Արեւմտեան Հայաստանն այսօր

Արևելյան Բայազետն ու հայերը

Օռլանդո Գալումենո             Օսմանյան կայսրության շրջանում Բայազետի սանջակը (ներկայիս անունը Արևելյան Բայազետ է), կազմված էր Բայազետի, Դիյադինի, Քարաքիլիսեի, Ալաշկերտի և Այնթաբի կազաներից: 1914 թ. կատարված բնակչության հաշվառման համաձայն` ընդհանուր առմամբ սանջակում ապրում էր 13 412 օսմանահպատակ հայ, որոնցից 11 972-ը առաքելական, 1.411-ը կաթոլիկ և 29-ը բողոքական: Իսկ սանջակի կենտրոն հանդիսացող…

Դերսիմի հայերի ազգագրությունը – 5

 Գևորգ Հալաջյան    Թորոս (Թոռիտ) գյուղացի, պարթև հասակով, լայնաթիկունք, սևաչյա, սպիտակ փառավոր մորուսով Մունզուր աղայի (քուրդ) պատմածների համաձայն, գոմահանդերի (մեզրե) գոյությունը և իր տոհմանվան «Թոռնե Անայե փիլի»-ն կապված է հին պատմության հետ: Իրենց գյուղի անունը Թոռիտ չի եղել: Նախքան գոմահանդերի հիմնումը, իր նախնիները ապրելիս են եղել Քարտակ գյուղում, որը գտնվում էր Քարափանքների ստորոտում` հսկայական ժայռերի հովանավորության…

Մեկը կառուցում են, մյուսը` քանդում

Էրզրումի Օշվանք եկեղեցին փլուզման վտանգի տակ է     Աղթամարի պատարագից հետո Վան եկող-գնացող հայերի թիվն աճեց: Այս աճի հետ մեկտեղ տարածվեցին այն զրույցները, թե հայերը եկել են իրենց գանձերի հետևից: Արտերկրից եկած մի հայ զբոսաշրջիկ հայտնում է. «Վանում Ին գյուղի եկեղեցին ավերում են: Նավով զբոսնելիս տեսանք: Գնացինք նրանց մոտ, խեսեցինք, ավերում են»: Նախ՝ փորձում…

Դերսիմի հայերի ազգագրությունը – 4

 Գևորգ Հալաջյան    1912-ին հյուր էի Աղուջանների օջախի կրոնապետ Սեիդ-Ճաֆերի մոտ, ուր հավաքված էին չորս օջախների կրոնապետերը (փիրերը): Խորհրդակցությունը դիմել էր ընդհանուր կրոնապետի` փիրե-փիրանի միջնորդությանը, հաշտեցնելու համար Հայտարանցիների,  Մամգանցիների,  Հասանանցիների և սիսանանցիների աշիրեթներին,  որոնք մի որոշ ժամանակից ի վեր թշնամացել էին իրար հետ,  և որոնց աշիրեթամիջյան կռիվները բացասաբար էին անդրադառնում Դերսիմի ընդհանուր պաշտպանության գործի վրա:…

Ի՞նչ եղաւ Վանի վանքերուն

  ԶԱՔԱՐ ՄԻԼՏԱՆՕՂԼՈՒ   Նկատի ունենալով Վանայ լիճի Աղթամար կղզիի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ մէջ շուրջ հաիւր տարուան ընդհատումէ ետք 19 Սեպտեմբեր 2010-ին Ս. Խաչի տօնին առթիւ մատուցուելիք Ս. Պատարագը, քարտէսի մը վրայ տեղադրեցինք լճափի Գեւաշ-Ոստան (Կեւաշ), Արտամեդ  (Էտրէմիթ), Բերկրի  (Մուրատիյէ), Վան և Արճէշ  (Էրճիշ) քաղաքներուն եւ անոնց շրջակայքի մօտաւորապէս 90 վանքերը: Քանի որ ժամանակին այսօրուան…

Դերսիմի հայերի ազգագրությունը – 3

Գևորգ Հալաջյան  Միրագներ, Միրագենց, Միրագյաններ, Աշիրե-Միրագի և նույնիսկ կրճատված` Միրոներ տոհմանունը վաղուց ծանոթ էր ոչ միայն Դերսիմի շրջանին, այլև նրա սահմաններից դուրս` Կարնո, Դերջանի, Բաբերդի (Բայբուրտի), Երզնկայի, Խարբերդի, նույնիսկ Մալաթիո, Սեբաստիո և Տիգրանակերտի շրջանների բնակչությանը: Շատ էր խոսվում իրենց ազգային դիմագիծը` տոհմային ավանդույթները, նահապետական սովորույթները պահած, տեղ-տեղ հայախոս, տեղ-տեղ քրդախոս այս տոհմի մասին: Միրագյանների անվան…

Թուրքիայում միակ հայկական գյուղը

  Այնտեղ` հեռուներում, մի գյուղ կա, որը Թուրքիայի միակ հայկական գյուղն է: Վաքըֆլը գյուղն է, որը գտնվում Հաթայ նահանգի Սամանդաղ գավառում: Նախ` զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ` առանց քիմիական նյութերի, և արտադրում են միայն օրգանական արտադրանք: Այս հարցում նաև միակ գրանցված վայրն է: Եվ երկրորդ` Վաքըֆլըի պատմությունը ձգվում է շատ հին անցյալ: Վաքըֆլըն Թուրքիայի միակ հայկական գյուղն…

Երկու գետակ միավորվում են Չաթաքում

 Սարգիս Սերոբյան Շատախը, որը գտնվում է Վանա լճի հարավում և  ներառում  է  պատմական Մոկք, Բզնունիք և Անձևածիք բեյությունների որոշ հատվածները, թավ անտառներով ու հարուստ արոտավայրերով ծածկված լեռնային բնակավայր է, որը հիմնադրվել է Տիգրիս գետ թափվող Բաթման (Քաղըրք) և Շատախ (Ասբական) գետակների մավորման վայրում: Շատախի կենտրոնը «Թաղ» քաղաքն էր: 20-րդ դարի սկզբին քաղաքում և 100-ին մոտ…

Դերսիմի հայերի ազգագրությունը -2

Գևորգ Հալաջյան Դաշտակ քրդական գյուղի բնակչությունը պատկանում էր աղուջանների օջախին, որի փիրը Սեիդ-Ճաֆերն էր: Շենում, Արտաբերդում, նույնիսկ Մամեգիում (Մամիկ իշխանի գյուղը) շատ էին խոսում Դաշտակի բնակչության և ի մասնավորի Սեիդ-Ճաֆերի բացառիկ խելքի և վարչական կարողության մասին, ասում էին, թե հազվադեպ բացառությամբ նա գրել և կարդալ գիտի, քրդերենից բացի, խոսում է հայերեն և թուրքերեն, չկա գիրք,…