Եթե մոռանում ենք, ուրեմն բոլորս ենք մեղավոր

Գրող Ֆեթհիյե Չեթինը, նշելով, թե թուրք հասարակության մեջ հնուց գոյություն ունի մոռանալու կամ հիշել չցանկանալու մշակույթ, ասաց նաև, որ դրանում մեղավոր են ոչ միայն հիշողությունը ջնջող իշխանավորները, այլև բոլորն անխտիր, ովքեր պատկանում են այդ  մոռացկոտ հասարակությանը: Դիարբեքիրի Արվեստի կենտրոնը կազմակերպել էր մի ասուլիս` ՙԻնքնություն, պատկանելիություն և օտարություն՚ թեմայով միջոցառումների շրջանակներում: Դիարբեքիրի Արվեստի կենտրոնում կազմակերպված ասուլիսին որպես բանախոսներ մասնակցեցին գրող Ֆեթհիյե Չեթինը և արձակագիր Սեմա Քայգուսուզը: Գրող Ֆեթհիյե Չեթինը հայտնելով, որ իրենց հասարակությունն անցյալն էլ են կերտել մոռացության մատնելու միջոցով, արձանագրեց նաև անցյալից եկող մոռացման մշակույթի կամ էլ հիշելու վրա դրված արգելքի մասին: Չեթինը, ուշադրություն հրավիրելով այն հանգամանքի վրա, որ միայն իշխանավորները չէ, որ մեղավոր են հասարակական հիշողության վրա ազդելու մեջ, այդ կապակցությամբ հետևյալն ասաց. «Մենք բոլորս էլ մեղավոր ենք` որպես հասարակություն: Մենք բոլորս էլ մեր բաժինն ունենք այդ լռության մեջ: Մենք նույնպես չենք ցանկանում հիշել»:  

Չեթին, անդրադառնալով իր գրչին պատկանող «Մեծ մայրս» և «Թոռները» գրքերին, նշեց նաև, որ իրեն հետաքրքրում է, թե իր մորական տատի պես դեռ քանի կին կա, որը, հայ և քրիստոնյա լինելով հանդերձ, դարձել է թուրք ու մահմեդական: Չեթինն ասաց նաև հետևյալը. «Այդ կանայք լռության շերտերի մեջ միայնակ մնացած կանայք են: Իմ հեղինակած ՙՄեծ մայրս՚ գիրքը միևնույն ժամանակ թե ճանաչողական երկ է, թե պատմության մեկնաբանություն: Պետք է ջրի երես հանել հասարակական հիշողության` մոռացության մատնված հուշերը: Այդ տեսնակյունից լուրջ ազդեցություն կարող են ունենալ գրականությունը, լեզուն և զանգվածային լրատվամիջոցները: Հասարակական հիշողության մեջ կարևոր են նաև այնպիսի իրադարձություններ, ինչպիսիք են Հրանտ Դինքի սպանությունը, քրդական հարցը և հեղաշրջումները: Պետք է դրանք բոլորը քննարկել»:

Իսկ արձակագիր Սեմա Քայգուսուզը, Թուրքիայի հիշողությունը նմանեցնելով Ալզհայմերի հիվանդությանը, որը ամենատրավմատիկ պահերին հիշում է իր անցյալի ամենազգայուն պահերը, նշեց նաև հիշողությունը քաղաքացիական կամքին, հիմքին և գաղափարախոսությանը ենթարկեցնելու անհրաժեշտության մասին: Քայգուսուզը մատնանշելով, որ հակառակ դեպքում հուշերն ընդամենը կնմանվեն պատմվածքի, հայտնեց պատմությունից այն կողմ նայելու անհրաժեշտության մասին: Քայգուսուզն ասաց նաև հետևյալը. «Այսօր եկել է հիշելու ժամանակը: Որոնենք այն աղջիկներին, որոնց Դերսիմում խլել են իրենց ընտանիքներից և տվել զինվորներին: Որոնենք այն հայ դուստրերին, ովքեր խլվել են իրենց տներից և թուրքացվել: Երբ սկսենք գործել, նրանց պատմությունները կտեսնենք էլեկտրական հոսանքի պես»:

Քայգուսուզը, նշելով, թե մեղավորության զգացումը առողջ զգացում է, գերեզմանների վերաբացումը կապեց մեղավորության զգացման անտանելի ծանրության հետ: Քայգուսուզը հայտնեց նաև, որ թուրք հասարակությունը տաբուների պատճառով դեռևս պատրաստ չէ Դերսիմի վերաբերյալ քննարկումներին:

 2010-02-15 Evrensel http://www.evrensel.net

Leave a Reply

Your email address will not be published.