Մանասյան ընտանիք

Բալյան, Տատյան և Տուզյան ընտանիքներից հետո Մանասյանը չորրորդ նշանավոր ընտանիքն է Ստամբուլում: Այս գերդաստանի ազգանունը ծագում է պալատական նկարիչ Ռաֆայելի երկրորդ անունից` Մանասեից: Մանաս ընտանիքը նույնպես Բալյանների նման ծագում է Կեսարիայից: Ինչպես որ որևէ աղբյուր չի գտնվել ընտանիքի նախկին անդամների մասին, այնպես էլ անհայտ է, թե երբ են նրանք եկել և հաստատվել Ստամբուլում: Վանական Յ. Գ. Չարքի համաձայն` Մանաս ընտանիքն ի հայտ է եկել մոտավորապես 16-րդ դարի կեսերին: Ենթադրվում է, թե այս գերդաստանը Ստամբուլ է գաղթել 16-րդ դարի վերջերին – 17-րդ դարի սկզբներին` ջելալյան ապստամբությունների ժամանակ: Արքունի նկարիչ Ռաֆայելը Ստամբուլում այս ընտանիքի առաջին ճանաչված անդամն էր: Ըստ Դ’ Օհսսոնի` նա սկսել է կրել Մանասսե ազգանունը և անզբաղոցրել է իր պալատական հոր տեղը, որի անունը չի հիշատակվում: Մանաս ընտանիքի անդամները, բացի արքունի նկարիչներ լինելուց, նաև նշանակվել են դիվանագիտական պաշտոնների: Այս գերդաստանի մեջ եղել է նաև մի նշանավոր երաժշտագետ: Աղբյուրներում նրանցից մի քանիսի ազգանունը հիշատակվում է նաև Մանասյան ձևով:

Ալեքսանդր կամ Ալեքո Մանաս

Զենոփ Մանասի կրտսեր որդին է: Նրա մասին կան երկու` իրարից տարբեր տեղեկություններ, ըստ որոնց` նա 1838 թ. կցորդ է նշանակվել Օսմանյան կայսրության` Վիեննայի դեսպանատանը և թե 1839 թ. ավարտել է Վիեննայի Գեղարվեստի ակադեմիան:

Ալեքսի Մանաս

Աշխատել է որպես պետական պաշտոնյա: 1845-1850 թթ. սովորել է Փարիզի Մուրադյան քոլեջում, 1870-ին քաղաքապետարանի Վեցերորդ գրասենյակում աշխատել է որպես թարգմանիչ և փաստաթղթերի տնօրեն:

Անտուան Մանաս

Ծնվել է 1827 թ., վախճանվել` 1899-ին: Ալեքսի Մանասի պես նա էլ է պետական պաշտոնյա եղել: Ղեկավարել է Յենիքյոյի քաղաքապետարանի Ութերորդ գրասենյակը: Բացի այդ` աղբյուրներում նրա անունը հիշատակվում է որպես քաղաքապետարանի խորհրդի անդամ:

Պողոս Մանաս

Ծննդյան թիվն անհայտ է, մահացել է 1888 թ.: Աշխատել է Արտաքին գործերի նախարարությունում, 1855-1859 թթ. եղել է Օսմանյան կայսրության Փարիզի դեսպանատան կցորդը:

Էդգար Մանաս

Ընտանիքի անդամներից ամենաշատ տեղեկություններ մեզ հասել են նրա մասին: Ծնվել է 1875 թ. ապրիլի 12-ին, մահացել 1964 թ. մարտի 9-ին: Եղել է երգահան, մաեստրո և երաժշտության ուսուցիչ: Ալեքսի Մանասի որդին է: Հոր մահից հետո 13 տարեկան հասակում գնացել է Իտալիա: 5 տարի Վենետիկի Մուրադ-Ռաֆայելյան քոլեջում ուսանած Էդգար Մանասը ավարտել է Փադովայի կոնսերվատորիան ու ստացել մաեստրոյի կոչում: 1905 թ. Ստամբուլ վերադարձած Էդգար Մանասը Ֆրանսիական միության /Union Française/ նորաստեղծ Գալլիա երգչախմբում նշանակվում է որպես դիրիժոր: 1912-1921 թթ. դասավանդել է Թուրքիայի առաջին պետական կոնսերվատորիայում /Darü’l-Elhan/, իսկ 1923-1933 թթ.` քաղաքային կոնսերվատորիայում: Կոնսերվատորիայում նաև կանանց երգչախմբի և նվագախմբի դիրիժոր եղած Էդգար Մանասը 1937 թվականից սկսած 20 տարի շարունակ ղեկավարել է նաև Պոլսո հայոց պատրիարքարանի Սրբ. Մարիամ Աստվածածին եկեղեցու Գողթան երգչախումբը: 1954 թ. Ատլաս կինոթատրոնում իր մասնագիտական կյանքի 60-րդ տարելիցը նշած Էդգար Մանասը սոլֆեջիայի դասեր է տվել հայկական դպրոցներում: Բացի այդ` Էդգար Մանասը ղեկավարում էր նաև Թուրքիայի պետական օրհներգը հանդիսացող Անկախության քայլերգի նվագախումբը: Ինչ վերաբերում է նրա ստեղծագործություններին, ապա պետք է նշել, որ նրա առաջին մեղեդին «Մենունե վալսն» է: Նրա մյուս ստեղծագործությունների մեջ հիշատակելի են Սուրբ Լիթուրգիայի պատարագը, Օրատորիան, երկու մանկական օպերետ, «Անդանտե սինֆոնիկը», «Տանտում Էրգոն», «Կվարտետը», «Իշխանաց կղզիներիը» /դաշնամուրի համար/, «Շարունակությունը» /բաղկացած երեք մասից/, պրելյուդները, «Արևելյան ռապսոդիան», «Սինֆոնիկ ալլեգրոն», ինչպես նաև 5 հայերեն ու նունքան էլ թուրքերեն երգերը: Թուրքերենով գրված «Ահմեդ», «Սև հավ», «Գերազանց», «Ծովափնյա եղանակ» երգերը ներկայացվել են 1934 թ.:

Էդվար Մանաս

Էդվար Մանասը, որի ծննդյան թիվն անհայտ է, մահացել է 1927 թ. հունվարի 14-ին: Երկար տարիներ թերթի խմբագիր եղած Էդվար Մանասը Անտուան Մանասի որդին է: Նա 1900 թ. եղել է ֆրանսերենով հրատարակվող «Սերվեթ» /«Հարստություն»/ ամսագրի և դարձյալ ֆրանսերենով լույս տեսնող «Ստամբուլ» օրաթերթի գլխավոր խմբագիրը: Այս աշխատանքների շնորհիվ մրցանակ է ստացել Ֆրանսիական ակադեմիայի կողմից:

Գրեգուար Մանաս

Սալոնիկում ծնված Գրեգուար Մանասը մահացել է 1885 թ. հոկտեմբերի 11-ին: Գրեգուար Մանասը, որը 1870 թ. քաղաքապետարանի Վեցերորդ գրասենյակում եղել է գաղտնի քարտուղարի տեղակալ ու դատական քննիչ, 1860 թ. մայիսի 8 տարեթվով մի նամակի համաձայն` երկար տարիներ աշխատել է վերոհիշյալ պաշտոնում:

Ժոզեֆ Մանաս

Մանասյան ընտանիքի վերջին պալատական նկարիչը եղած Յոզեֆ Մանասը ծնվել է 1835 թ., մահացել` 1916-ին: Զենոփ Մանասի եղբոր` Մկրտիչի որդին է: Սուլթան Աբդուլմեջիդի օրոք կրթություն է ստացել Եվրոպայում, իսկ երբ վերադարձել է Թուրքիա, Սեպուհ Մանասի փոխարեն դարձել է արքունի նկարիչ: Բազամաթիվ գործեր թողած Յոզեֆ Մանասի ամենանշանավոր գործերից մեկը Գերմանիայի կոյսրուհի Ավգուստա Վիկտորիայի մանրանկարն է: Իսկ նրա կտավների մեջ հիշարժան է Դելի Ֆուադ փաշայի դիմանկարը, որն արված է յուղաներկով:

Գասպար Մանաս

Արտգործնախարարությունում որպես պաշտոնյա, պալատում էլ որպես արքունի նկարիչ աշխատած Գասպար Մանասը ենթադրաբար մահացել է 1885 թ. Փարիզում: Զենոփ Մանասի երրորդ որդին է: 31 տարի շարունակ Օսմանյան պետության Վիեննայի դեսպանատանը առաջին քարտուղար ու թարգմանիչ լինելուց հետո նույն պաշտոնը շարունակել է Փարիզում:

Մանասե Մանաս

Պալատական նկարիչ Ռաֆայելի որդին է: Արքունի նկարիչ է եղել Աբդուլ Համիդ Առաջինի օրոք: Նկարել է վերջինիս մի քանի պատկերը: Մոտավորապես 1785 թ. այցելելով Գիամբատիստա Թոդերինիի` Ֆեներ թաղամասում գտնվող արվեստանոցը` Քանթեմիրօղլուի` Օսմանյան պատմությանը նվիրված գրքի համար սուլթանների դիմանկարները պատկերելու համար խորհրդակցել է Գիամբատիստա Թոդերինիի հետ:

Ռաֆայել կամ Ռափայել Մանասե

Նշանավոր պալատական նկարիչ ու երաժշտագետ Ռաֆայել Մանասեն վախճանվել է 1780թ.: Եկեղեցում երգիչ լինելու պատճառով հիշատակվում է «Տիրացու» մականվամբ: Էդիրնեքափըի հայկական գերեզմանատանը թաղված Ռաֆայել Մանասեն նկարչի կրթությունն ստացել է Իտալիայում: Արքունի նկարիչ է եղել թուրք սուլթաններ Մահմուդ Առաջինի /1730-1754/, Օսման Երրորդի /1754-1757/ և Մուստաֆա Երրորդի /1757-1774/ իշխանության տարիներին: Ըստ Թոդերնիի` նկարել է վերոհիշյալ սուլթանների դիմանկարները: Վերջերս գտնված Սարգիս Սարրաֆ-Հովհաննիսյանի գրչին պատկանող Բալաթ թաղամասի հայկական եկեղեցու տիրացուների կազմի մասին ձեռագիր կանոնադրության անվանացանկում, որը թվագրված է 1778 թ. մարտի 25-ով, Ռաֆայել Մանասեի անունը հիշատակվում է որպես գլխավոր տիրացու: Ենթադրվում է, թե Թանբուրին, որի մասին Թոդերնին խոսում է գովաբանությամբ, հենց նույն Ռաֆայելն է: Ռափայել կամ Ռաֆայել անունը հայերի մեջ հազվադեպ է օգտագործվում: Ռաֆայել Մանասի մյուս գործերի մեջ կարելիէ հիշատակել «Մայրը և դուստրը բաղնիքում», «Աջ ձեռքին աղեղ բռնած և մեջքին նետ ունեցող կինը», «Ահեղ դատաստանի օրը», «Աջ ձեռքին նետ, ձախին ողկույզ բռնած կինը», «Հարսնաքույրը», «Վարդաջրով սրվակ բռնած երիտասարդը», «Փոքրիկ Վեներան», «Ձմերուկի մի կտոր բռնած պալատական տիկինը»:

Ռուբեն Մանաս

Արտաքին գործերի նախարարությունում պաշտոնյա, ինչպես նաև արքունի նկարիչ եղած Ռուբեն Մանասը Զենոփ Մանասի ավագ որդին է: 1850 թ. մայիսին, երբ եղել է Թարգմանչական պալատի անդամ, սուլթան Աբդուլմեջիդի հրամանով ուղարկվել է Փարիզ` նկարչի կրություն ստանալու: Հետագայում դարձել է Օսմանյան կայսրության Ֆրանսիայի դեսպան Սուլեյման փաշայի թարգմանիչը: 1869 թ. Միլանում Օսմանյան կայսրության գլխավոր հյուպատոսը դարձած Ռուբեն Մանասի գործերը 1875 թ. հուլիսի 1-ին ցուցադրվել են Ստամբուլի համալսարանի պատկերասրահում: Նրա ստեղծագործությունների մեջ հիշատակման են արժանի հատկապես սուլթան Մահմուդ Երկրորդի դիմապատկերները, Ֆաթմա Սուլթանի մանրանկարը, Դամադ Ֆեթհի Ահմեդ փաշայի փորագրանկարը, նրա որդու` Մեհմեդ Բեսիմ փաշայի և դստեր` Յեգանե խանումի` յուղանկարով արված դիմանկարները: Փարիզում եղած ժամանակ Եվրոպայի դեսպանություններ ուղարկված փադիշահի դիմապատկերների մի մասի հեղինակ Ռուբեն Մանասը իր գործերի տակ ստորագրել է Ռուբենս Մանասսե անունով:

Սեբուբ Մանաս

Արտաքին գործերի նախարարությունում պաշտոնյա և պալատական նկարիչ եղած Սեբուբ Մանասը Զենոփ Մանասի միջնեկ որդին է: Կրթությունն ստացել է Եվրոպայում: Աբդուլմեջիդի և Աբդուլազիզի իշխանության տարիներին եղել է արքունի նկարիչ: Հայտնի է, որ 1852 թ. աշխատել է Օսմանյան կայսրության փարիզյան դեսպանատանը` որպես գլխավոր թարգմանիչ: Այս պաշտոնում եղել է մոտ 30 տարի: 1858 թ. նրան շքանշան է շնորհվել Աբդուլմեջիդի դիմանկարը Շվեդիայի և Նորվեգիայի թագուհուն նվիրելու համար: Նրա գործերի մեջ հիշատակելի են հատկապես 1833 թ. Մահմուդ Երկրորդի կողմից Ղազազ Արթինին ներկայացվող սուլթանին պատկերող շքանշանով փղոսկրե մանրապատկերը, մի թուրք սպայի դիմանկարը և Աբդուլմեջիդի ու Աբդուլազիզի` յուղաներկով արված կտավները:

Սրապիոն Մանաս

Թատրոնի ղեկավար է, թարգմանիչ, գրող և դերասան: Սրապիոն Մանասը նաև առաջին հայն է, որը գրել է երաժշտական պիես և բեմադրել այն: Ըստ Հակոբ Պարոնյանի` Սրապիոն Մանասը Ստամբուլում հիմնել է մի ֆրանսիական թատրոն, որը ղեկավարել է 7 տարի: Հետագայում գնացել է Եգիպտոս և թատրոն է ղեկավարել Կահիրեում: Այնտեղից էլ Փարիզ անցնելով` դարձել է Դեյազեթ թատրոնի տնօրենը: Սակայն, քանի որ Փարիզում հաջողությունների չի կարողացել հասնել, վերադարձել է Ստամբուլ և 1874 թ. դարձյալ նշանակվել է մի ֆրանսիական թատրոնի ղեկավար ու Բեյօղլու թաղամասում գտնվող Փալե դը Քրիսթալ թատրոնի տնօրեն: 1883 թ. այսօրվա Թոքաթլյան անցումի վայրում կառուցված Նոր թատրոնում 1886 թ. եղել է ղեկավար: Նրա գործերի մեջ կարելի է հիշատակել «Ջրաղացպանի աղջիկը» և «Պամելա» վերնագրերով վոդևիլները /հայերեն/, «Կյանքը Միլանում» գիրքը /ֆրանսերեն/, ինչպես նաև` Վիկտոր Հյուգոյից թարգմանած «Անժելո» դրաման:

http://www.minidev.com/kulturler/kulturler_ermeni_mimar5.asp

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *