Բերդեր-ամրոցներ

ՀԱՄՈՒՍ

ՀԱՄՈՒՍ, բերդ Կիլիկյան Հայաստանում՝ Ամանոսյան (Սև) լեռների շրջանում՝ Թիլ Համդունի և Սարվանդիքարի միջև՝ բարձր ժայռի վրա: Սմբատ Սպարապետը XIդ. հիշատակվում է «Պարոն Արէգ տէր Համուսայի»: XIIդ. 1-ին կեսին Համուսը գրավել են բյուզանդացիները: 1165թ. օգոստոսին Համուսի հույն դուկը, բերդի ստորոտում գտնվող Սոսյաց անտառում խնջույքի հրավիրելով Թորոս Բ եղբայր Ստեփանեին, դավադրաբար հեղձամահ է արել եռացրած ջրով լեցուն…

ՀՈՆԻ

ՀՈՆԻ,  Հայնի. բերդաքաղաք Կիլիլիկյան Հայաստանի Ջահան գավառում (ներկայիս Յարփուզ գյուղավանից մոտ 3կմ հյուսիս-արևելք): XIդ. 2-րդ կեսին մտել է Փիլարտոս Վարաժնունու հայկական իշխանության, այնուհետև՝ Կիլիկիայի հայկական պետության մեջ: Փորձելով կաթողիկոսական աթոռը հաստատել իր իշխանության մեջ` Փիլարտոս Վարաժնունին, Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Բ Վկայասերի (1066-1105թթ.) համաձայնությամբ, Պետրոս Բ Գետադարձի քրոջ որդի Սարգսին Հոնիում ընտրել է կաթողիկոս (1076-77թթ.), որին…

ՃԱՆՃԻ

ՃԱՆՃԻ, Ճանճիկ. բերդ Լեռնային Կիլկիայում: Սմբատ Գունդստաբլը Ճանճին հիշատակել է Լևոն Բ թագադրության (1198թ.) առնչությամբ: Այդ ժամանակներում Ճանճիի տերն էր Կոստանդին իշխանը: 1268թ. Ճանճիի տեր է հիշվում Վասակ իշխանը, որը պատանդ էր ուղարկվել Եգիպտոս`Հեթում Ա թագավորի որդի Լևոնին գերությունից ազատագրելու պայմանով: Ղ.Ալիշանը ենթադրաբար Ճանճին նույնացնում է Կոկիսոն և Կապան բերդերի մոտակայքում հիշատակվող Մարիանչիլիկալեսի կամ Չինչիկալեի…

ՄՈԼԵՎՈՆ

ՄՈԼԵՎՈՆ (լատ. Mons Livonis-Լևոնի լեռ). բերդ Լեռնային Կիլկիայում, Լամբրոնի արևմտյան կողմում, Մոլևոն դաշտում: 1214թ. Լևոն Բ թագավորը Մոլևոնը պարգևել է խաչակիր ասպետներին: Տարբեր ժամանակներում Մոլևոնին տիրող իշխաններից հիշատակվում են Աժառոսը, Սիր Լևոնը: 1271թ. Մոլևոնը, որի իշխանն ապստամբել էր, գրավել է արքունիքը: XIVդ. սկզբին Մոլևոնի տերն էր Օշինի եղբայր Ալինախը: XIII-XIVդդ. եղել է եպիսկոպոսանիստ: 1323թ. ենթարկվել…

ՇՈՂԱԿԱՆ

ՇՈՂԱԿԱՆ. բերդ Կիլիկյան Հայաստանում (ենթադրվում է՝ Շողական լեռան մոտ, Կապան բերդից ոչ հեռու): Շողականի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում (1216թ.) Իկոնիայի սուլթանության զորքերը, շրջապատելով Կիլիկիյան Հայաստանի փոքրաթիվ ուժերին, այլ իշխանների հետ գերել են նաև Կոնստանդին գունդսաբլին: Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Հատոր 4, Երևան, 2003:

ՊԱՂՐԱՍ

ՊԱՂՐԱՍ, Բաղրաս. բերդ Ամանոսի լեռներում, Ասորվոց դռան մոտակայքում, Անտիոքի գավառում: Հիմնվել է անտիկ ժամանակներում: XIIդ. Անտիոքի խաչակիր ասպետներից ազատագրել ու սահմանապահ բերդ է դարձրել Հայոց իշխանապետ Թորոս Բ-ն: 1189թ. սեպտեմբերին Պաղրասը գրավել ու ավերել է Եգիպտոսի սուլթան Սալահ ադ Դինը: Սակայն նույն թվականին այն ազատագրել են մինչև 1193թ. հիմնովին վերակառուցել է Լևոն Բ Մեծագործը: Ձորալանջի…

ՊԱՊԵՌՈՆ

ՊԱՊԵՌՈՆ, Պապառոն. բերդ (այժմ` ավերակ) Լեռնային Կիլիկիայում, Տավրոսի ստորոտին` Տարսոն քաղաքից հյուսիս-արևմուտք: Կառուցվել է բարձր լեռան գագաթին և շրջափակվել ամրակուռ պարիսպներով: Դղյակը, պալատային շենքերը, եկեղեցին եղել են բերդի արևմտյան մասում: Ելք ու մուտքը հիմնականում կատարվել է հյուսիս-արևելքից, մնացած կողմերից գրեթե անմատչելի էր: XIդ. կեսից Պապեռոնը մտել է Աբիլղարիբ Արծրունու տիրույթների մեջ: 1070-ական թթ. անցել է…

ՋԼԿԱՆՈՑ

ՋԼԿԱՆՈՑ. բերդ Կիլկիյան Հայաստանում: XIVդ. Ջլկանոցի իշխաններ են հիշատակվում Հեթում և Կոնստանդին եղբայրները, որոնք քաջաբար զոհվել են Եգիպտոսի սուլթանության դեմ բերդի ինքնապաշտպանության ժամանակ (1322թ.): Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Հատոր 4, Երևան, 2003:

ՍԱՐՎԱՆԴԻՔԱՐ

ՍԱՐՎԱՆԴԻՔԱՐ,  Սարվանդ քար, Սարավան, Սարվանդավ. բերդ Կիլկիյան Հայաստանում, Սև կամ Ամանոսի լեռնանցքներից մեկում, դժվարամատույց ժայռի գագաթին: XII դ. եղել է Ռուբինյանների իշխանապետության կարևոր ռազմակայան և բաժտուն (մաքսատուն) երկրի հարավարևելյան սահմանում: 1185թ. Սարվանդիքարը խարդախությամբ գրավել է Անտիոքի դուքսը: Սակայն Լևոն Բ Մեծագործը 1187թ. այն ազատագրել և պարգևատրել է իր քեռու` Պապեռոնի բերդատեր իշխան Վասակ Հեթումյանի որդի…