Պատմութեան էջեր

Հայկական հարցը «Մշակի» էջերում

Մարիամ ՀովսեփյանԳԱԱ պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, բան. գիտ. թեկնածու 150 տարի առաջ Թիֆլիսում Գրիգոր Արծրունու խմբագրմամբ սկսում է հրատարակվել «Մշակ» օրաթերթը, որն իր հետագիծն է թողել ոչ միայն հայ մամուլի պատմության մեջ, այլև ազգային, հասարակական-քաղաքական ու մշակութային կյանքում։ Որոշակի ընդմիջումներով և ունենալով տարբեր խմբագիրներ՝ 1872-1921 թթ. ընթացքում՝ իր հրատարակության բոլոր շրջափուլերում, պարբերականը ներկայացնում էր ընթերցողներին…

Օսմանյան փաստաթուղթ․ Բանվորական գումարտակներում ընդգրկված որոշ հայ տղամարդիկ սպանել են թուրք զինվորականների

Հայոց ցեղասպանության պատմությանը քաջատեղյակ մարդկանց լավ հայտնի են «Բանվորական գումարտակները» (Amele Taburları), որոնք օգտագործվել են ինքնապաշտպանության կարող հայ և հույն տղամարդկանցից ազատվելու նպատակով։ Սակայն համեմատաբար քիչ է հայտնի, որ պատահել են դեպքեր, երբ հայ կամ հույն տղամարդիկ ըմբոստացել են իրենց համար նվաստացուցիչ այդ դրության դեմ։ Հարկ է հիշեցնել, որ այս գումարտակներում ընդգրկված հայերն ու հույները…

Ուղիղ երկու տարի առաջ` ժամը 7։10-ին Ադրբեջանը լայնամասշտաբ ագրեսիա սկսեց Արցախի դեմ. սկսվեց 44-օրյա պատերազմը

Ուղիղ երկու տարի առաջ՝ 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, առավոտյան ժամը 7։10-ին, Ադրբեջանը լայնամասշտաբ ագրեսիա սկսեց Արցախի Հանրապետության դեմ: Միաժամանակ շփման գծի գրեթե բոլոր ուղղություններով թշնամին օդուժի, հրետանու, անօդաչուների կիրառմամբ հարձակում սկսեց՝ այդ թվում հրթիռակոծելով խաղաղ բնակավայրերը։  Մարտական գործողություններն ընթացան արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական շփման գծի որոշ հատվածներում, եւ տեւեցին 44 օր: Թուրք–ադրբեջանական…

Հայրենի կեանք

Պատրաստեց՝ ՄԱՐԻՆԱ ՀԱՄԱՄՃԵԱՆ   «Զմիւռնիան հայոց եւ յունաց ցեղասպանութիւններու ուղեծիրին մէջ. բնաջնջում, հրկիզում եւ տարագրութիւն (սեպտեմբեր,1922 Թ.)» խորագրով եռօրեայ միջազգային գիտաժողովի աշխատանքներու ամփոփում Սեպտեմբեր 14-16 տեղի ունեցաւ «Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկ» հիմնադրամին կազմակերպած «Զմիւռնիան հայոց եւ յունաց ցեղասպանութիւններու ուղեծիրին մէջ. բնաջնջում, հրկիզում եւ տարագրութիւն (սեպտեմբեր, 1922 թ.)» խորագրով եռօրեայ միջազգային գիտաժողովը (համակազմակերպիչներ` Երեւանի պետական համալսարանի Հայագիտական հետազօտութիւններու հիմնարկ, Հայաստանի Գիտութիւններու ազգային ակադեմիայի Պատմութեան հիմնարկ, Խ. Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան, Պէյրութի Հայկազեան համալսարան, Սալոնիկի Արիստոտէլի…

Մխիթար Աբբահօր սրբադասման ծրարը պիտի ղրկուի Սուրբ Աթոռ

Հայոց պետականութեան վերականգնումը Մխիթարեան հայրերուն երազանքներէն մէկն էր: Այսօր, երբ խռովայոյզ օրեր կ՚ապրի Հայաստանը եւ կրկին ամէն կողմէ հարուածներ կը կրէ մեր պետականութիւնը, հայեացքով կը դառնանք դէպի անցեալ, կը յիշենք այն երազները, որոնք ունեցած են ազգին մեծերը եւ իրենց ողջ կեանքը նուիրած՝ հայ ժողովուրդին հոգեւմտաւոր վերածնունդին, հաւատալով, որ այդ մէկը կը կերտէ ամուր պետականութիւն եւ…

Արցախ` հայկական ինքնութեան պաշտպանութեան միջնաբերդ. պարսկական բանակին ներխուժումը եւ Մելիք Աբովի դէմ ամբաստանութիւններ

Մահ Արարատեան Դեսպան Ստեփան Դաւթեանի ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ Կարմիր գիւղ Ասկերանի շրջանին մէջ Իրանի գահաժառանգ իշխան Աբաս Միրզայի հրամանատարութեան տակ գործող պարսկական տասներկու հազարանոց բանակը 1800-ի գարնան Արաքս գետը անցնելով մտաւ Նախիջեւանի խանութեան տարածք եւ հոնկէ ներխուժեց Երեւանի խանութեան սահմանները: Երեւանի Մոհամէտ խան, որ Ղաջար ցեղի Գոյունլու տոհմէն էր, Ֆաթհ Ալի շահին կողմէ վերահաստատուած էր պաշտօնի վրայ, բայց արքունիքին…

Քեմալական հաղթանակը Զմյուռնիայի արյունոտ մոխիրների վրա

Էլեոնորա ՆԵՐՍԻՍՅԱՆ «Մեր առջեւ այն բանի նշանն է, որ Թուրքիան մաքրվեց մատնիչներից եւ օտարերկրացիներից։ Այսուհետեւ Թուրքիան պատկանում է թուրքերին»։ Խոսքերը վերագրվում են Մուստաֆա Քեմալին։ Կարեւոր չէ, թե խոսքերն իրականում ում են պատկանում՝ Քեմալի՞ն, թե՞ վերագրվում են նրան. սա կասեր ոճրագործությանը մասնակից ցանկացած թուրք ցանկացած ոճրագործությունից հետո։ 1922 թ. սեպտեմբերի 13-ին Զմյուռնիայում սկսված հայ եւ հույն…

Գեդիքփաշայի սալաքարերն ու Նիկոյի մթերային խանութը

Գեդիքփաշայի սալաքարերն առաջին անգամ սկսեցին 1955 թ. հանվել։ Հենց սեպտեմբերին քաղաքապետարանի կողմից փոխվելու նպատակով հանված սալաքարերը դարձան կողոպտիչների զինանոցը: Արիս Նալջը Կրկին եկավ ջարդի հերթական տարելիցը: Ինձ հետևողները գիտեն, որ որպես Վիլյամ Սարոյանի «Յուրաքանչյուր մարդու պատմությունը պետք է պատմվի» կարգախոսը որդեգրած մարդ՝ որքան հնարավոր է, փորձում եմ ձեզ փոխանցել Թուրքիայի Հանրապետության նորագույն պատմության հայ, հույն,…

Թուրքիայում 1955 թ․ սեպտեմբերի 6-7-ի բռնարարքների ժամանակ փորձել են պայթեցնել նաև Իսկենդերունի ուղղափառ եկեղեցին

Թուրքիայի Հանրապետության պատմությունը լի է քրիստոնյա և այլադավան փոքրամասնությունների դեմ իրականացված բռնարարքներով։ 1955 թ․ սեպտեմբերի 6-ին և 7-ին հատկապես Կ․Պոլսում և Զմյուռնիայում հույների, հայերի ու հրեաների դեմ կատարված պոգրոմները արդեն հանրահայտ փաստ են։ Նաև հայտնի է, որ դրանք իրականում կազմակերպված են եղել Թուրքիա պետության կողմից։ Այս ցավալի դեպքերի տարելիցներին նորանոր փաստեր են ի հայտ գալիս։…

Ստամբուլյան ջարդերի տարելիցը

1955 թվականի սեպտեմբերի 6-7-ը Թուրքիայում տեղի ունեցան էթնիկ հողի վրա փոքրամասնությունների հերթական բռնաճնշումները, որոնք պատմության մեջ մնացին «Ստամբուլյան ջարդ» անունով։ Ջարդերի հիմնական թիրախը տեղի հույն բնակչությունն էր, սակայն առիթն օգտագործվեց նաև տեղի հայ և հրեա համայնքներին ճնշելու համար։ Զանգվածային ջարդերն ուղեկցվում էին հայկական, հունական և հրեական թաղամասերի թալանով և ավերածություններով։ Հարկ է նշել, որ ջարդերն…