Դերսիմցի հայերի ժողովրդական մեղեդիները

Ըստ Միքայել Ասլանի` չի կորչում տիեզերքում արձագանքված և ոչ մի ձայն:

Թուրքիայի Դերսիմ նահանգում 1915 թ. դեպքերի ժամանակ և դրանից առաջ իրենց գյուղերը և հայրենի տունն ու տեղը հարկադրաբար լքած դերսիմցի հայերի ժողովրդական երգերը հրապարակվեցին «Քալան մյուզիք» ընկերության կողմից` Միքայել Ասլանի` 4 տարի տևած աշխատանքների արդյունքում և «Դերսիմի ժողովրդական երգերը-Փեթակ»  վերնագրով:

Միքայել Ասլանի  և գործընկերների աշխատանքի արդյունքում թողարկված ալբոմն ընդգրկում է Փեթակում, ինչպես նաև` Դերսիմի այլ շրջաններում ապրած հայերին պատկանող 12 ժողովրդական մեղեդի: Միքայել Ասլանը հայտնելով, որ ալբոմի նախապատրաստական աշխատանքների կապակցությամբ եղել է Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում, և որ «գիշեր-ցերեկ տքնաջան աշխատել է հայ երաժիշտներ Տիգրան Հակոբյանի և Լիլիթ Սիմոնյանի հետ», նշեց նաև, որ ալբոմի մշակման մեջ մեծ ներդրում ունեն նաև  շնորհալի երաժիշտներ Մարո Մուրադյանը, «Ակունք» համույթը և Նորայր Գրիգորյանը:

Միքայել Ասլանը հայտնեց, որ Դերսիմում մանկուց լսել է հայերեն որոշ գյուղերի անուններ, սակայն տարիներ անց է միայն տեղեկացել, թե դրանք որ լեզվով են: Նա ասաց նաև, որ 4 տարի տևած աշխատանքների ընթացքում հասու է դարձել Դերսիմին ու շրջակա բնակավայրերին պատկանող մոտ 100 հայկական ժողովրդական երգերի և ժողովել է դրանք. «Այսօր մենք նորից հնչեղություն տվեցինք դարեր շարունակ Դերսիմում և մերձակա շրջաններում երգված ժողովրդական երգերին: Տիեզերքում արձագանքված ոչ մի ձայն չի կորչում»:

Միքայել Ասլանը, որին ալբոմում ձայնակցել են նաև հայ երաժիշտներ Սարգիս Բաղդասարյանը, Սարգիս Ալավերդյանը, Արեգ Միքայելյանը, Անի Հայրապետյանը, Աննա Թովմասյանը, Սոնա Շաթիքյանը և Հասմիկ Գրիգորյանը, հարցազրույց տվեց AKnews-ին` իր հինգերորդ` «Դերսիմի ժողովրդական երգերը-Փեթակ» ալբոմի կապակցությամբ:

Հարց – Ինչպե՞ս հասունացավ նման ալբոմ թողարկելու գաղափարը:

Պատասխան – Դեռևս մանկության տարիներից անընդհատ ինքս ինձ կրկնում էի մեր որոշ գյուղերի անունները` Նորշին, Հոփիք, Ախվեշի, Սորփիյան, քանի որ ոչ մի կերպ չէի կարողանում այդ բառերի փոխարժեքները գտնել իմ մայրենի լեզվում` զազայերենում: Ապա դրանց մասին հարցնում էի մորս, մայրս էլ կարճ էր կապում` միայն ասելով, թե «Որդի’ս, այդ անվանումները մնացել են հայերից»: Այլևս չկային մեր գյուղերին անուն տված հայերը, կարծես հողը ճեղքվել էր ու կուլ տվել նրանց: Ո՞ւր կարող էին «գնացած» լինել` մեզ թողնելով իրենց գյուղերի անունները, ավերակների վերածված եկեղեցիները և գերեզմանաքարերը: Երբեմն փլված եկեղեցիների պատերից մնացած քարեր էին աչքի զարնում մեր հնակառույց տների պատերին: Մի՞թե այդ քարերը լեզու չունեին, մի՞թե մեկը չկար, որ հասկանար նրանց լեզուն, ո՞ր քարին էին արդյոք դաջված նրանց արձագանքները: Սակայն տիեզերքում արձագանք գտած և ոչ մի ձայն չի կորչում, անպայման գրանցվում է մի տեղ: Այդ հույսով և փնտրտուքներով 2005 թ. Բրյուսելում այցելեցի իմ սիրելի ընկերոջը` Հովսեփ Հայրենիին: Այդ այցիս ժամանակ քարերից մեկն առաջին անգամ իր մայրենի լեզվով ինչ-որ բաներ էր շշնջացել ականջիս: Երբ ընկերս ինձ համար հատվածներ էր ընթերցում Համբարձում Գասպարյանի «Չմշկածակը և իր գյուղերը» վերնագրով գրքից, հանկարծ «Դերսիմի հայկական ժողովրդական երգեր» խոսքը շուլալվեց լեզվիս:

Հարց – Ինչպե՞ս մեկտեղեցիք մեղեդիները:

Պատասխան – 1915 թ. ցեղասպանությունից առաջ և հետո ԱՄՆ-ում ապաստանած չմշկածակցի Բագիկյան և Ջելալյան ազգանունները կրող ընտանիքների բերած ժողովրդական երգերը նոտագրվել էին Կոմիտասի դպրոցում աշխատող մեր թանկագին երաժշտագետ Միհրան Թումաթչյանի կողմից: Այդ գիրքն ինչ-որ ձևով իմ ձեռքն ընկավ: Միհրան Թումաթչյանն իր գրքի առաջաբանում ասում է. «Ահա այստեղ ամփոփել ենք հին ու նոր սերունդներին պատկանող անհատների հիշողություններում պահված այս օրինակները: Այս դրությունը գիտակցելով, եռանդով ու վրան դողալով` մտանք այդ` մեղվի պես արգասավոր ընտանիքի փեթակը»: Այդ աղբյուրի հետ մեկտեղ իմ թանկագին բարեկամուհի Իլդա Սիմոնյանի սեփական արխիվներում պահված երգերը ևս ինձ տրամադրվելուց անմիջապես հետո հասու դարձանք Դերսիմին և շրջակա բնակավայրերին պատկանող մոտ 100 ստեղծագործության: 4 տարի տևած աշխատանքից հետո որոշեցինք այդ երգերը հրապարակել ալբոմով:

Հարց – Ովքե՞ր են Ձեր աշխատանքներին աջակցել երգերը ժողովելու հարցում:

Պատասխան – Մեր ժողոված մոտ 100 ստեղծագործությունների միջից ընտրեցինք 12-ը: Դրանց ձայնագրություններն իրականացրեցի իմ թանկագին երաժիշտ ընկերոջ` Ջեբրայիլ Քալընի հետ: Այնուհետև մեզ միացավ նաև իմ սիրելի բարեկամ և ուղեկից Լևենթ Գյունեշը: Թանկագին Գյունեշը մեր խմբին մասնակցելով` մի նոր որակ հաղորդեց «Փեթակ» նախագծին: Նրա` հայկական ժողովրդական երաժշտության վերաբերյալ արխիվային ուսումնասիրությունների արդյունքում նախագծին բերած արժեքավոր նպաստի շնորհիվ մեր պատկերացրած ալբոմն սկսեց ձևավորել իր դիմագիծը:

Հարց – Ալբոմի ձայնագրությունները Հայաստանու՞մ եք արել:

Պատասխան – Այո’, ձայնագրություններ կատարելու համար բռնեցի Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի ճամփան, քանզի ալբոմում մեր մեկտեղած 12 ստեղծագործությունների միայն լավագույն հատվածների նոտագրումներն էին մեր ձեռքին գտնվում: Ձայնագրվեցին բոլոր պարտիտուրաները` լավագույն հատվածներից բացի: Այդ մեղեդիներում որպես հիմք ընդունվեցին ստեղծագործությունների կենսաբանական հյուսվածքները:

Հարց – Ո՞ւմ հետ աշխատեցինք Երևանում:

Պատասխան –  Երևանում աշխատեցի Տիգրան Հակոբյանի և Լիլիթ Սիմոնյանի հետ: Այս երկու շնորհալի երաժիշտերի հետ ինձ ծանոթացրել է իմ թանկագին ընկերը` Սամվել Ֆելեքյանը, որին ինչքան էլ շնորհակալություն հայտնեմ, քիչ կլինի: Եթե Սամվելի և այդ ընկերներիս աջակցությունը չլիներ, չէինք կարողանա մեր ճանապարհը շարունակել: «Ակունք» անսամբլից մեր թանկագին երաժիշտների հետ մեկտեղ Երևանում մի շաբաթ գիշեր-ցերեկ աշխատեցինք: Անհնար է խոսքերով նկարագրել այն մեծ վաստակը, որ այս աշխատքներում ունեցան «Ակունք» անսամբլից Մարո Մուրադյանը և Նորայր Գրիգորյանը: Այնքան մեծ նպաստ են ունեցել, որ նրանց արժեքավոր աշխատանքների շնորհիվ կարողացանք ալբոմը հասցնել մեր ուզած տեսքին: Հայաստանի Մշակույթի նախարարությունից մեր թանկագին եղբոր` Տիգրան Հակոբյանի մեկշաբաթյա կազմակերպչական աշխատանքները և բոլոր հնարավորությունների ապահովումը մի վարմունք էր, որն արժանի է առանձնահատուկ գնահատանքի:

Հարց – Ինչքա՞ն ժամանակ տևեցին այդ աշխատանքները:

Պատասխան – Ալբոմը ձևավորվեց մոտավորապես 4 տարվա ընթացքում` տոն առ տոն: Աշխատանքների երկար տևելու հիմնական պատճառը մեր հնարավորությունների սահմանափակ լինելն էր: Սակայն խղճի ճանապարհով գնացողներին ուղեցույց է դառնում Խիզիրը (Սուրբ Սարգիսը): Արգելքներն ավելանում են, ժամանակը՝ ձգվում, բայց դեսպանը հասնում է իր ուզած տեղը: Այստեղ Ձեր միջոցով ուզում եմ իմ շնորհակալությունները հայտնել ալբոմի կայացմանը նյութապես և բարոյապես աջակցած իմ թանկագին ընկերներին` «Քալան մյուզիք» ընկերությունից Հասան Սալթըքին, Տիգրան Հակոբյանին, Օսման Քավալային, Սաիմե Գյունդյուին, Մեթին Յըլդըրըմին (Բարրիոսին), ինչպես նաև` ալբոմի միքսը կատարած իմ սիրելի ընկերոջը` Մերդան Զիրյաբին ու հայերենից թարգմանություններն ապահոված իմ թանկագին եղբորը` Բագրատ Էսթուքյանին: Ցականում եմ իմ շնորհակալությունները հայտնել նաև աշխատանքի սկզբից ի վեր երգերի բառերը մեզ համար թարգմանած Դորա Մյուրզօղլուին և Գյուլդանե Քըլըչին, մեր բարեկամին` Սեզար Ավետիքյանին, որը չափսոսաց մեզ հայտնել շվիի մասին իր ունեցած գիտելիքները, ստուդիայի աշխատանքների ընթացքում իր նպաստը բերած Սոներ Աքալընին, ինչպես նաև մեր բարեկամներին` Արթին Աքյուզին, Ջեմիլ Քոչգյունին, Յըլմազ Յեշիլյուրթին:

Միքայել Ասլանի դիմանկարը

Միքայել Ասլանը ծնվել է 1972 թ. Դերսիմի Խոզաթ գյուղում: Քաղաքական պատճառներով հեռացվել է Մալաթիայի համալսարանից և կիսատ թողել ուսումը, ապա պրոֆեսիոնալ կերպով զբաղվել է երաժշտությամբ: Մանկության տարիներից սկսած՝ սազ նվագած Ասլանն իր առաջին լավագույն գործերը հորինել է Մալաթիայում ուսանելիս: Ասլանը, որի լավագույն ստեղծագործությունները ներկայացվել են նաև այնպիսի երաժշտական խմբերի կողմից, ինչպիսիք են «Մունզուրը» և «Թոհումը», 1995 թ. սկսած իր երաժշտական աշխատանքները շարունակում է Գերմանիայում: 1999 թվականից ի վեր երաժշտական ալբոմներ է թողարկում նաև իր մայրենի լեզվով` զազայերենով: Գերմանիայում բնակություն հաստատելուց հետո այստեղ երաժշտական կրթություն ստացած Ասլանը 2003 թ. հրապարակել է նաև «Լեռների բանալին» ալբոմը: Իր երաժշտական աշխատանքները նաև սիմֆոնիկ ոճով ներկայացնող արվեստի այս գործիչը 2005 թ. հրատարակել է «Միրազ», 2008-ին` «Զերնքութ», իսկ 2010-ին` «Փելգյուզար» ալբոմները:

aknews.com/tr,  20.05.2010

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *