Գաղտնի քրիստոնյաները, գաղտնի հրեաները փողոցների անկյուններում

Պարզվում է` քրիստոնյա ծագմամբ 21 դեկան ու ռեկտոր ունենք… Դրանց մեծ մասը հայկական արմատներ ունի… Նրանց տների գետնահարկերում գաղտնի զանգակատներ /փոքր եկեղեցիներ, պաշտամունքի սենյակներ/ կան… üniversitehaber.com կայքէջը փետրվարի 29-ին հանդես եկավ նման տեղեկությամբ:

 Մինչ այժմ բավականաչափ հոդվածներ եմ գրել Թուրքիայում բնակվող ծպտյալ քրիստոնյաների և հրեաների մասին: Օգտակար եմ համարում նախկինում իմ կողմից տրված տեղեկություններն այդ պատճառով թարմացնել ու դրանց ավելացնել նորերը: Թուրքիայի Հայոց պատրիարք Մեսրոբ Երկրորդը Փարիզում հրատարակվող “Լա Քղուա” պարբերականի` 2005 թվականի օգոստոսի 29-ի համարում հաստատել էր, թե մեր երկրում այս պահին կան հայկական ծագմամբ մեկ ու կես միլիոն թուրքեր և մահմեդականներ: Նրա պնդմամբ, 1915 թվականին մահմեդականություն են ընդունել 200 հազար հայեր /դրանց մեծ մասը եղել են աղջիկներ/: Այսօրվա մեկ և կես միլիոն հայկական արմատներով թուրքերը նրանց թոռներն են…

 Նորից պատրիարքի հայտարարության համաձայն` ամեն տարի 60-ի մոտ հայկական ծագում ունեցող մուսուլմաններ, դիմելով պատրիարքարան` անցնում են հայկական կրոնին: Հնարավոր չէ հաստատել, թե հայկական ծագում ունեցող մեր մեկ ու կես միլիոն քաղաքացիները, արտաքուստ մահմեդական երևալով, իրենց սրտում պահել են հայկական կրոնը: Սակայն անտրամաբանական և ոչ բանական չէ ենթադրելը, թե նրանց թեկուզև քիչ մասն այդպիսին է:

 Այլևս վերջնականապես հայտնի է, որ մեր երկրի արևելյան հատվածում գտնվող մի համալսարանի ղեկավարը, որը չափից դուրս թշնամանաբար է տրամադրված իսլամի և մուսուլմանների նկատմամբ, ունի հայկական արմատներ: Ես, որպես մահմեդական, եթե անգամ արժանավոր ու հմուտ մասնագետ էլ լինի, դեմ կլինեմ որևէ հայ ռեկտորի ու դեկանի նշանակմանը: Կարևորը չունենա երկու ինքնություն և չլինի ծպտյալ: Եթե պատմաբան Գևորք Փամուկչյանը ողջ լիներ և դառնար որևէ ֆակուլտետի դեկան, ես դրա դեմ որևէ առարկություն չէի ունենա: Սակայն, ճիշտն ասած, ինձ դուր չի գա, եթե նման մեկը թաքցնի իր իրական ինքնությունը, առանց թուրք ու մուսուլման լինելու ձևացնի, թե` է: Սրտխառնոց կունենամ, կընկնեմ մտատանջությունների գիրկը, հոգիս կխռովվի: Երջանկահիշատակ տիկին Մյունեվվեր Այաշլըն այս խնդրի վերաբերյալ շատ բան իմացող մի կենդանի պատմություն էր: Նրա գրքերում կան շատ կարևոր նախադասություններ:

 Մեր երկրում գոյություն ունի նաև ծպտյալ հրեաների կամ գաղտնի հրեաների խնդիրը: ՙԱքսիյոն՚ հանդեսի մայիսի 23-29-ի համարում հարցազրույց էր արվել Թուրքիայի հրեա համայնքի ակնառու ներկայացուցիչներից մեկի հետ, որը շատ զարգացած մի անձնավորություն էր: Այս հրեան, որի անունը չեմ ուզում տալ, որպեսզի նրան անհանգստություն չպատճառեն, պնդում էր, թե մեր երկրում կան մեկ ու կես միլիոն հրեա թուրքեր:

 Թուրքիայում գոյություն ունեն նաև որոշակի թվով կրիպտո հույներ: Բողազիչի համալսարանում աշխատող պրոֆեսորներից Դեմիր Դեմիրգիլը շատ որակյալ, վաստակավոր, ուսանողների և շրջապատի կողմից սիրված ու հարգված, հաջողակ մի պրոֆեսոր էր: Նրա անունը կեղծ էր, ինքը հույն էր: Մեր երկրում կան նաև արտաքուստ մահմեդական երևացող, իսկ իրականում հույն Ուղղափառ եկեղեցուն պատկանող նշանավոր ու ազդեցիկ անձինք: Վերջերս Թուրքիայի Պատմական ընկերության նախագահ, պրոֆեսոր Յուսուֆ Հալաչօղլուն մեր երկրում բնակվող ծպտյալների առնչությամբ հանդես էր եկել բավականին աղմկահարույց հայտարարություններով, անգամ ասել էր, թե եթե մեծ խոչընդոտներ չլինեին, կհրապարակեր նրանց մի մասի անվանացուցակը:

 Դույզն-ինչ կասկած անգամ չկա, որ վերջերս արհեստականորեն հրահրված գլխաշորի ճգնաժամը կրիպտոների ձեռքի գործն է եղել: Իսլամի և մահմեդականների դեմ ագրեսիվ կերպով հարձակում գործող մի շարք հանրահայտ, անվանի, ըմբոստ անձանց 90 տոկոսը ծպտյալ է:

 Ձեր խոնարհ ծառան ունի օսմանյան մտայնություն: Ես դեմ չեմ, որ Սուրբ գրքին հետևող ժողովուրդների որևէ ներկայացուցիչ, որևէ քրիստոնյա կամ հրեա նշանակվի ինչ-որ ակադեմիական կամ պետական պաշտոնում: Սակայն մի պայմանով` նա պետք է սիրի այս հայրենիքը և տեր կանգնի այս պետությանը: Եթե Աբրահամ Գալանթին ողջ լինի և Ստամբուլի համալսարանի Գրականության ֆակուլտետում դասախոս կամ դեկան նշանակվի, ես չեմ ընդդիմանա այդ նշանակմանը: Վերոհիշյալ անձնավորությունը, թուրքերենն օսմանատառից լատինատառ դարձնելու ժամանակաշրջանից մեկ տարի առաջ “Արաբական տառերն արգելք չեն մեր առաջընթացին” վերնագրով մի գիրք հրատարակելով, հանդես էր եկել օսմանյան գրերի պաշտպանությամբ: Սակայն Թեքին Ալփ կեղծանվան տակ ստեղծագործող Մոիզ Քոհենի հանդեպ վստահության նշույլ անգամ չունեմ: Թեքին Ալփը լուտանքներ էր տեղում իսլամի գլխին` “Թո’ղ անիծյալ լինի Շարիաթը” ասելով: Աբրահամ Գալանթիի և նրա միջև սարեր-ձորեր կան:

Թուրքիայի փոքրամասնությունները պետք է հարգանքով վերաբերվեն իսլամին ու մուսուլմաններին: Եթե ձեր խոնարհ ծառան լինի Իռլանդիայում բնակություն հաստատած մի մահմեդական, ապա հաշտ ու համերաշխ կապրի կաթոլիկների հետ: Ագրեսիվ հարձակումներ չեմ գործի նրանց հանդեպ, իրենց հետ ծանոթություններ և բարեկամություն կհսատատեմ:

 1915-ին ցավալի իրադարձություններ են տեղի ունեցել: Այս ցավալի դեպքերը պետք է ուսումնասիրել ամբողջականության մեջ: Ովքե՞ր որպես փրկարարների դիմավորեցին Վանը գրաված թշնամի ռուսներին և սպանեցին իրենց մուսուլման քաղաքացիներին ու հարևաններին: Օմանյան հայերի շահն ու բարեկեցությունը օսմանյան պետությանն աջակցելու, մահմեդականների հետ հաշտ ու համերաշխ ապրելու մեջ էր: Մի մասը դավաճանեց, շատ սխալ գործեր արեց, և դրա ցավը քաշեցին բոլորը: Հայկական իրադարձությունների մեջ հայերը բոլորովին մեղք, հանցանք չեն ունեցել, չեն դավաճանել. նրանք 100 տոկոսով սուրբ են, ողջ մեղավորությունը մուսուլմաններինն է… Նման պնդումը վերին աստիճանի անարդար, սխալ ու կողմնակալ է, խեղաթյուրում է:

 Երևանը 19-րդ դարում իսլամաթուրքական քաղաք էր: Այնտեղ հիմա մահմեդական բնակչություն մնացե՞լ է, որևէ մզկիթ պահպանվե՞լ է: Դժբախտաբար չի մնացել…

 Շատ դժվար կլինի հասկանալ այսօրը` առանց ճանաչելու մեր երկրում ապրող տարբեր ծպտյալներին, առանց իմանալու, թե ինչ է տեղի ունեցել իրականում:

Մեհմեդ Շևքեթ Էյգի  

http://www.milligazete.com.tr/index.php?action=show&type=writersnews&id=17302

      

MilliGazete 03.03.2008

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *