Բերդեր-ամրոցներ

ՄԱՆԱԿԵՐՏ

ՄԱՆԱԿԵՐՏ, Մանկերտ, Մանազկերտ, Մանաճիրի բերդ, Քարն կամ Քառն Մանակերտ. բերդ Մեծ Հայքի Վասպուրականի նահանգի Ռշտունիք գավառում, Վանա լճի հարավային ափի հրվանդանի վրա (Աղթամար կղզու դիմաց): Ուսումնասիրողների կարծիքով Մանակերտը կոչվել է բերդի հիմնադիր Մենուա թագավորի (մ.թ.ա. 810-786թթ.) անունով: Ըստ ավանդության` հայոց հարավային զորաթևի հրամանատար, իշխան Մանաճիրհ Ռշտունին, ձերբակալելով քրիստոնեական քարոզիչների, նրանց Մանակերտի բերդապարսպից նետել է Վանա…

ՇԱՀԱՊՈՆՔ

ՇԱՀԱՊՈՆՔ. վաղ միջնադարյան (VIդ.)  բերդ Շահապունիք գավառի կենտրոն Շահապունիք գյուղի մոտ (այժմ` Նախիջևանի ԻՀ Շահբուզի շրջան Քյանդ Շահբուզ գյուղ): Բերդը հիմնված է բնականից հարմարավետ և անառիկ լեռնագագաթների, իսկ միջնաբերդը` մոտ 350 մ բարձրություն ունեցող բրգաձև ապառաժ լեռան վրա: Բերդի շրջակայքում և միջնաբերդում կան զանազան շինությունների, պարիսպների ավերակներ, արհեստական ջրամբարի հետքեր, VIII-XVIդդ. խեցեղեն իրերի բեկորներ, միջնաբերդի…

ՈՂԱԿԱՆ

ՈՂԱԿԱՆ, Ողոկան. բերդ Տուրուբերան նահանգի Տարոն գավառում, Մուշ քաղաքից հյուսիս, Արածանիի ձախ ափին (այժմյան Ախկան գյուղի մոտ): Առաջինը հիշատակել է հույն աշխարհագիր Ստրաբոնը` Օլանե անվանումով: Մինչև 230-ական թթ. եղել է Սլկունի տոհմի իշխանանիստ կենտրոնը: Տրդատ Գ Մեծի դեմ Սլկունիների Սլուկ իշխանի ապստամբությունից հետո, Տրդատի հրամանով Ողականը, որպես ժառանգական սեփականություն, տրվել է Մամիկոնյան նախարարական տոհմին և…

ՈՍՏԱՆ

ՈՍՏԱՆ,  Ոստան Ռշտունյաց. բերդաքաղաք Վասպուրական նահանգի Ռշտունիք գավառում` Վանա լճի հարավային ափին (Աղթամար կղզու դիմաց): Հինավուրց բերդը կառուցվել է բարձր բլրի ապառաժոտ գագաթին, շրջափակվել վիմակերտ պարսպով ու հզոր աշտարակներով: Քաղաքը տարածվել է ստորոտին: Մ.թ.ա. IX-VIIդդ. ուրարտական արձանագրություններում հիշատակվում է Ուիշինի, ասորեստայան սկզբնաղբյուրներում` Ուասա (Վասու, Ուաիս/Վաիս) և այլ անվանաձևերով: Ասորեստանի Սարգոն II թագավորն այն անվանել է…

ՊԱՂԻՆ

ՊԱՂԻՆ. բերդ (այժմ` ավերակ) Ծոփք նահանգի Պաղնատուն գավառում, Արածանիի Պաղին վտակի աջ ափին: Ենթադրվում է, որ հիմնվել է մ.թ.ա. IX-VIII դդ. Եղել է Ծոփաց իշխանության պաշտպանական կարևոր ամրություներից: IXդ. 1-ին քառորդից տիրել են բյուզանդացիերը, XIդ. 2-րդ կեսից` սելջուկյան թուրքերը: Պաղինի մոտակայքում գտնվել են 2 ուրարատական սեպագիր արձանագրություններ: XX դ. սկզբին բերդատեղիից ոչ հեռու եղել է…

ՋԼՄԱՐ

ՋԼՄԱՐ, Ջղմար, Ջայլամար. բերդ Կորճայք նահանգի Ճահուկ գավառում: Ըստ Թովմա Արծրունու`մ.թ.ա. IIդ. 1-ին կեսին հիմնել է Կորդվաց իշխանուհի Ջայլամարը: Վաչե Արծրունու որդի Սահակը, ամուսնանալով Ջայլամարի դուստր Անույշի հետ, դարձել է Ջլմարի տերը: Սահակ Արծրունու որդի Աշոտի մահից հետո Ջլմարը անցել է Արշավիր Արծրունու որդի Համասին: Այնուհետև մինչև IXդ. Ջլմարը եղել է Վասպուրականի Արծրունիների կարևոր ռազմական…

ՍԱԿՌԱԲԵՐԴ

ՍԱԿՌԱԲԵՐԴ, Սակրաբերդ, Սագչաբերդ. բերդ Այրարատ նահանգի Ուրծ գավառում:  Ուրծեաց նախարարության իշխանանիստ կենտրոնը: Vդ. Սակռաբերդի տերերից հիշատակվում են Ներսեհ, Կողթեկ և Վարազներսեհ Ուրծեցի իշխանները: XVդ. մի Հայսմավուրքում Սակռաբերդը հիշատակվում է որպես գյուղ` Ս.Ստեփանոս եկեղեցով և Արջառերեկ մենաստանով: Ղ.Ալիշանի և Ս.Երեմյանի կարծիքով Սակռաբերդը համապատասխանում է ներկայիս Մեծ Վեդի ավանին: Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Հատոր 4, Երևան, 2003:

ՍԱՆԱՍՈՒՆ (ՍԱՍՈՒՆ)

ՍԱՆԱՍՈՒՆ, Սասուն, Դավթի բերդ, Քաղքիկ. բերդ Աղձնիք նահանգի Սասուն գավառում` Ծովասարի հարավային ստորոտին գտնվող ապառաժոտ բլրի գագաթին: 20-25մ բարձրության ամրակուռ բերդապարիսպները եռանկյունաձև ձգվում են բլրի գագաթի շուրջը: Պատերը շարված են կարմրագույն խոշոր քարերով: Բերդի հիմքը միակտոր ժայռ է, որի մեջ փորված խոր անձավները ծառայել են որպես ախոռ և մթերանոցներ: Արաբական նվաճողների դեմ ազատագրական կռիվների ժամանակ…

ՍԵՎՈՒԿ

ՍԵՎՈՒԿ, Սևուկ բերդակ, Սեավաքար բերդ. բերդ Տուրուբերան նահանգի Մարդաղի գավառում: Եղել է գավառի իշխանանիստ և եպիսկոպոսանիստ կենտրոնը: Xդ. 2-րդ կեսին Սևուկը զավթել են բյուզանդացիները: 979թ. այն անցել  Տայքի տիրակալ Դավիթ Կյուրապաղատին, իսկ 1001թ.` դարձյալ Բյուզանդիային: Ենթադրվում է, որ բերդն ավերվել է թուրք-թաթարական արշավանքների հետևանքով: Հետագայում թուրքերը կիսավեր Սևուկը թարգմանաբար անվանել են Կարակալե (այժմ` Թուրքիայի Թեքմանի…

ՎԱՍԱԿԱՇԱՏ

ՎԱՍԱԿԱՇԱՏ, Վասակակերտ, Վասակաբերդ. ամրոց Ծղուկ գավառում: Հավանաբար հիմնադրել է  Հայոց մարզպան Վասակ Սյունին (Vդ.): Ըստ պատմիչ Եղիշեի՝ ապստամբները Վասակաշատում գտնվող պարսկական կայազորը ոչնչացրել են Ավարայրի ճակատամարտից (451թ.) առաջ: Xդ. հիշատակվում է Վասակակերտ անունով: Ավերակները պահպանվել են ներկայիս ՀՀ Սյունքի մարզի Հացավան գյուղի հյուսիային կողմում` երկու գետակների միջև գտնվող բարձրունքի վրա: Հայկական համառոտ հանրագիտարան, Հատոր 4,…