Մարութա եկեղեցին

Մարութա լեռը`  2973 մ բարձրությամբ, ամենաբարձրն է Բաթմանի Սասուն գավառում: Սասունցիների շրջանում այն ընդունված է որպես սուրբ լեռ: Մարութա լեռան գագաթին է գտնվում Մարութա Բարձր Աստվածածին անունով հայկական եկեղեցին, որը ժողովրդի շրջանում հայտնի է Մարութա եկեղեցի անվամբ:

«Սասունցի Դավիթ» էպոսում պատմվում է, որ Մարութա եկեղեցին կառուցել է տվել Մհերը, որը եկեղեցին կոչել է Մարութա Բարձր Աստվածածին անունով: Մհերի մահից հետո արաբների (էպոսում հիշատակվում է Մըսրա մելիք ձևով) կողմից ավերված վանքը մեկ օրում վերակառուցել է տվել Մհերի որդին` Դավիթը: Մեկ այլ հավատալիքի համաձայն` Մարութա եկեղեցին կառուցել են Սանասար ու Բաղդասար եղբայրները:

Մարութա լեռան գագաթին գտնվող եկեղեցի հասնելու համար մեքենայով կարելի է գնալ մինչև Քայաբիդի (Փուրշենգ) գյուղը: Այստեղից սկսած 2-3 ժամ տևողությամբ մագլցումով միայն կարելի է լեռան գագաթ հասնել: Գագաթից շատ հանգիստ տեսանելի են Բիթլիսը (Բաղեշ), Մուշը, Սղերդը, Դիարբեքիրը (Տիգրանակերտ) և Սասունը: Ընդունված տեսակետի համաձայն` Մարութա լեռան անվանումը ծագում է արամեերեն «աշխարհիս տերը» արտահայտությունից: «Մարաթթու» բառը հանդիպում է նաև որպես երդում: Հայերի կողմից՝ «Մարաթթու», իսկ մուսուլմանների կողմից էլ «Մերեթո» արտաբերվող Մարութա լեռան անունը փոխվել է Այդընլըքի: Բայց և այնպես, շրջանի բնակչությունը շարունակում է օգտագործել Մարութա անվանումը: Եթե այսօր շրջանի ժողովրդին հարցնեք, թե որն է Այդընլըք լեռը, ամենայն հավանականությամբ չեն հասկանա, թե որ լեռան մասին է խոսքը:  

Մարութա եկեղեցին սուրբ է համարվում հայերի և մուսուլմանների շրջանում, ովքեր այն այցելում են որպես սրբատեղի: Հնում Սասունի հայերը Վարդավառի տոնին մեծ խմբերով գալիս էին Մարութա լեռ և այստեղ կազմակերպում երեք օր տևողությամբ տոնակատարություններ: Սասունի Էրդեմլի թաղամասում (Շեյհան գյուղում) գտնվող Շեյխ Նասրեդդինի դամբարանի մոտ կատարվող տոնակատարություններին մասնակցում էր գավառի բնակչության մեծ մասը: Հուլիս ամսի վերջին հինգշաբթի օրը Շեյհանում հավաքվող սասունցիները, ուրբաթ օրն էլ բարձրանալով Մարութա լեռը, մատաղ էին անում, ուտելիք պատրաստում, շուրջպարի բռնվում և ժողովրդական խաղիկներ երգում: Անցյալում Մարութա լեռան վրա կազմակերպվող տոնակատարությունները տևում էին ուրբաթ օրվանից մինչև կիրակի: Հայերի` շրջանը լքելուց հետո (Ցեղասպանության պատճառով-Ակունքի խմբ.) մուսուլմանները որոշ ժամանակ շարունակել են Մարութա լեռան վրա տոնակատարություններ կազմակերպել: Սակայն հետագայում եկեղեցին լքվել է` անվտանգության նկատառումներից ելնելով: Այս ավանդույթը ներկայում փորձում են վերապրեցնել: Սասնա շրջանի հայերն ու մուսուլմանները և աշխարհի տարբեր անկյուններից ու Թուրքիայի զանազան շրջաններից եկող հայերը բարձրանում են Մարութայի գագաթը և նշում Վարդավառի տոնը:

Այսօր Սասնա շրջանի ողջ պատմությունը կառույնցների պես է. Մարութա եկեղեցին էլ շարունակում է գոյություն ունենալ ավերակ վիճակում: Այդ նշանավոր վանքից միայն մեծ մասամբ ավերված եկեղեցին է մնացել: Իսկ այն հարցը, թե ինչպե՞ս է կառուցվել մոտավորապես 3 հազար մ բարձրությամբ լեռան գագաթին գտնվող սույն եկեղեցին, մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում: Մարդկության համատեղ ժառանգությունը եղող և Սասնա շրջանում գտնվող պատմական շինությունների` հնարավորինս կարճ ժամանակահատվածում վերականգնումը կլինի թե’ շրջանի բնակչության և թե’ ողջ Սասնա ժողովրդի օգտին:

Նյութը պատրաստեց Բեհջեթ Չիֆթչին

http://sasun.org/index.php?option=com_content&view=article&id=70:mereto-llses&catid=23:sason-kiliseleri&Itemid=16

  1 comment for “Մարութա եկեղեցին

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *