Հայերի կազմակերպական վիճակը. հայրենակցական միություններ

Ռոբեր Քոփթաշ

Եթե մեզ հարց տանք, թե Թուրքիայի հայ համայնքի` ցնցումներով և հուսախաբություններով լի վերջին մի քանի տարում ի՞նչ նոր, դինամիկ, հուսադրող բան է գրանցվել, մեզնից շատերը, ամենայն հավանականությամբ, կտան «նոր միությունները» պատասխանը: Այս շրջանում, երբ շատ բաներ արժեզրկվել են, ինչպես, օրինակ, միավորվելն ու համատեղ աշխատելը, մարդկանց` ինչ-որ բան փոխելու ձգտումն իրապես արժանի է գնահատանքի:

Այս նոր կազմակերպությունների մեջ ամենատարածվածը հայրենակցական միություններն են` հիմնված մայր հողի հանդեպ տածվող կարոտի ուժի վրա: Սույն միությունների նմանակները աշխարհի չորս կողմը սփռված հայերի կյանքի անքակտելի մասնիկն էին: Այդ սփռվածության մեջ եկեղեցին ու քաղաքական կուսակցություններն այն երկու ամենակարևոր կապն էին, որ միավորում էին մարդկանց. հայրենակցական միություններն էլ դրանցից անմիջապես հետո ցուցաբերված ակտիվության արդյունքը դարձան: Բոլորովին էլ անակնկալ չէր Բուենոս Այրեսում` մարաշցիների, Կանադայում` այնթափցիների, Ֆրանսիայում` սեբաստացիների անունով որևէ կազմակերպություն հանդիպելը:

Հայերը տեղահան լինելուց հետո հարյուրավոր տարիներ հանդիսացել են իրենց բնակված տարածքների բազմաշերտ հիշողության կրողը և այս անգամ էլ օտար երկրներում են ստեղծել այդ հիշողությունն արտացոլող մի կյանք: Հայրենակցական միությունները նրանց` սեփական մշակույթը պահպանելու, պատմության ամենամութ էջերից մեկի մահացու հետևանքներին դիմակայելու, կյանքը շարունակելու խորհրդանիշներից և մղիչ ուժերից մեկն էին:

Իրենց հայրենի հողից հեռու մնացած հայերի կողմից սեփական երկիրը օտար աշխարհում պահպանելու առիթ ընձեռող հայրենակցական միություններն «արգելված» էին Թուրքիայի հայերի կյանքում: Թույլտվություն չկար: Թուրքիայում քաղաքացիական հասարակություն ասելիս առաջին միտքը, որ գալիս էր, միշտ գյուղի, ավանի, գավառի, նահանգի հիմքով ստեղծված փոխօգնության կազմակերպություններն էին, սակայն պետությունը հայերին թույլ չէր տալիս սեփական միություններ հիմնել:

Այնուամենայնիվ, ԵՄ բարեփոխումների շնորհիվ էթնիկական հիմքով միություններ ստեղծելու առջև դրված արգելքները վերացվեցին: Այսօր այլևս հնարավոր է հիմնել «հայկական» անունը կրող կազմակերպություններ: Հենց պատի վրա ծակ բացվեց, մեկը մյուսի հետևից կազմակերպություններ ի հայտ եկան: Նախ` Վաքըֆլը գյուղի հայերի միությունը ստեղվեց, որին հաջորդեցին սասունցիներն ու մալաթիացիները…

Հերթի մեջ են արաբկիրցիները, բուրունքըշլացիները, սվասցիները: Իսկ մյուս կողմից` հայտնվեցին հայ ճարտարապետներին և ինժեներներին մեկտեղող HAYCAR-ը և «Նոր զարթոնքի» շուրջ հավաքված հայկական մշակույթի և համերաշխության միությունները: Լուրեր են շրջում, թե բժիշկների կազմակերպություն էլ է հիմնվելու:

Ոչ թե պառակտում է, այլ` միավորում

Չափազանցված տեսակետ եղող «Հայրենակցական միությունները համայնքը պառակտում են» խոսքը բանի տեղ չդնելով` մեր մեծ պարտքն է ողջունել այս բոլոր նոր քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները: Մեզ վրա լցված մահվան հողը թեթևացնելու համար նրանց` բարի մտադրությամբ ճանապարհ ընկած լինելն ինքնին կարևոր է: Հայրենակցական միությունները ոչ թե պառակտում, այլ միավորում են համայնքը: Սակայն այդ ողջույնը տալուց հետո մեր պարտքն է նաև ուշադրություն հրավիրել որոշ ռիսկերի և վտանգների վրա:

Արդեն քանի շաբաթ է, ինչ այս սյունակում քննարկում ենք այն հարցը, որ հայկական համայնքը դժվարանում է կանգուն պահել և ակտիվացնել գոյություն ունեցող իր քաղաքացիակաքն կառույցները: Շրջանավարտների միությունների դրությունը հեռու է փայլուն լինելուց: Վաքըֆների մեծ մասը լուրջ խնդիրներ ունի, դպրոցները` նույնպես… Առանձնապես նշաններ չկան` կարճ ժամանակահատվածում այդ վիճակի բարելավման ուղղությամբ: Այս իրավիճակում իդեալիստական կլինի ակնկալել, թե նորաստեղծ կազմակերպությունները միանգամից մեծ հաջողություններ կգրանցեն:

Սակայն եթե այս միությունները ճիշտ չսահմանեն իրենց նպատակները, եթե չմշակեն կարճ, միջին և երկար ժամանակամիջոցներում դրանց հասնելու նախագծեր ու ծրագրեր, անխուսափելի կլինի նրանց` կարճ ժամանակահատվածում միայն ցուցանակ ունեցող դատարկ կառույցների վերածվելը:

Բոլոր միությունները պարտավոր են նախ համերաշխություն ապահովել իրենց շուրջ մեկտեղված մարդկանց միջև և դա հետզհետե տարածել ավելի մեծ թվով անձանց վրա: Մարդկանց կարիքները միշտ պետք է առաջնային լինեն, և հնարավոր չէ ճանապարհ ընկնել` այդ կարիքները ճիշտ սահմանելուց առաջ:

Հավելենք, որ հնարավոր է բոլոր միությունների գործունեությունը կառուցել մշակույթի պահպանման վրա: Այդ նպատակին չծառայող յուրաքանչյուր փորձ դատապարտված է ձախողման:

Կապը երկրի հետ

Հայրենակցական միությունների առաջնային խնդիրներից մեկն էլ պետք է լինեն այն նախագծերը, որոնք կնպաստեն իրենց տարածքների` միակողմանի գրված պատմությանը հայերին ավելացնելուն, իրենց ապրած վայրի հայկական ժառանգությունը վերակենդանացնելուն: Գրքերը, գրքույկները, համացանցային կայքերը, երաժշտական աշխատանքները և այլ ոլորտներ պետք է ծառայեն այդ նպատակին, և դրանք պետք է հասցվեն հնարավորինս մեծ թվով մարդկանց: Այս հարցում հայերենով գրված գրքերը թուրքերեն թարգմանելը կամ թուրքերենով նոր գրքեր գրելը կծառայեն առկա մշակութային հարստությունը մնայուն դարձնելու գործին:

Մեկ այլ խնդիր էլ պետք է լինի այսօր այլևս հայազուրկ դարձած երկրի հետ ջերմ կապերի հաստատումը: Այս շրջանների բնակչության հետ համատեղ աշխատանքներ կատարելու ունակ քաղաքացիական կառույցների կամ իրավասուների հետ համագործակցելը կարող է դառնալ ոչ միայն հայերի, այլև` ողջ Անատոլիայի (Արևմտյան Հայաստանի-Ակունքի խմբ.) ապագայի վրա մեծ ազդեցություն թողնող առանցքային կարևորությամբ հանդիպումների թատերաբեմ, կարող է ակնառու կերպով փոխել բազմաթիվ մարդկանց կյանքը, նոր և լայն ճաքեր բացել միատիպության ջատագով պաշտոնական պատմագրության և պաշտոնական գաղափարախոսության բետոնե պատի վրա:

Հայրենակցական միությունները միևնույն ժամանակ կարող են կարևոր կամրջի դեր ստանձնել Հայաստանում և սփյուռքում ապրող հայրենակիցներին` սեփական երկրի հետ կապեր հաստատելու գործում: Արդեն հարյուր տարի Թուրքիայի հետ կապ ստեղծել չկարողացող, այլևս բոլորովին ուրիշ տարածքներում, բոլորովին այլ պայմաններում բնակվող անատոլիացի հայերի (արևմտահայերի-Ակունքի խմբ.)` իրենց երկիր այցելությունը միշտ բարերար ազդեցություն է թողնում որոշ վերքերի վրա: Այդ այցերի և հանդիպումների թվի մեծացումը կարող է նպաստել հայերի և թուրքերի միջև փոխըմբռնման արմատավորմանը: Թուրքիայի հայերի հիմնած կազմակերպությունները ոչ մի դեպքում չպետք է աչքաթող անեն սփյուռքի և Հայաստանի հայերին և պատասխանատվություն ստանձնեն այդ հարցում:

Ի վերջո բոլոր միություններն ու կազմակերպությունները պետք է խուսափեն անիմաստ մրցակցությունից ու նախանձից և այն գիտակցությամբ, թե իրենց միջոցները սուղ են, նպատակները` նույնը, իսկ ճանապարհը` երկար, համատեղ գործելն ու մյուս միություններին օգնության հասնելը դարձնեն իրենց հիմնարար սկզբունքը:

http://www.agos.com.tr/makale/ermeninin-orgutlu-hali-hemseri-dernekleri-190

Թարգմանեց Մելինե Անումյանը

Akunq.net

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *