Արեւմտեան Հայաստանն այսօր

1938-Ի ՏԵՐՍԻՄԻ ՔԻԶԻԼՊԱՇՆԵՐՈՒ ԵՒ ՀԱՅԵՐՈՒ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ

ՎԱ­ՀԱԳՆ ԳԱ­ՐԱ­ԳԱՇ­ԵԱՆ  Տերսիմի ապստամբութեան ղեկավար` Սէյիտ Ռիզա  Օս­ման­եան Թուրք­իոյ իրա­ւա­յա­ջորդ հան­րա­պե­տա­կան կամ քե­մա­լա­կան Թուրք­իոյ կող­մէ ազ­գա­յին փոքրամասնութիւններուն դէմ իրա­գործ­ուած հա­ւա­քա­կան կոտորածնե­րուն, ջար­դե­րուն եւ ցե­ղա­յին սպանդ­նե­րուն մա­սին այ­սօր­ուան քաղաքակիրթ աշ­խար­հը սա­կա­ւա­թիւ աղ­բիւր­նե­րէ տե­ղե­կու­թիւն­ներ ու­նի միայն: Փոքր Աս­իոյ դա­րա­ւոր բնիկ ժո­ղո­վուրդ­նե­րուն դէմ հան­րա­պե­տա­կան Թուրք­իոյ գործադ­րած բռնա­րարք­նե­րը առ այ­սօր կը մնան լռու­թեան ծած­կոյ­թին տակ: 1920-ական­նե­րու հայ­կա­կան Կի­լիկ­իոյ բռնի…

Այն տեղանունների մեծ մասը, որոնք Խաղաղություն և ժողովրդավարություն կուսակցությունը քրդական է համարում, հայկական, ասորական և արաբական են

Ուշադրություն է գրավում այն հանգամանքը, որ այն անվանումների մեծ մասը, որոնց «Խաղաղություն և ժողովրդավարություն» կուսակցությունը պահանջում է վերադարձնել քրդական անվանումները, իրականում հայկական, ասորական և արաբական անվանումներ են: Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովում լրագրողներին հարցազրույց տված վերոհիշյալ կուսակցության ներկայացուցիչ Քափլանը հանդես եկավ Խաղաղություն և ժողովրդավարություն կուսակցության` պաշտոնական գրագրության մեջ և ցուցանակներում թուրքերենի և քրդերենի կիրառմանը վերաբերող պահանջի…

Դերսիմի հայերի ազգագրությունը – 6

Գևորգ Հալաջյան Դերսիմի հյուսիսային ինքնապաշտպանության բնական գոտին կազմող Մնձուրի և Մեռճանի լեռնաշղթաների տասից ավելի գագաթները մշտնջենապես ձյունածածկ էին: Դարերի ընթացքում կուտակված ձյան հաստ խավերը շրջապատի ապառաժների երանգ էին ստացել, դարձել կղմինդրագույն; Ձյունն իր մեջ սնուցում էր սպիտակ ձյունաորդեր, որոնք ծնունդ էին առնում ամռան տաքերին և անհետանում աշնան ցրտերին: Տեղացիների համոզումով այս ձյունաորդերը ձյունաոգիներ էին: Մնձուրի…

Արևելյան Բայազետն ու հայերը

Օռլանդո Գալումենո             Օսմանյան կայսրության շրջանում Բայազետի սանջակը (ներկայիս անունը Արևելյան Բայազետ է), կազմված էր Բայազետի, Դիյադինի, Քարաքիլիսեի, Ալաշկերտի և Այնթաբի կազաներից: 1914 թ. կատարված բնակչության հաշվառման համաձայն` ընդհանուր առմամբ սանջակում ապրում էր 13 412 օսմանահպատակ հայ, որոնցից 11 972-ը առաքելական, 1.411-ը կաթոլիկ և 29-ը բողոքական: Իսկ սանջակի կենտրոն հանդիսացող…

Դերսիմի հայերի ազգագրությունը – 5

 Գևորգ Հալաջյան    Թորոս (Թոռիտ) գյուղացի, պարթև հասակով, լայնաթիկունք, սևաչյա, սպիտակ փառավոր մորուսով Մունզուր աղայի (քուրդ) պատմածների համաձայն, գոմահանդերի (մեզրե) գոյությունը և իր տոհմանվան «Թոռնե Անայե փիլի»-ն կապված է հին պատմության հետ: Իրենց գյուղի անունը Թոռիտ չի եղել: Նախքան գոմահանդերի հիմնումը, իր նախնիները ապրելիս են եղել Քարտակ գյուղում, որը գտնվում էր Քարափանքների ստորոտում` հսկայական ժայռերի հովանավորության…

Մեկը կառուցում են, մյուսը` քանդում

Էրզրումի Օշվանք եկեղեցին փլուզման վտանգի տակ է     Աղթամարի պատարագից հետո Վան եկող-գնացող հայերի թիվն աճեց: Այս աճի հետ մեկտեղ տարածվեցին այն զրույցները, թե հայերը եկել են իրենց գանձերի հետևից: Արտերկրից եկած մի հայ զբոսաշրջիկ հայտնում է. «Վանում Ին գյուղի եկեղեցին ավերում են: Նավով զբոսնելիս տեսանք: Գնացինք նրանց մոտ, խեսեցինք, ավերում են»: Նախ՝ փորձում…

Դերսիմի հայերի ազգագրությունը – 4

 Գևորգ Հալաջյան    1912-ին հյուր էի Աղուջանների օջախի կրոնապետ Սեիդ-Ճաֆերի մոտ, ուր հավաքված էին չորս օջախների կրոնապետերը (փիրերը): Խորհրդակցությունը դիմել էր ընդհանուր կրոնապետի` փիրե-փիրանի միջնորդությանը, հաշտեցնելու համար Հայտարանցիների,  Մամգանցիների,  Հասանանցիների և սիսանանցիների աշիրեթներին,  որոնք մի որոշ ժամանակից ի վեր թշնամացել էին իրար հետ,  և որոնց աշիրեթամիջյան կռիվները բացասաբար էին անդրադառնում Դերսիմի ընդհանուր պաշտպանության գործի վրա:…

Ի՞նչ եղաւ Վանի վանքերուն

  ԶԱՔԱՐ ՄԻԼՏԱՆՕՂԼՈՒ   Նկատի ունենալով Վանայ լիճի Աղթամար կղզիի Սուրբ Խաչ եկեղեցւոյ մէջ շուրջ հաիւր տարուան ընդհատումէ ետք 19 Սեպտեմբեր 2010-ին Ս. Խաչի տօնին առթիւ մատուցուելիք Ս. Պատարագը, քարտէսի մը վրայ տեղադրեցինք լճափի Գեւաշ-Ոստան (Կեւաշ), Արտամեդ  (Էտրէմիթ), Բերկրի  (Մուրատիյէ), Վան և Արճէշ  (Էրճիշ) քաղաքներուն եւ անոնց շրջակայքի մօտաւորապէս 90 վանքերը: Քանի որ ժամանակին այսօրուան…

Դերսիմի հայերի ազգագրությունը – 3

Գևորգ Հալաջյան  Միրագներ, Միրագենց, Միրագյաններ, Աշիրե-Միրագի և նույնիսկ կրճատված` Միրոներ տոհմանունը վաղուց ծանոթ էր ոչ միայն Դերսիմի շրջանին, այլև նրա սահմաններից դուրս` Կարնո, Դերջանի, Բաբերդի (Բայբուրտի), Երզնկայի, Խարբերդի, նույնիսկ Մալաթիո, Սեբաստիո և Տիգրանակերտի շրջանների բնակչությանը: Շատ էր խոսվում իրենց ազգային դիմագիծը` տոհմային ավանդույթները, նահապետական սովորույթները պահած, տեղ-տեղ հայախոս, տեղ-տեղ քրդախոս այս տոհմի մասին: Միրագյանների անվան…