Պատմութեան էջեր

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ. Յովսէփ արքեպիսկոպոս Արղութեանի բանակցութիւնները Պետերբուրգի մէջ` հայոց եւ Վրաստանի ի նպաստ ռուսական միջամտութեան ու հովանաւորութեան առաջադրանքներով

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Ռուսահայոց առաջնորդ Յովսէփ արքեպիսկոպոս Արղութեան Թիֆլիս այցելութենէ ետք Վարանդայի մելիք Ջումշուդն ու Գիւլիստանի մելիք Ֆրէյդունը իբրեւ դեսպաններ հետը առնելով ճամբայ ելած էր Աստրախան: Մելիքները Աստրախան մնացին, իսկ Յովսէփ արքեպիսկոպոս Պետերբուրգ մեկնեցաւ եւ հայութեան ազատագրութեան հարցերով բանակցութեան մէջ մտաւ պետական շրջանակներու հետ: Աստրախանէն մելիքները նամակ գրեցին Յովսէփ արքեպիսկոպոսին, յայտնելով որ իրենք մեծ յոյսերով կը…

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ. Ֆաթհ Ալի շահին գահակալութենէն ետք` Երեւանի Ալի Ղուլի խանին չէզոքացումը եւ Սաֆար Ալի բէկի նահատակութիւնը

Աղապէյիմ Աղա Ջաւանշիր` արքունի հարէմին մէջ ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Աղա Մոհամէտ շահին սպանութենէն (17 յունիս 1797) ետք պարսկական բանակը խառնիխուռն հեռացած էր Շուշիէն, իսկ Իպրահիմ Խալիլ խան գիւլեաթաղցի Ռուստամ բէկի աջակցութեամբ վերադարձած էր Ղարաբաղ: Պարսկաստանի մէջ խառնակ վիճակ ստեղծուած էր եւ գահակալական կռիւներ կը մղուէին: Սատէգ խան Շիկակի, որ Ղազուինի մէջ կեդրոնացած` կը փորձէր չէզոքացնել Ղաջար արքայատոհմը, իր եղբայրներ…

Համայնավար գաղափարախօսութիւնը Օսմանեան Կայսրութեան մէջ

ԳԱՅՈՒՇ ՉԱԼԸՔՄԱՆ ԿԱՎՐԻԼՈՖ Մօտա­­ւո­րա­­­­պէս մէկ դա­­­րու հե­­­ռաւո­­­րու­­­թեամբ եր­­­կու անուններ՝ Ռի­­­կաս եւ Փա­­­րամազ նոյն նպա­­­տակի հա­­­մար նման կո­­­չերով հան­­­դէս եկան։ Երկուքն ալ խնդիր ու­­­նէին բռնա­­­տիրու­­­թեան հետ։ Անջա­­­տողա­­­կան­­­ներ չէին, երկրի ժո­­­ղովուրդնե­­­րը տա­­­րան­­­ջա­­­­­­­տելու փո­­­խարէն կը ձգտէին տար­­­բեր ազ­­­գութիւննե­­­րը դա­­­սակար­­­գա­­­­­­­յին գի­­­տակ­­­ցութեան մը մէջ մէկ­­­տե­­­­­­­ղելու։ Տա­­­կաւին հա­­­մայ­­­նա­­­­­­­վար անո­­­ւանու­­­մը հան­­­րա­­­­­­­ծանօթ չէր դար­­­ձած, երբ Ռի­­­կաս Ֆրան­­­սա­­­­­­­կան մեծ յեղ­­­րա­­­­­­­փոխու­­­թե­­­­­­­նէ ազ­­­դո­­­­­­­ւելով հա­­­ւասա­­­րութեան եւ բա­­­րեկա­­­մու­­­թեան…

Պարտված ղեկավարների ճակատագիրը պատմության մեջ

Անի Մելքոնյան Համաշխարհային պատմության մեջ ավանդաբար պահպանվել են հաղթող ղեկավարների կերպարները։ Պատմությունը պահպանում է նաև պարտված ղեկավարների մասին հիշողությունը և այն, թե ինչ ճակատագրի են արժանանում նրանք: Հայոց պատմության մեջ պարտված ղեկավարներ շատ քիչ են եղել, և այդ քչերն էլ հիմնականում ինքնակամ հեռացել են պետության ղեկավարի պաշտոնից՝ այդպիսով հնարավորինս քիչ դժվարություններ ստեղծելով իրենց փոխարինողների համար…

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ. Աղա Մոհամէտ Շահին սպանութենէն ետք` պարսկական բանակին խուճապային փախուստը եւ Իպրահիմ Խալիլ խանի վերադարձը Շուշի

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Շուշիի բերդին շրջափակը Աղա Մոհամէտ շահի սենեկապետ Սաֆար Ալի բէկ 1797 յունիս 16-էն 17 լուսցող գիշերը Շուշիի բերդին մէջ դաշունահարած էր Իրանի տիրակալը: Յունիս 17-ի առաւօտ կանուխ բերդին մէջ շշուկ տարածուեցաւ, որ Աղա Մոհամէտ շահ սպաննուած է: Սաֆար Ալի բէկ թագաւորին կտրուած գլուխը ձեռքը բռնած պալատէն դուրս ելաւ եւ հրապարակին վրայ ձգեց: Նոյն…

Մշոյ Պուլանըքի հայերուն նամակները՝ Հայոց Հայրիկին

ԱՆՈՒՇ ԹՐՈՒԱՆՑ Երեւանի «Մեսրոպ Մաշտոց» մատենադարանին մէջ պահուած հարուստ արխիւներէն մէկուն՝ Մկրտիչ Ա. Խրիմեան Կաթողիկոսի արխիւին հիման վրայ լոյս տեսած է «Մշոյ Պուլանըք գաւառի հայաբնակ գիւղերն ըստ Մկրտիչ Ա. Խրիմեան Կաթողիկոսին ուղղուած նամակներուն» աշխատութիւնը, որուն հեղինակը հայրենի երիտասարդ գիտնական, հետազօտող Վերա Սահակեանն է: Ինչպէս ծանօթ է, Ամենայն Հայոց 125-րդ կաթողիկոս Մկրտիչ Ա. Խրիմեանի արխիւին մէկ…

Համազգային զարթօնք` 1965 թուական (քննական փորձ` յիշողութեան բովում)

ՀԵՆՐԻԿ ԱՆԱՍԵԱՆ Հայ ժողովրդի վերջին երկու-երեք սերունդը գիտի, թէ ի՛նչ ասել է հայ ժողովրդի ցեղասպանութիւն եւ կամ հայոց Մեծ եղեռն: Գիտի նաեւ, որ աշխարհի բազմաթիւ երկրներ, վերջինը` մէկ տարի առաջ Միացեալ Նահանգների կողմից, ճանաչել են Հայոց ցեղասպանութիւնը` որպէս 20-րդ դարի թրքական կառավարութեան կողմից նախապէս նպատակային ու չարամիտ ծրագրաւորմամբ իրագործուած մեծագոյն ոճրագործութիւն: Ներկայ սերնդին, կամ էլ…

Անդրադարձ Հայոց ցեղասպանությանը արաբական տարածաշրջանից

Դիլեք Ըշըք Հայոց ցեղասպանության՝ որպես ուսումնասիրման գիտական ոլորտի պրոյեկցիան վաղուց գերազանցել է ցեղասպանություն եզրույթի քննության շրջանակը և հասել ցեղասպանության ներքին և արտաքին հիմքերի հիմնավորման կետին։ Ողբերգության մեղավորների, զոհերի, տևողության, գործողության, պատճառների և հետևանքների վերաբերյալ կատարվող ուսումնասիրություններ. օրեցօր ուսումնասիրման ոլորտները ընդլայնելով՝ ապահովում է տարբեր կիզակետեր որոշել։ İletişim հրատարակչության կողմից հրատարակված «Արաբների 1915-ը» գիրքը՝ կազմված Էմրե Ջան…

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ. պարսկական բանակին բռնութիւնները շուշեցիներուն դէմ եւ Աղա Մոհամէտ շահին սպանութիւնը Շուշիի մէջ

ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Շուշի Աղա Մոհամէտ շահին պարսկական բանակը Վարանդայի մելիք Ջումշուդի առաջնորդութեամբ Շուշի մտած էր 1797¬ի մայիսի վերջաւորութեան: Շուշիի տիրելէն ետք Աղա Մոհամէտ շահ որոշեց պատժել հայ եւ թուրք բոլոր ազդեցիկ անձերը, որոնք Ղարաբաղի Իպրահիմ Խալիլ խանին կուսակիցներ էին եւ Շուշիի բերդի առաջին պաշարման ժամանակ կռուած էին իր դէմ: Անոնց շարքին էին գիւլեաթաղցի Ռուստամ բէկ…

Անդրադարձ. «Հայ մ՛է, որ սպաններ է թուրք մը…» (Թուրքիոյ ի շահ` Արեւմուտքին ուղղակի եւ անուղղակի քարոզչութիւնը նորութիւն չէ)

ՅԱՐՈՒԹ ՉԷՔԻՃԵԱՆ Վերոնշեալ խորագիրով Ֆլորա-Անահիտ «Հայրենիք» ամսաթերթի հոկտեմբեր 1963-ի թիւին մէջ (1) գրած է անզգամ «արեւմուտքցիներուն»` եւրոպացի եւ ամերիկացի, հայերուն հանդէպ վերաբերմունքին մասին հետեւեալ դրուագը. «1918-ի զինադադարէն սկսեալ Պոլսոյ մէջ Որբահաւաք մարմինը լծուած էր տենդոտ գործունէութեան` 1915-ի արհաւիրքէն ողջ մնացած հայ որբերը որոնելու, գտնելու եւ թուրքերու, քիւրտերու քովէն զանոնք փրկելու նուիրական ուխտով: «Որբահաւաքներէն շատերը սրտաճմլիկ…