ՄԵԾ ՀԱՅՔ

Ազգի մը պատմութիւնը անոր կենսագրութիւնն է, որ կը սկսի անոր ծննդեան թուականով ու կը հասնի մինչեւ մեր օրերը. Անշուշտ պատմութեան թատերաբեմէն հեռացած ազգեր ալ կան, որոնց մահով վերջակէտ մը կը դրուի իրենց պատմութեան.

Պատմութիւնը ազգի մը հաւաքական յիշողութիւնն է, որ պէտք է միշտ վառ պահուի.

Մենք, հայերս, աշխարհի հնագոյն ժողովուրդներէն մին ենք.

Պատմութեան սկզբնական օրերէն մեր դրացիներէն ոմանք, Շումերներ (Սումերներ), Ասուրաբաբելացիներ (Աքքադացիներ), Խեթեր (Հիթիթներ) … այլեւս գոյութիւն ունենալէ դադրած են, իսկ ուրիշներ, վրացիներ, յոյներ, պարսիկներ, արաբներ … իրենց գոյութիւնը կը շարունակեն.

Ազգի մը ծննդեան թուականը ճշդելու համար պէտք է գիտնալ այդ շրջանի իր դրացիներուն պատմութիւնը, նաեւ ուսումնասիրել պեղումներու հետեւանքով յայտնաբերուած իրերը եւ յուշակոթողներու վրայ փորագրուած գրութիւնները.

Հայկական Լեռնաշխարհը, որ Մեծ Հայք ալ կը կոչուի, Հին Քարի դարէն (Բալեոլիթիք-палеолита) սկսեալ մարդկութեան բնակութիւն հաստատած վայրերէն մին եղած է. Հայաստանի մէջ գտնուած են Հին Քարի դարին սկզբնական շրջանին պատկանող, մօտաւորապէս 800000 տարուայ հնութիւն ունեցող քարէ գործիքներ.

Տնտեսական ու մշակութային կապերու եւ հասարակաց թշնամիին դէմ միասնաբար պայքարելու անհրաժեշտութիւնը ծնունդ տուած է ցեղային միութեան. Աւելի ուշ, ցեղերու ձուլումով կազմաւորուած է ազգը, իր յատուկ լեզուով ու հողատարածքով.

Հայոց լեզուն իւրայատուկ է միայն հայերուն եւ կը պատկանի հնդեւրոպական մայր լեզուին, որ իր մէջ յառաջ եկած բաժանումներու հետեւանքով ծնունդ տուած է նաեւ յունարէնին, պարսկերէնին, հնդկերէնին, ալպաներէնին, սլովական, ռոմանական ու գերմանական լեզուներուն.

Ըստ որոշ լեզուաբաններու տեսութեան հնդեւրոպական լեզուներու մայր հայրենիքը կեդրոնական Փոքր Ասիայէն մինչեւ Հայկական լեռնաշխարհը ընդգրկած հողատարածքն է, ուրիշներու համաձայն, կը պարփակէ Պարսկական լեռնադաշտն ալ, երկարի ու կ, գուցէ, մինչեւ Հնդկաստան.

Լեզուներու ուսումնասիրութեամբ երեւան կը հանուի դրացի ժողովուրդներու լեզուներուն միջեւ եղած փոխառութիւնները. Յուշարձաններու վրայ փորագրուած գրութիւններու ուսումնասիրութիւնն ալ կը յայտնաբերէ անոնց իրարու հետ ունեցած փոխյարաբերութիւնները.

Շումերները Միջագետք ապրած, պետութիւն կազմած, Ք.Ա. * 3 – րդ հազարամեակի վերջաւորութեան ուրիշներու մէջ ձուլուած ու պատմութեան թատերաբեմէն քաշուած ցեղ մըն են.

Շումերները ստեղծած են սեպագիր կոչուած գիրերը. Սեպագիրը, Շումերերէնէ զատ, գործածուած է նաեւ տարբեր լեզուներով, աքքադերէնով, խեթերէնով, ելամերէնով, խուռիերէնով եղած արձանագրութիւններու համար. Այսօր ալ տարբեր ¬ – տարբեր լեզուներով գրաւոր արտայայտուելու համար կը գործածուին լատինական տառերը. Պարսկերէնը ու արաբերէնը տարբեր լեզուներ են, օգտագործուին սակայն այդ լեզուներով գրելու համար արաբական տառերը կ.

Հայերէնի մէջ շումերներէն փոխառնուած բառեր կան. Փոխառութիւնները կը պատահին երկարատեւ դրացիական փոխյարաբերութիւններու հետեւանքով. Սա ցոյց կուտայ, թէ հայերը այդ ժամանակաշրջանին գոյութիւն ունէին ու շումերներու հետ դրացիական շփումներ ունեցած էին.

Շումերներէ առաջ Միջագետքի մէջ Ք.Ա. 24-23 – րդ դարերուն կար Աքքադի թագաւորութիւնը. Մեծ Հայքի հարաւային կողմը երեւան հանուած, Ք.Ա. 2270-2230 թուականներուն պատկանող աքքադական արձանագրութիւններուն մէջ յիշատակուած է իրենց հիւսիսային կողմը գտնուող երկիր մը, Արմանի (Արմանում) երկիր, որուն թագաւորը իրենց դիմադրած է.

Հայերու մասին տեղեկութիւններու կը հանդիպինք նաեւ Խեթերու (Հաթեր) սեպագիր արձանագրութիւններուն մէջ. Ըստ զանազան ժամանակաշրջաններու (1400-1380 Ք.Ա., 1380-1340, 1275-1250) արձանագրութիւններուն Խեթերը դէպի Հայաստան արշաւած եւ դաշինքներ կնքած են. Խեթերու հայրենիքը կեդրոնական Փոքր Ասիան էր, Մեծ Հայքի, Հայաստանի արեւմտեան հողատարածքը. Այս արձանագրութիւններու մէջ Հայաստանի համար գործածուած բառը Հայասա է. Խեթերէնի մէջ ասա տեղ ցոյց տուող մասնիկն է. Խեթերու Թութհալիա Դ. թագաւորի (Ք.Ա. 1250-1220) եւ ասորիներու Թուկուլտի – Նինուրտա Ա. թագաւորի (Ք.Ա. 1243-1221) միջեւ եղած նամակագրութիւններուն մէջ առաջինը Հայաստանի համար գործածած է Հայասա բառը, իսկ երկրորդը իր պատասխան նամակին մէջ, Նաիրի բառը.

Ասորական սեպագիր արձանագրութիւններու մէջ ալ, Ք.Ա. 1275-1245 թուականներուն, Ուրուատրիներու ըմբոստացման մասին գրուած է. Ք.Ա. 1115-1077 շրջանի արձանագրութիւններուն մէջ Նաիրի երկրի 23 թագաւորներու հետ եղած պատերազմի մը մասին տեղեկութիւն կայ. Նաիրի աքքադերէն կը նշանակէ գետ, գետերու երկիր. Մեծ Հայքի առատահոս գետերէն են Եփրատ, Տիգրիս, Կուր, Արաքս, Ալիս, Ճորոխ.

եզրակացուի Այդ գրութենէն կ, թէ հայկական ծագումով զանազան ցեղեր այդ շրջանին Մեծ Հայքի մէջ տակաւին ցեղախումբերու ձեւով կ ‘ապրէին, միասնական պետութիւն մը չէին կազմած.

Ք.Ա. 883-859 շրջանի արձանագրութիւններուն մէջ ալ մեր երկրին համար Նաիրի բառը գործածուած է. Ըստ Ք.Ա. 855 թուականի արձանագրութեան մը ասորի թագաւորը դէպի «Նաիրի երկրի ծովը (Վանա Լիճ) ե կ ‘երթայ. Այս նախադասութեան մէջ մեր երկիրը Նաիրի կոչուած է, սակայն նոյն արձանագրութեան մէջ երբ կ ‘ակնարկուի «ուրարտացի Արամուի Արծաշքու թագաւորական քաղաքեին մասին, առաջին անգամ ըլլալով կը հանդիպինք Ուրարտու անուան. Սոյն արձանագրութեան մէջ որպէս նոյն տարածքի երկիր կը յիշուի նաեւ Ալզի, Սուխմ, Դայաենի, Էնզի, Ազա անունները. Այս արձանագրութենէն յայտնի կ ‘ըլլայ, թէ Արամ (Արամու) սկսած է հայ ցեղերը միացնել «Ուրարտական Պետութիւնե անուան տակ. Միւս անունները տակաւին միութեան մաս չկազմած քաղաք – ¬ թագաւորութիւններ են.

Պարսկաստանի Քիրմանշահ քաղաքի Բեհիսթուն գիւղի մօտ գտնուած Աքեմենեան թագաւորութեան (Ք.Ա. 550-330) յուշարձաններու վրայի փորագրութիւնները եղած են երեք լեզուներով, հին պարսկերէնով, աքքադերէնով եւ ելամերէնով. Արձանագրութիւններու մէջ Հայաստանի համար հին պարսկերէնով գործածուած է Արմինա աքքադերէնով, Ուրարտու (Ուրաշտու) եւ ելամերէնով ալ, Հարմինուեա անունները.

Աստուածաշունչի եբրայական բնագրի, հայերէն, յունարէն եւ ասորերէն թարգմանութիւններուն մէջ Հայաստանին համար գործածուած է երկու տարբեր անուններ. Ասորեստանի Սենեքերիմ թագաւորի (Ք.Ա. 705-681) առնչութեամբ գրուած է Արարատի երկիր (Դ. Թագ. ԺԹ 36-37). Երեմիա մարգարէի (Ք.Ա. 610-586) մէջ ալ, Այրարատեան թագաւորութիւն (Երեմ. ԾԱ 27). Կան ժողովուրդներ, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններու ունեցած են եւ հիմա ալ ունին տարբեր անուններ. Մենք, գրաբարեան շրջանին, Վրաստանը կոչած ենք Վիրք. Իրենք հայերը կը կոչեն սոմեխի, իսկ Հայաստանը, Սոմխեթի. Վրաստանը գերմաներէնով կը կոչուի Կեորկիէն, թրքերէնով Կիւրճիստան. Ուրիշներ ալ կ ‘ըսեն Ճորճիա. Մեր Եգիպտոս կոչած երկիրը անգլերէնով Իճիբթ է, թուրքերէնով ալ, Մըսըր. Հնդկաստանին կ ‘ըսուի Ինտիա. Հայերէնով Գերմանիա կոչուած երկիրը անգլերէնով կը կոչուի Ճերմընի, գերմաներէնով, Տոյչլանտ, թուրքերէնով ալ Ալմանեա. Ֆրանսացիներ իրենց երկիրը Ֆրանս կը կոչեն, իսկ մենք Գաղղիա կամ Ֆրանսա. Հոլանտա, Հոլընտ, Նետըրլէնտ նոյն երկրին համար գործածուած տարբեր անուններ են. Որով Արմանի, Նաիրի, Ուրարտու, Արմինա, Արմենիա, Արմանստան, Էրմէնիստան, Մեծ Հայք նոյն հողատարածքին, հայերու բնակած երկրին, Հայաստանի համար գործածուած անուններ են.

Ք.Ա. * – Քրիստոսէն առաջ:
Սոյն գրութիւնը այս կայքէջ նոյնութեամբ դրուած է Արմէն Քիւրքճեանի Սփիւռքահայ ուսանողը գրքէն. Http: / / www.ermeni.org / ermenice / mayraqaghaqner_uni.htm

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *