1942 թ. Ունեցվածքի հարկից մինչև 2002 թ. Թուրքիան

Ունեցվածքի հարկը ժողովրդի հարկադրումն է` ըստ ռասայական, կրոնական, դավանանքի տարբերությունների:

1942 թ. օգոստոսի 5-ին տվյալ ժամանակաշրջանի վարչապետ Շյուքրյու Սարաչօղլուն հետևյալն է ասում Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի իր ելույթում. «Մենք թուրք ենք, պանթուրքիստ ենք և միշտ պանթուրքիստ ենք մնալու: Պանթուրքիզմը մեզ համար ինչպես որ արյան հարց է, այնպես էլ` խղճի և մշակույթի խնդիր: Մենք ոչ թե նոսրացող, այլ բազմացող ու բազմացնող պանթուրքիստներ ենք և մշտապես աշխատելու ենք այդ ուղղությամբ»:

Թուրքիայի փոքրամասնությունները գիտեին, թե ինչ էր նշանակում Սարաչօղլուի այս ելույթը և այն «ուղղությունը», որ նա նշանակետ էր դարձրել: Գիտեին, քանզի հեռացվել էին իրենց պետական պաշտոններից: Գիտեին Թրակիայի դեպքերի շնորհիվ: Գիտեին, քանի որ դեռ նոր էին վերադարձել աշխատանքային ճամբարներից, որտեղ հայ, հույն թե հրեա` հայր և որդի, այսպես կոչված, «զինվորական ծառայություն» էին կատարել «Քսան վիճակահանության բարեշինությունների զինվորականություն» կոչեցյալ վայրում… Իսկ վերոհիշյալ ելույթից մոտ երեք ամիս հետո` 1942 թ. հոկտեմբերի 12-ին, մեկ անգամ ևս իմացան, թե ինչ էր նշանակում այդ «ուղղությունը»: Փոքրամասնությունները նորից թիրախ էին ընտրված. «Ունեցվածքի հարկը» մուտք էր գործում պատմություն և հանրագիտարաններ:

Ինչ էր իրենից ներկայացնում «Ունեցվածքի հարկը»

«Ունեցվածքի հարկը» «ժողովրդավարական իրավական պետություն» հասկացության հետ ոչ մի կապ չունեցող, ամոթալի մի հարկի կիրառումն էր, որը կարող է «հակադեմոկրատական հարկի» գործադրման օրինակ լինել: Այն վերը հիշատակված ելույթի բովանդակության ոգուն համապատասխան տարված թուրքացման քաղաքականության օղակներից մեկն էր: Այն ապահովում էր, որ շուկան և Թուրքիայում դեռ նոր-նոր կազմավորվել սկսող արդյունաբերությունը փոքրամասնությունների ձեռքից անցնի թուրքերին: Նույն երկրի քաղաքացիներին ըստ իրենց ցեղի, կրոնի, դավանանքի և հավատքի տարանջատելով` առանձին-առանձին հարկադրումն էր: Հարկատուները նախ` դասարակգվում էին որպես մահմեդական /մ/, ոչ մահմեդական /ո/, կրոնափոխ /կ/ և օտարերկրյացի /օ/, ապա` ոչ մահմեդականներն էին խմբավորվում որպես հայ, հույն կամ հրեա:

Հետագայում էլ նրանցից, ովքեր, իրենց ամեն ինչը ծախելով հանդերձ, չկարողացան այս հարկը վճարել, միայն ոչ մահմեդականներն աքսորվեցին աշխատանքային ճամբարներ: Պատմական յուրաքանչյուր իրադարձությանը պետք է անդրադառնալ` տվյալ ժամանակաշրջանի առանձնահատկությունները հաշվի առնելով: Փոքրամասնությունները «օտարներ» էին այն երկրում, որը գտնվում էր ազգային պետություն դառնալու ճանապարհին: Բացի այդ` 1940-ականները այն տարիներն էին, երբ ցեղապաշտությունը հասել էր իր գագաթնակետին և սկսած Եվրոպայից ` ընդարձակում էր իր ազդեցության գոտիները: Աթթիլա Իլհանը հետևյալ կերպ է բնորոշում այդ ժամանակաշրջանը. «Քեմալ փաշայի մահից սկսած` վարքագիծը փոխվել է: Ինոնյուի դիկտատը ձևավորվել է որպես ընտրյալ մտավորականներից, անվանի մարդկանցից ու բյուրոկրատիայից բաղկացած եռանկյունու վրա հենվող, պատերազմական սպեկուլյանտների հետ գաղտնի համագործակցող մի կենտրոնացված դիկտատ»:  Աթթիլա Իլհանն հետևյալ ձևով է բացատրում ղեկավար շրջանում տիրապետող մտածելակերպը. «Ակնհայտ է, որ Եվրոպայում իր ազդեցությունը  մեծացրած նացիզմն ու ֆաշիզմը ներգործություն է ունեցել նաև Ինոնյուի ժամանակաշրջանի Հանրապետաժողովրդական կուսակցության վրա, Սարաչօղլուից սկսած էլ անցել են մակերեսային արևմտամետ ֆաշիստական դիկտատի կիրառմանը»: Ըստ նրա` «ազգայնականությունը» ոչ թե «ցեղի», այլ «հայրենիքի» խնդիր է:

Ունեցվածքի հարկից հետո

Ունեցվածքի հարկի կիրառումը հասել էր իր նպատակին: Պատճառ էր դարձել, որ թե’ տնտեսությունը մի ձեռքից մյուսն անցնի, և թե’ Անատոլիայից հետո Ստամբուլի բնակիչ փոքրամասնությունները նույնպես այս երկրի հետ իրենց կենսական կապերը թուլացնեն, կտրվեն և հետևաբար` գաղթեն: Եթե Ունեցվածքի հարկից հետո մինչև մեր ժամանակները հայացք նետենք, արդյոք կարո՞ղ ենք ասել, թե Թուրքիան ժողովրդավարական, տնտեսական ու սոցիալական առումներով շահել է:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո պատերազմից հոգնած եվրոպական երկրները սկսեցին տնտեսական առաջընթաց գրանցել: Մեր հարևան Հունաստանը նույնպես տեղ գրավեց այդ խմբի մեջ: Մի՞թե դրանում իրենց մասնաբաժինը չունեին նաև Թուրքիայից հեռացած հույները: 1942 թ. համաշխարհային և թուրքական պայմաններում իշխանությունների` ոչ մահմեդականներին ուղղված խտրական քաղաքականությունը պատճառ էր հանդիսացել Ունեցվածքի հարկի կիրառմանը: Դրանից հետո բավականին շատ ժամանակ է անցել: 1942-ից մինչև 2002 թ. շատ բան է փոխվել աշխարհում ու Թուրքիայում: Շատ բան է փոխվել ժողովրդավարացման մեջ և մարդու իրավունքներում, ինչպես նաև` փոքրամասնությունների իրավունքներում: Արդյո՞ք կարող ենք ասել, թե Թուրքիայում «այլևս չկան» «հավասարության սկզբունքի հետ» չհամապատասխանող կիրառումներ: Ո՞ր «իրավական պետության» մեջ կա իրավունքների այնպիսի սահմանափակում, ինչպիսին է այնպիսի հանձնաժողովի հիմնումը, որը զաբղվում է «տարբերվող» քաղաքացիների հարցերով:

Երվանդ Օզուզուն   

http://www.hyetert.com/yazi3.asp?Id=111&DilId=1

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *