1.      Hıristiyanlığın Ermenistan’a girişi ve yayılması 2.      Resmi din olarak Hıristiyanlık 3.      Ermeni Apostolik Kilisesi 4.      Ulusal-dini konseyler   1.      Hıristiyanlığın Ermenistan’a girişi A.    Ermeni Kilisesi Ermeni Kilisesi, eski ve güvenilir anlatımına istinaden, özel bir adlandırmayla Ermenistan’ın İlk Aydınlatıcıları olarak anılan havariler Aziz Tadeos (Tadeus) ve Aziz Bardoğimeos’u (Bartolomeus) ilk kurucuları olarak kabul etmektedir. Antik Ermenistan’ın güneydoğusunda bulunan Artaz (Maku) ve Ağbak’taki (Başkale) manastırlarda bu…

Read more »

III. yüzyıl sonu, IV. yüzyıl başında Hıristiyanlık Ermenistan’da resmi din olur. Ermeni halkı için önemli bu olay, modern tarih yazımı tarafından 301 yılı olarak kabul edilmektedir. Bu konuda en önemli rolü kral III. Tırdat (287-330) ve Ermenistan’ın ilk dini önderi Aziz Grigor Lusavoriç (301-325) oynamıştır. Ermeni sarayının imana gelmesi V. yüzyıl Ermeni tarih yazımına istinaden Tırdat, 287 yılında Roma ordusunun yardımıyla Ermenistan’a, babasının tahtını ele…

Read more »

354 yılında Surb (Aziz) Nerses tarafından toplanılan Aştişat Milli-Dini Konseyi, fiiliyatta, kilise hayatını tamamen düzene sokmakta ve kilisenin faaliyet alanını genişletmekteydi. Surb Nerses’in ölümünden sonra Ermeni Başpatrikliği makamı, Lusavoriç’in sülalesinden hiçbir temsilcinin bulunmadığından dolayı, Kilise yönetiminde ikincil konumda olan Ağbianos ailesi temsilcilerine geçer. Kral Pap’ın direktifiyle, katolikos II. Husik’in kutsanması Ermenistan’da gerçekleşir. Bu takdisten itibaren Ermenistan’ın tüm katolikosları Ermenistan’da kutsanmaktadır. Ermenistan Kilisesi’nin Kesaria (Kayseri) Metropolitliği’ne…

Read more »

Ermeniler, başlangıçtan itibaren (Hıristiyanlığın resmi din olarak kabulünden beri), Ermenistan için çok önemli (kritik) durumlarda, hâsıl olan şartlara ortak çözüm bulabilmek için dünyevi ve dini yönetimlerle genel (ortaklaşa) konseyler düzenleme alışkanlığı edinmişlerdir. Aşağıda bu konseylerin önemli olanlarının listesini sunmaktayız. 325 yılındaki I. Vağarşapat konseyi: Bu konsey, Grigor Lusavoriç tarafından toplanmış olup, Nikia (İznik) Konseyi’nde kabul edilip, Aristakes tarafından getirilen Nikia Akidesi ile 20 idari kuralı…

Read more »

Nikia (İznik) Ekümenik Konseyi. Konstandnupolis (Konstantinopel, İstanbul) Ekümenik Konseyi. Yepesos (Efes) Ekümenik Konseyi. Kağketon (Kalketon, Kadıköy) Konseyi. Diğer konseyler. Diğer kiliselerle olan fark (gelenek ve adet). Diğer kiliselerle olan ilişkiler. Ermeni Kilisesi’nin affedici ruhu. Giriş: Ekümenik Konseyler (Gandzasar, Ormanyan 27) Eski ve geleneksel kiliseler, inançla ilgili bir konu hakkında ortaya çıkan problemleri çözmek ve gerçeği tesis etmek gerektiğinde, her zaman ekümenik konseylerin otoritesine başvurmuşlardır. Bu…

Read more »

Bu konsey, imparator Aziz Konstantin tarafından, özellikle Aleksandria (İskenderiye) Metropolitliği önderi Arios’un dini sapkınlığının telin edilmesi amacıyla düzenlenmişti. Arius’un doktrini, konseye katılan 318 episkopos tarafından sapkınlık olarak telin edilip, baba ve oğlun genel tabiatı ile mukaddem doğum, gerçek olarak tasdik edilerek “318 Aziz pederlerin inanç akidesi” veya inancın simgeleri (“Akide”, “İnanç Akidesi”, “İznik Akidesi” veya “Atanas Akidesi”) kabul edilir. Bu akide, çok küçük değişimler ve…

Read more »

Ariosçuluk tartışmalarının son evresinde, 370-380 yıllarında, Kilisenin karşısında yeni bir sorun belirir. Kutsal Ruh Tanrı mıdır, yaratılmış mıdır? Aziz Atanas, 359 yılında Seropion’a yolladığı mektubunda, Kutsal Ruh’un Peder Tanrıyla bir oluşundan bahseder. Atanas’ın bu doktrini, çok sayıda episkopos tarafından kabul edilir. Karşı akım da hâsıl olur ve Konstandnupolis episkoposu Makedon liderliğindekiler Kutsal Ruh’un Tanrılığını reddeder. Büyük imparator Teodosios’un (379-395) emriyle 381 yılında II. Konstandnupolis Ekümenik…

Read more »

I. Nikia (325) ve II. Konstandnupolis (381) Ekümenik Konseyleri tarafından Mesih’in Tanrılığı ve Kutsal Üçlülük dogmaları tespit edilmişti. Hıristiyan Kilisesi’ni ciddi bir şekilde ve uzun yıllar meşgul etmiş olan bir diğer inanç sorunu da Mesih’in Tanrısal Logos’unun (Deyi) ve insanlığının birliğiydi. Yeni Ahit’te dahi, Tanrısal tabiatın Aziz Bakire’den doğarak kusursuz insan cismini elde etmiş olduğu yazılmaktadır. Kilise, Mesih’in kusursuz Tanrılık ve kusursuz insanlıktan oluşmuş olduğu…

Read more »

Yevtikes’in sapkınlığı Aleksandria (İskenderiye) ve Antiok (Antakya) arasında 433 yılında sağlanan inanç konusundaki anlaşma uzun sürmez ve bu sorun, Konstandnupolis manastırlarından birinin başrahibi Yevtikes’in vaazlarıyla yeniden gündeme gelir. Yevtikes’e göre Mesih’in İnsani tabiatı, Tanrısal tabiatının içinde çözülmüştü, aynen bir damla balın okyanusta çözüldüğü gibi. Böylece İnsani tabiatı Tanrılaşmıştı. Mesih’in bedeni İnsani olmasına rağmen, bizim bedenimiz gibi değildi, gökten inmişti. Yevtikes’e göre Mesih’in sadece bir tabiatı…

Read more »

Ortodoks Doğu Kiliseleri, III. Evrensel Konseyi sonrasında Evrensellik iddiasında olan başka kiliseleri kabul etmemiştir. Lakin daha sonraki tarihlerde Roma tarafından toplanan konseyler bu ismi kullanmaya devam etmiştir. Bu yüzden, daha sonraki konseyleri Evrensel olarak kabul etmemekle birlikte, tanımlama yapmadan, sadece kullanılan isimlerini belirtmek amacıyla bu konseyler, tarafımızdan özel isimlerle adlandırılacak veya Evrensel adı tırnak içinde kullanılacaktır. IV. “Evrensel Konsey”e veya Kağkedon Konseyi’ne (451) kadar ciddi…

Read more »

Ermeni Ortodoks Kilisesi ve Yunan Ortodoks Kilisesi arasındaki fark olarak sadece Ermeniler tarafından Kağkedon Konseyi’nin reddedilmiş ve sonuçta bundan sonraki konseylerin de tanınmamış olduğunu belirtebiliriz. İki kilise, kalan tüm doktrinsel noktalar konusunda tamamen anlaşmaktadır. Kağkedon’dan sonra Yunanlılar tarafından yapılan konseylerin Ermeni Kilisesi tarafından tanınmaması, bu konseyler tarafından kabul edilen noktaların da reddedildiği anlamına gelmektedir. Böylelikle, beşinci konseyde kabul edilen Üç Başların teliniyle, basit ve bariz…

Read more »

Bizans’ın, Ermeni Kilisesi’ni Kağkedonculuğa zorlama denemeleri Ermenistan’ı kilise açısından da bağlı kılmak amacıyla, İmparator Morik tarafından biri Konstandnupolis’te (İstanbul), üçü ise Karin’de (Erzurum) olmak üzere dört konsey toplanır (s.57). 604 ve 607 yıllarında Dıvin’de toplanan I. ve II. konseyler tarafından Keğkedonculuğa geçmiş olanların tövbe etmesi ve geri dönmesi konusunda kurallar kabul edilir ve Bizans topraklarındaki episkoposlardan tövbe yazıları kabul edilir (s.58). 649 yılındaki IV. Dıvin…

Read more »

Giriş Ermenistan Mukaddes Apostolik Kilisesi (veya Ermeni Kilisesi), Kutsal Geleneklerine sadık, inanç öğretisini, dini ritüelleri ve yaşam kurallarını kabul eden, dini yönetimine tabi olan Ermeni milletinin Hıristiyan müminlerinin bütünüdür. Ermeni Kilisesi’nin inancı ve öğretisi, Kutsal Kitap, Mukaddes Gelenekler, Evrensel I. II. III. Konseyler, Ermeni Kilisesi Konseyleri ile önderlerinin kabul ettikleri kurallar ve öğretiler üzerine kuruludur. Mukaddes Geleneklerden biri Kurallar Kitabıdır. Buna göre, kilise riyaseti tarafından…

Read more »

Yerusağem (Kudüs) Ermeni Patrikliği Yerusağem Kilisesi’nin ilk önderi, Hakobos Tyarnyeğbayr olmuştur. 381 yılındaki Konstandnupolis (Konstantinopel, İstanbul) II. Ekümenik Konseyi’nde episkoposluk, patrikliğe yükseltilir. IV. yüzyıldan başlayarak çok sayıda Ermeni mümin Yerusağem’e gitmekteydi. Ermenistan’ın yönetici aileleri ve episkoposluk makamlarının, kendi cemaatlerine ait müminlere kalacak yer temin etmek niyetiyle Yerusağem’de inşa ettirdikleri manastırların sayısı VI. yüzyılda 70’e varmıştı. Bu Ermeni manastırlarından birçoğunun, kurucuları ve bakımına özen gösteren ailelerin…

Read more »

Ruhani bölgelerin genişlemesi Ermeni Kilisesi’nin sınırlarının, Ermenistan’ın siyasi sınırlarına denk düşmüş olduğunu kilise tarihinde gördük. Bu durum Arap egemenliğinden sonra değişmiştir. Ermeni Kilisesi’nin batıya doğru genişlemesi Ermeni milletinin XI. yüzyıl tarihinin önemli olgularından biri de imparatorluğun doğu bölgelerine doğru yapılan yoğun göçlerdir. 70.000 Ermeni, sadece kral Senekerim Ardsruni’yle birlikte Sebastia’ya (Sivas) göç etmiştir. On binlerce Ermeni, yeni kurulmuş küçük Pizu ve Dsamındak krallıklarına göç etmişlerdir.…

Read more »