Araplara karşı kazanılan zaferle, Ermenistan’ın bağımsızlığı nihai olarak kesinleşir. Dış saldırı tehlikesi hemen-hemen ortadan kalkar ve ülke, uzun süreli bir barış ve gelişim sürecine girer. Kral II. Aşot’un yönetiminin son yılları barış içinde geçer. Varis bırakmayan II. Aşot’tan sonra, kardeşi, Kars yöneticisi Abbas (928-953) tahta geçer. Abbas, Bagratunilerin sarayını Kars’a taşır ve bu şehri, krallığının başkentine dönüştürür. Kars, kısa sürede gelişir, imar edilir ve Ermenistan’ın…
II. Aşot, 921 yılında küçük bir birlikle Sevan adasında mevzilenir. Arap orduları komutanı Beşir adayı işgal etmeyi dener, fakat II. Aşot sisli bir günde, en iyi savaşçılarını kayıklara yerleştirir ve daha kıyıya varmadan Arapları aniden güçlü bir şekilde ok atışına tutar. Ermeni veliahdının bu ani ve cesur ameliyesi sonucunda Araplar paniğe kapılır. Prens Gevorg’un birliği, panik halinde kaçan düşmana saldırarak imha eder. Prens Gevorg’un bu…
I. Aşot, tecrübeli bir devlet adamı ve ordu komutanı olarak, en başta ülke savunmasına önem verir. Ermenistan topraklarını kendi egemenliği altına alma konusunda adımlar atar. Lakin kral, bu konuda güçlü mukavemetle karşılaşır. Vanand beylerinin ayaklanmasını bastırarak, Vanand bölgesini, Kars kale-şehriyle birlikte kendi mülklerine bağlar. Kars, yeniden imar edilerek, Ermeni orduları komutanlarının makamına dönüştürülür. Vaspurakan bölgesinin Ardsruni ve Sünik bölgesinin Süni beylerinin konusu daha zordu. Bu…
Bagratuni hanedanlığının yerleşmesi Ermenistan gibi, halifeliğe tabi olan ülkelerde, Arap boyunduruğundan kurtulma eğilimi giderek artmaktaydı. Dış siyaset açısından olumlu şartlar haiz olmuştu. Arap halifeliği gerileme dönemindeydi. Bazı ülkelerin, özellikle uç bölgelerin Arap emirleri, kendi egemenliklerini sağlamlaştırmış, halifelikten kopmaya çalışmaktaydı. Devletin merkezinde de durum istikrarlı değildi. Bağımsızlık amaçlı halk isyanları ve yönetim mücadeleleri nedeniyle devletin temelleri sarsılmaktaydı. Bilindiği gibi, VIII.-IX. yüzyıllarda, Ermenistan’da da halk ayaklanmaları oluşur.…
Mimari Erken Ortaçağ Ermenistan’ında, yapı sanatı yüksek gelişim gösterir ve sağlam kaleler, saraylar, kiliseler, kervansaraylar, konaklama yerleri, köprüler, konutlar vs inşa edilir. İnşaat malzemesi olarak genelde, Ermenistan’da bol bulunan farklı renkli tüf taşı kullanılır. Dünyevi yapılar, yabancı istilacılar tarafından tahrip edildiğinden dolayı, erken Ortaçağ döneminden büyük oranda, titizlikle inşa edilen kiliseler günümüze ulaşmıştır. Yabancılar genellikle “Ermenilerin Tanrısının” intikamından korkarak kiliseleri tahrip etmemekteydi. 618 yılında katolikos…
Ermenistan’daki tarikat hareketleri Feodal ilişkilerin derinleşmesi, özellikle çiftçilerin durumunu ağırlaştırır. Hem vergiler, hem de resmi ve feodal borçlar artar. Yabancı egemenlik döneminde durum daha da ağırlaşır. Çiftçiler ile köyler ve şehirlerde yaşayan halk, kendisini sömürenlere karşı mücadele etmeye başlar. Bir kısmı efendilerinden kaçar, diğer kısmı ise tarikat örtüsü altında resmi kiliseye karşı mücadele yürütür. IV.-V. yüzyıllarda, müminlerin durumdan hoşnut olmayıp, kendi yerleşim yerlerini terk ederek,…
Ermeni asilzade sülalelerinin güçlenmesi IX yüzyıl başlarında Ermeni soylu sülaleleri, Arap egemenliğinin zayıflamasından faydalanarak, topraklarını giderek genişletir ve kendi egemenliklerini tesis eder. Özellikle Bagratuniler bunlar arasında göze çarpar. Ülkenin siyasi sahnesinden çekilmiş olan sülalelerin mülklerine sahip çıkarak, yabancı Arap amiralarına karşı sürdürdükleri inatçı mücadele sonucunda, ülkenin yaklaşık üçte birine sahip olurlar. Bu zaferlerin düzenleyicisi ve destekçisi, Msaker (et yiyen) lakaplı Aşot Bagratuni olur. 804 yılında …
748-750 ayaklanması. 762 Vaspurakan (Van bölgesi) ayaklanması Arap halifeliği, VIII. yüzyılda güçlü yönetim kavgaları sonucunda parçalanır. Ermeniler, bu durumdan faydalanmaya çalışır. Grigor ve Davit Mamikonyan kardeşlerin başını çektiği bir ayaklanma alevlenir. Davit, kısa zamanda halifenin emriyle tutuklanır ve idam edilir. Asilerin başına geçen Grigor’un etrafında toplanmış olan beylerin baskısı sonucunda ordu komutanı ve Ermenistan yöneticisi Aşot Bagratuni de onlara katılır. Asiler birbirlerine sadık kalacakları konusunda…
Ermenistan’ın Araplar tarafından işgali Ermenistan, VII. yüzyıl sonuna kadar fiili bağımsızlığını korur. Halifenin kardeşi Muhammet komutasında 701 yılında Ermenistan’a saldıran Arap orduları Ermenistan’ı işgal eder. Araplar, Ermenistan’ın haricinde Gürcistan ve Ağvan’ı (günümüz Dağıstan bölgesinde bulunan eski bir devlet) da işgal ederek, Derbent’e kadar ulaşır ve belirtilen bölgelerden, Arminia adı altında tek bir yönetim birimi oluşturur. Ermenistan’ın işgali, beraberinde ülkenin boşalması, halkın katledilmesi, dini baskı ve…
Arap kabileleri, antik dönemlerden itibaren geniş Arap Yarımadası’nda yaşamaktadır. Bu kabilelerin temel uğraşı, göçebe hayvancılık, kısmen de tarım olmuştur. Araplar, VII. yüzyıl başlarında önderleri Muhammet başkanlığında birleşir. Muhammet, yeni dinin (İslam) ve devletin (Arap halifeliği) kurucusu olur. Müslümanların dini merkezi, uluslar arası ticaret yollarının kesiştiği noktada bulunan Mekke şehriydi. İslam dininde kâfirlere, yani Müslüman olmayanlara karşı din uğruna savaşma fikrine büyük önem verilmekteydi. Araplar, yaklaşık…
387 bölünmesi sonrasında ülkede durum Bizans ve Sasani İran, Büyük Hayk Krallığı’nı aralarında paylaştıktan sonra, çeşitli yollardan Ermeni beylerin haklarını sınırlandırmaya ve ülkede kendi resmi dinlerini yaymaya çalışır. Hıristiyan Bizans’ın, asimilasyon siyaseti uygularken, Sasani İran’dan hiçbir şekilde geri kalmadığını burada belirtmek gerekir. Bu siyaset, Konstantinopel (İstanbul) yakınlarında bulunan Kağkedon (Kalketon, Kadıköy) şehrinde 451 yılında toplanan IV. Evrensel Kilise Konseyi sonrasında daha sistematik bir hal alır.…
VI. yüzyıl başında Doğu Ermenistan’da durum Nıvarsak Barış Antlaşması sonrasında Doğu Ermenistan, barışçıl gelişme imkânı elde eder. Başkent Dıvin ve ülkenin diğer şehirlerinde zanaatlar ve ticaret gelişir. Lakin büyük çabalar sonucunda yarı-özerk bir durum elde eden Ermenistan, kısa sürede yeni problemlerle karşılaşarak, iç özerkliğini korumak amacıyla sürekli mücadele etmeye mecbur olur. Ermeniler, gerekli olduğu zamanlarda Pers egemenliğine karşı silahlı mücadele yürütür. Böylelikle, V. yüzyıl sonlarında,…
Vardanants Savaşı sonrasında Ermenistan’daki durum. Ermenilerin yeni ayaklanma sebepleri. Pers krallığının nispeten yumuşak siyaseti geçiciydi. Tizbon, eski planlarından vazgeçmemiş, fakat şimdi daha yumuşak şekilde işlerini yürütmekteydi. Persler, zorla din değiştirmenin yerine, Ermenilerin kendi istekleriyle dinlerini inkâr etmeleri için şartlar yaratmaktaydı. Zerdüşt dinini kabul eden yöneticiler zengin arazi sahibi olup, şereflendirilerek, ödüller alıyorlardı. Beylerin bir kısmı ise Zerdüştlüğü kabul ederek, yüksek mevkilere ulaşmaktaydı. Dinini inkâr edenlerin…
Din değiştirme önerisi. Artaşat konseyi Pers yönetiminin uygulamış olduğu siyaset sonucunda Ermeni marzpanlığı (vasallık) iç özerkliğini kaybederek, basit bir Pers vilayetine dönüşmekteydi. Bunun sonucunda Ermeni halkının tüm katmanlarında Pers karşıtı yaklaşımlar güçlenmeye başlar. Persler, Ermenilerin milli inançlarına dokunmayı denediklerinde durum daha tehlikeli bir hal alır. Pers yönetimi 449 yılında, “Tüm Ermeni ileri gelenlerine” yönelik özel bir ferman yayınlar. Bu fermanla dinlerini değiştirerek, Perslerin resmi dini…
