Բռնագրավվեց հազարից ավել վաքըֆների անշարժ գույք

Ըստ Թուրքիայի տնտեսական և սոցիալական ուսումնասիրությունների հիմնադրամի զեկույցի` պետության կողմից բռնագրավվել է հայկական, հունական, ասորական, քաղդեական համայնքներին պատկանող հազարից ավել անշարժ գույք: Իսկ հրեական և հունական համայնքին պատկանող բռնագրավված վաքըֆների թիվը քառասունութն է: Վաքըֆների վերաբերյալ օրենսդրությունը քաոսային բնույթ է կրում:

Լույս տեսավ Թուրքիայի տնտեսական և սոցիալական ուսումնասիրությունների հիմնադրամի կողմից պատրաստված մի զեկույց, որը կրում է «Թուրքիայում ոչ մուսուլմանական համայնքների վաքըֆների և անշարժ գույքի խնդիրը» խորագիրը: Զեկույցում, որը պատկանում է իրավաբան Դիլեք Քուրբանի և փաստաբան Քեզբան Հաթեմի գրչին, գնահատականներ են տրվում համայնքի վաքըֆների ունեցվածքի խնդրում առկա բախտախնդրությանը, որը նկատվում է օսմանյան շրջանից մինչ օրս, ինչպես նաև այն օրենքների ազդեցիկությանը, որը խնդիրը լուծելու համար ընդունվվել է Եվրոմիության գործունեության ընթացքում: Իսկ զեկույցի մանրամասնությունները հետևյալն են. 2008 թվականի նոյեմբերի դրությամբ հրեական համայնքին պատկանող քսանչորս վաքըֆների կառավարումը «օգտակար և իրական արժեքներ չմնալու» հիմնավորմամբ պետության կողմից բռնագրավվեց. հունական ուղղափառ համայնքին պատկանող բռնագրավված վաքըֆների թիվը քսանչորսն է, իսկ անշարժ գույքի թիվը հազարից ավել է: Կրկին պետության կողմից բռնագրավվեց երեսունից ավել անշարժ գույք` չնայած որ պետռեգիստրում պատկանում են հայկական համայնքին: Պետության կողմից բռնագրավված վայրերի շարքում են ն աև ասորիներին պատկանող մի եկեղեցի և մի շենք:

Նոր օրենքը խնդիրները չի լուծում

Զեկույցում անդրադառնում են նաև վաքըֆների վերաբերյալ նոր օրենքին, որի վրա իներորդ նախագահ Ահմեթ Նեջդեթ Սեզերը վետո է դրել, իսկ տասներորդ նախագահ Աբդուլլահ Գյուլը ստորագրել է: Չնայած նոր օրենքի հաստատած կարգավորումներին` զեկույցում, տեղեկացնելով, որ օրենքը վաքըֆների խնդրում կարգավորում չի արել, ասվում է, որ «որոշ թեմաներում առկա իրավիճակից ավելի հետընթաց է տեղի ունեցել: Այն, որ համայնքների վաքըֆները վեր են ածվել վաքըֆների տնօրինության իրավաբանական անձի, էլ ավելի է ընդարձակել ունեցվածքների բռնագրավվումը և ստացել է օրենսդրական հիմնավորոմ»: Զեկույցում ուշադրություն հրավիրելով այն բանի վրա, որ օրենքներում տեղ գտած սահմանափակ իրավունքների բյուրոկրատական հրահանգները ամբողջությամբ սահմանափակվում են հասարակության հետ չկիսվող շրջաբերականներով ` շեշտվում է, որ բռնագրավված ունեցվածքը հետ վերադարձնելու համար Թուրքիան չի կատարում միջազգային համաձայնագրի կանոնները, որի անդամ է հանդիսանում, և սահմանադրությամբ ստանձնած պատասխանատվությունները: Հաշվի առնելով վաքըֆների վերաբերյալ կարգավորումներն ու կիրառումները և ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, որ վաքըֆների վերաբերյալ գործող օրենսդրությունը քաոսային բույթ է կրում` զեկույցում առկա են կարգավորման հետևյալ առաջարկները.

Պետք է ճանաչել իրավունքները, որոնք սկիզբ են առել Լոզանով

Երբ ձեռնարկվում են կարգավորումներ, որոնք միտված են լուծել համայնքի վաքըֆների խնդիրները, հետապնդվող անհրաժեշտ հիմնական նպատակը պետք է լինի արդարության և իրավական պետության պահպանումը: Պետք է ճանաչվեն բոլոր ոչ մուսուլման քաղաքացիների և վաքըֆների իրավունքները, որոնք սկիզբ են առնում Լոզանով: Համայնքներից բռնագրավված ունեցվածքը պետք է հետ վերադարձվեն: Կրոնական գործերի նախարարության պատասխանատու պետնախարարության փոխարեն պետք է ստեղծել ոչ մուսուլմանների`ալևիները ներառյալ, կրոնական համայնքների հետ հարաբերությունները կարգավորող Կրոնական գործերի նախարարություն:

Զեկույցի հեղինակներից փաստաբան Քեզբան Հաթեմին, տեղեկացնելով, որ մարդու իրավունքների, մտքի և խղճի ազատության տեսանկյունից համայնքի վաքըֆների հարցը ժողովրդավարական խնդիր է, ասաց. «Նշանակություն չտալով ոչ մի կանոնների և չափանիշների` բռնագրավվում է համայնքների ունեցվածքը: Երբ ասվում է, որ համայնքների խնդիրները լուծելու ենք Եվրոմիությանը համահունչ օրենքներով, մյուս կողմից վաքըֆների տնօրինության բացած դատական գործերով հակառակ ուղղությամբ կիրառումներ են կատարվում: Պահպանելով մուսուլմանական վաքըֆների մշակութային ունեցվածքները` ոչ մուսուլմանների վաքըֆների ունեցվածքները ոչնչացման են մատնվում: Վաքըֆների խնդիրը ժողովրդավարությունը փակուղի տանող ամենակարևոր խցաններից մեկն է: Խաբեության և մոռացության քաղաքականությամբ խնդիրը չի կարգավորվի»:

Նպատակը ոչ մուսուլմաններից ազատվելն է

Օզան Բիլիր  

birgun.net    

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *