկրորդ խորհրդաժողովում քննարկվեց ինքնության հարցը: Լրագրող Բեժան Մաթուրի նախագահած նիստում ելույթ ունեցած Բասքըն Օրանը շնորհակալություն հայտնեց Դիջլե համալսարանին` իքնության խնդիրը քննարկելու նման խիզախ որոշում ընունելու համար:

Օրանը բացատրելով, որ 1071 թ. քրդերն ու հայերը օգնել են Ալփարսլանին, արձանագրեց նաև, որ Ստամբուլի և Արևելյան Անատոլիայի հայերի մասին կարելի է խոսել որպես պատմության գործընթացների արդյունքում ձևավորված երկու տարբեր կառույցների: Պրոֆեսոր Օրանը շեշտեց, որ արիստոկրատ Օսմանյան պետությանը լիովին ինտեգրված ստամբուլահայերը չէին հետաքրքրվում արևելյան շրջաններում բնակվող լեռնցի և արհեստավոր հայերի խնդիրներով: Բասքըն Օրանը հայտնելով, որ չերքեզներն ու քրդերը երկար տարիներ գոյատևել են հայերի շնորհիվ, քանի որ նրանցից խարաջ էին վերցնում, նշեց նաև, որ այդ խնդիրը բոլորովին չէր հետաքրքրում Բարձր դռանը: Օրանը, հիշեցնելով նաև, որ համիդիյե գնդերն ստեղծվել էին հայկական ապստամբությունները ճնշելու համար, հավելեց. «Իթթիհատականներն ու դաշնակցականները 1908 թ. ընտրություններին մասնակցել են միևնույն ցուցակով: Այդ միասնականությունը շարունակվել է մինչև 1913 թ.: Շատ բան են ասում տեղահանության պատճառները բացատրելիս: Սակայն գլխավոր պատճառները հայերի` ռուսներին օգնած լինելը կամ պատերազմը չեն: Քանզի Թուրքիայի զինված ուժերի արխիվների համաձայն` ռուսական բանակին օժանդակություն ցուցաբերածների թիվը տատանվում է 6 հազարից 15 հազարի միջև: Հիմնական պատճառը 1914 թ. փետրվարի 8-ին Ռուսաստանի հետ կնքված Յենիքյոյի պայմանագիրն է: Տրապիզոնն էլ ներառյալ` 6 վիլայեթները բաժանվում էին երկու մասի, և նախատեսվում էր, որ դրանք ղեկավարվելու էին մեծ տերությունների կողմից ընտրված երկու ընդհանուր տեսուչների  կողմից:

Առերևույթ հավասարություն էր շնորհվում մահմեդականներին և ոչ մահմեդականներին: Ըստ էության արևելյան և հարավարևելյան շրջանները թողնվում էին Ռուսաստանին»:

Բասքըն Օրանը հավելեց նաև, որ տեղահանությունը միջազգային օրակարգում պահել ձգտող հայերը չտեսնելու են տալիս Պոլսո Հայոց պատրիարքի անտարբեր վերաբերմունքը, հայ ահաբեկիչների գործողությունները, վրեժխնդիր հարձակումները և ԱՍԱԼԼԱ-ի հանցագործությունները:

beyazgazete.com, 21.05.2010

  2 comments for “Ըստ Բասքըն Օրանի` հայոց տեղահանության գլխավոր պատճառը եղել է Յենիքյոյի պայմանագիրը

  1. 2010/05/23 at 15:47

    Բասքըն Օրանը հերթական կեղծարարությմաբ է զբաղված խոսքեր չկան ուղղակի ավելորդ են, այնքան շատ են վկայություններն ու փաստերը տվյալ հարցերի շուրջ: Իսկ ինչ մնում է Բասքըն Օրանի Հայաստանի Ազատագրության Հայ Գաղտնի Բանակին ուղղված մեղադրանքներն ապա պետք է, այդ լամուկը լավ գիտակցի, որ գործողություններն ուղղված էին հանցագործությունների կանխման եվ իր նման կեղծարարների մաքրման համար: Նա պետք է հիշի Գաղնտնի Բանակի նշանաբանը ,, Կեցե իրավազրկված ժողովուրդների ազատագրական պայքարը,, :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *