Յոդուածներ

1794 թ․ Բուրսայի հայկական եկեղեցու հրկիզումը

Ագահ Էնես Յասա Ռամադան ամսվա վերջին երկու օրն էր։ Շաբաթներ շարունակ Բուրսայի փողոցներում մի կաթիլ անձրև չէր տեղացել․ շուկայում ու փայտե տների սենյակներում շշուկներ էին տարածվում։ Խոջա մի կին տանը հյուրընկալված մյուս կանանց ասում էր․ «Այս երաշտի և մեր աղոթքների՝ տեղ չհասնելու պատճառն այդ հայերն են, որոնց եկեղեցիների չափերը մեծանում ու մեծանում են։ Տերը պատժում…

Հայ ազգային-ազատագրական պայքարի փուլերը, մարտավարական փոփոխություններն ու արտաքին կողմնորոշման խնդիրը

Անի Մելքոնյան Հայոց պետականության անկումից հետո Հայաստանը կռվախնձոր դարձավ քոչվոր զավթիչների միջև: Քոչվորների իրարահաջորդ արշավանքներն ու ծանր լուծը հայ ազգային շրջանակներում հասունացրին Հայաստանի ազատագրության և սեփական պետություն ունենալու գաղափարը: Ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարախոսությունը նախ ծնունդ առավ ազգային-եկեղեցական շրջանակներում, այնուհետև դրա կրողը դարձան հայ խոջաները (վաճառականներ) և պահպանված հատուկենտ ազնվականական տները: Հայ ժողովրդի՝ ավելի քան 600 տարի…

Քիչ մնացածների[1] օրակարգը. հարձակում հրեական գերեզմանատան վրա եւ «ծպտյալ հայ» լինել Թուրքիայում

Տասներեքամյա երեխաների խումբն ինչպիսի՞ ատելությամբ պետք է դաստիարակված լինի, որ կարողանա վնաս հասցնել մի վայրի, որից սովորաբար այդ տարիքում կվախենար: Սա այն դեպքն է, որի մասին լրջորեն խորհել է պետք: Մուրադ Մըհչը «Վերջում մի տող գրեցի՝ «Մահն ավելի կարևոր էր, քան մեռնելը: Որովհետև մահը մշակույթ էր: Մարդ իր մահն էր փնտրում: Հրաժեշտ էր տալիս իր…

Պատմագիտական լուրջ ուսումնասիրութիւն մը հայ ժողովուրդի ազատագրական պայքարի ոսկէ էջերէն. Ահարոն Շխրտըմեան

Առկայ հատորը՝ «Հնչակեան Կուսակցութեան կազմաւորումը եւ Քսան Կախաղաններու մասին անդրադարձը եւրոպական մամուլի ու դիւանագիտական թղթակցութեանց մէջ»։ Սիփան հրատարակչութիւն, Երեւան, 2020, 296 էջ։ Գիրքէն ստանալու համար դիմել` abelhratch@gmail.com Հեղինակը սոյն հատորին՝ Աստուածաբանութեան եւ Փիլիսոփայութեան դոկտորի իր գիտական աստիճանով (1993) եւ հայագիտական նիւթերու իր հմտութեամբ, ծանօթ անձնաւորութիւն մըն էհայ եւ միջազգայինգիտական–ակադեմական շրջանակներուն, իր հրատարակած հայ եւ օտարալեզու (գերմաներէն, անգլերէն եւ ֆրանսերէն) բազմատասնեակերկերով եւ ուսում­նասիրութիւններով: Աւելի քան երեսնամեայ հոգեւոր ծառայութիւնունի Հայց. Եկեղեցւոյ տարբեր համայնքներէ ներս՝ Աւստրիա, Հայաստան,  Գանատա եւ Զուիցերիա: Այժմ կը դա­սախօսէ Ֆրիպուրկի համալսարանի Աստուածաբանութեան ֆակուլտետին մէջ ու կը վարէ նաեւ Զուիցերիոյ Բարեկարգեալ–Աւետարանական Եկեղեցւոյ գիտաշխատողի եւ Զուիցերիոյ Կրօններու Խորհուրդի գլխաւոր քարտուղարի պաշտօնները: Իր առաքելավայրը վերջին տասնամեակին ըլլալով Ժընեւ ու յարակից շրջանները, լաւապէս ծանօթացած էտեղւոյն հա­մալսարանական եւ հանրային մատենադարաններու ընձեռած արխիւային հարազատ նիւթերուն եւ իր պատմագիտական երկերը հարստացուցած՝ անոնցմէ ստացած վաւերաթուղթերու պատճէններով: * Հայաստանի վերանկախացումը նոր լոյս սփռեց  մեր նորագոյն պատմութեան էջերուն վրայ: Մեր պատմագրութիւնը նոր հրատարակութիւններով հարստացաւ: Առանձնակի ուշադրութեան առարկայ դարձաւ  հայ  քաղաքական կուսակցութիւններու գործունէութիւնը: Անցնող տասնամեակներուն քանի մը կարեւոր  հրատարակութիւններով ճոխացաւ…

Խմբագրական. Լռութեան պատին կամ թուրանական կամուրջին քանդումը` Լիզպոնի խորհուրդով եւ օրինակով

Յեղափոխական աւանդներու վերադարձով յատկանշուող գործողութիւններու գագաթնակէտը Լիզպոնն էր իր տարողութեամբ, անձնազոհութեան գերագոյն աստիճանաչափի օրինակով եւ ձգած արձագանգով ո՛չ միայն ներազգային, այլ նաեւ միջազգային առումներով: Յետահայեաց դիտարկում մը այդ գործողութիւններուն ձեռք բերած արդիւնքներուն անպայման լուսարձակ կը կեդրոնացնէ 27 յուլիս 1983-ի Լիզպոնին վրայ: Խօսքը լռութեան պատի քանդումին մասին է: Կրաւորականութեան շրջումը եւ այնուհետեւ բարձրաձայնումը Հայ դատի իրաւացիութեան…

Հայ պաշտոնյաները կեղծում են պատճառը, որով արգելվել է Փափազյանի մուտքը Հայաստան

Հարութ Սասունյան «Կալիֆորնիա կուրիեր» թերթի հրատարակիչ Անցյալ շաբաթ գրել էի մի աղմկահարույց դեպքի մասին, երբ հայ պաշտոնյաները թույլ չէին տվել ֆրանսահայ համայնքի ղեկավար Մուրադ Փափազյանին, որն իր կյանքը նվիրել է Հայ դատի պաշտպանությանը, մուտք գործել Հայաստան՝ Երևանի օդանավակայան ժամանելուց հետո։ Չնայած օդանավակայանում Փափազյանի բազմիցս հնչեցրած հարցերին, թե ինչու են հայ պաշտոնյաներն արգելում իր մուտքը երկիր,…

Լիզպոնի հետքերով

ՊԱՐԳԵՒ ԱՒԱԳԵԱՆ Խորհուրդ մեծ եւ հոգեպարար, Ազգային Յարութիւն Հրաշափառ. Վհատութիւնը փոխանցիկ է, ինչպէս` յոյսին ներշնչած խանդավառութիւնը: Կարծի՞ք, թէ՞, համեմուած կեղծիք, նոյն իմաստով, նոյնանման խորագրերով անցեալին եւս յօդուածներ ստորագրուած են, ու այս ճամբուն վրայ բաւականին մելան հոսած է, բայց` տեղ չհասած երեւոյթ, կարծիք պարզապէս: Մա՛րդը, որուն հանճարին գիտութիւնը լուսաւորեց մարդկային հոգիին ամէնէն թաքուն խորշերը: Մա՛րդը, որուն…

Խանասո՜ր. արիութեան, կամքի եւ յանդգնութեան արշաւանքը (125-ամեակ)

ՀԱՄԲԻԿ ՊԻԼԱԼԵԱՆ Յարգա՛նք ձեզ, սրտի մարդիկ:… Մի սիրտ ունէիք, այն էլ զոհ բերիքժողովուրդի ազատութեան սուրբ գործին:«ԴՐՕՇԱԿ», 1897 Նորահաս սերունդի ոեւէ ներկայացուցիչ կրնայ ըսել, որ տարբեր էին այդ ժամանակները, բայց եւ այնպէս մեր ըսելիքն այն է, որ տուեալ ժամանակին մէջ ապրող ու գործող մարդիկն ալ կը զատորոշուէին իրենց մեծահոգութեամբ, խոնարհ եւ ազնուասիրտ ըլլալու յատկութեամբ: Ճիշդ է,…

Թուրքիայի Կոմունիստական կուսակցությունը եւ քրդական հարցը

Մեսուդ Եղեն Էրդեն Աքբուլութի եւ Էրոլ Ուլքերի «Թուրքիայի Կոմունիստական կուսակցությունը, Կոմինտերնը ու քրդական ապստամբությունները» ուսումնասիրությունը, որը հրատարակվել է «Yordam Kitap» հրատարակչության կողմից, ապահովում է քրդական հարցի վերաբերյալ առաջին սերնդի այս ներկայացուցիչների տեսակետների առավել մանրամասն ուսումնասիրությունը, բայց ավելի կարեւոր է, որ այն հարցի ավելի անաչառ հետազոտման է հրավիրում: Թուրքիայի ազգային հարցի վերաբերյալ Թուրքիայի Կոմունիստական կուսակցության (ԹԿԿ)…

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ. ահաւոր սով ու ժանտախտ եւ արցախցիներու զանգուածային գաղթ դէպի Վրաստան

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Երեւանի բնակիչները Շուշիի մէջ Աղա Մոհամէտ շահին սպանութենէն (17 յունիս 1797) ետք ապստամբած եւ իշխանութենէն հեռացուցած էին Ալի Ղուլի խանը, որ Թեհրան վերադառնալէն ետք կուրացուած էր: Ֆաթհ Ալի շահ կալանքէ ազատեց Երեւանի Մոհամէտ խանը եւ Խոյի Ջաֆար Ղուլի խանը եւ վերականգնեց անոնց իշխանութիւնները: Մինչ այդ Մակուի տիրակալ Ահմէտ խան Պայաթի որդի Հասան խան,…