Ան հազարաւոր այն հայերէն է, որոնք ժամանակին ստիպուած լքեցին այս հողերը…. թրքականօ Սարոյեանի մասին

Թրքական «Radikal» օրաթերթը անդրադարձած է աշխարհահռչակ հայ գրող Ուիլեամ Սարոյեանին եւ անոր` Պիթլիսի հանդէպ ունեցած սիրուն:

Յօդուածագիր Եուսուֆ Նազըմ յիշեցուցած է, որ հայկական արմատներով գրողին վերջին ցանկութիւնն էր, որ իր գերեզմանը ըլլայ Պիթլիսի մէջ: Սակայն 1980-ականներու թրքական իշխանութիւնները նման բան չէին թոյլատրեր:

«Վերջաբանները սովորաբար սարսափելի են եւ մարդուն թախիծ կը պատճառեն: Ամէն աւարտ անվերադարձ է: Դատարկուած գիւղի մը անմարդաբնակութեան դիմադրել փորձող վերջին տան նման, մարելուն ընդդիմացող կրակին` քաիին ընդդիմացող բոցերուն նման…»,- գրած է ան:
Եուսուֆ Նազըմ յիշեցուցած է, որ Սարոյեան ծնած էր 1908-ին ԱՄՆ-ի Քալիֆորնիա նահանգի Ֆրեզնօ քաղաքին մէջ` հայ ներգաղթեալի ընտանիքի մէջ: 3 տարեկանին, հօր մահէն ետք, եղբայրներուն հետ յայտնուած է մանկատուն եւ միշտ երազած է գրող դառնալ:

Մահացած է 1981-ին, նոյն Ֆրեզնոյի մէջ: 2008-ը գրականութեան մէջ ունեցած իր ներդրման համար՝ UNESCO-ի կողմէ հռչակուած է «Սարոյեանի տարի»:

«Անոր ցանկութիւնն էր, որ իր մարմինը ամփոփուի Պիթլիսի մէջ: Ամերիկայի փոքրիկ քաղաքի մը մէջ ծնած եւ մահացած գրողի` Պիթլիսի մէջ թաղուելու ցանկութիւնը պէտք է պատճառ մը ունենար:

Սարոյեանի արմատները Անատոլիայէն են` Պիթլիսէն: 1905-ին, մօտեցող աղէտի կանխազգացումը անոնց հասցուցած է Քալիֆորնիա՝ ստիպելով ձգել իրենց պապերու` դարեր շարունակ ապրած հողերը:

8 տարեկանին որբացած երեխայի` մեծերէն լսած պատմութիւններն էին, որ անոր ներաշխարհ այդպէս դարձուցին: Անոր ստեղծագործութիւնները անգլերէն էին` սնուած ամերիկեան հողով, իսկ հոգին միշտ Անատոլիայինն է:

1964-ին Սարոյեան վերջապէս հնարաւորութիւն ունեցաւ տեսնելու սրտին մէջ փայփայած Պիթլիսը, ուր ան երեխաներուն հետ վազեց այս ու այն կողմ, ամէն հանդիպածին «հայրենակից» անուանեց, համբուրեց ծառերը, քարերն ու հողը, տեսաւ իր երազանքներու ծովը` Վանայ լիճը, խմեց ջուրէն: Տեսաւ հին, կործանուած տուները, գմբէթները, խոնարհուած եկեղեցիները, սակայն չտեսաւ գերեզմանները: Քաղաքի հայկական չորս գերեզմանոցներուն մէջ չէր մնացած որեւէ գերեզմանաքար: Եկեղեցւոյ մը հիմքին վրայ բանտ կառուցուած էր, ուրիշ մը ախոռ դարձած էր:

Գտաւ տուն մը, որ հաւանաբար իր հայրական տունն էր, ծունկի եկաւ այդ տան աւերակներուն մօտ եւ անձայն արտասուեցաւ: Ատելութիւն չզգաց, բարկութիւն չապրեցաւ»,- գրած է յօդուածագիրը:

Եուսուֆ Նազըմ պատմած է, որ մեծ հայրերու` Պիթլիսի մէջ ապրած միակ հայը այժմ ծերունի Մուղսի աղան է: Ան չէ հրաժարած իր ինքնութենէն, տարիները մաշած են սիրտը եւ ան մահուան ընդառաջ օրերը կը հաշուէ:

«Այս մարդը, որուն կը ծաղրեն երեխաները, հազարաւոր այն հայերէն է, որոնք ժամանակին ստիպուած եղան լքել այս հողերը: Ան Պիթլիսցի վերջին հայն է…
Ամէն վերջ ցաւոտ է: Կարսի մէջ, Արտահանի մէջ անոնց` աւելորդ համարուողներուն թիւը շատ նուազած է: Կ’ըսէի չէ, ամէն վերջ իրեն յատուկ ցաւը ունի: Ամէն ցաւ այլ վերջի մը նախանշանն է»,- գրած է ան:

http://tert.am/hy/news/2012/05/14/bitlis-radikal/?sw

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *