Ağbak, Ağbag: 1. Büyük Ağbak, Büyük Hayk’ın Vaspurakan Eyaletinde, Büyük Zap Nehri’nin üst kısmındaki Ağbak Deresi havzasında, merkezi Adamakert olan ilçe. Ağbak’la ilgili olarak Kakenits, Vorserank ve Osi köyleri belirtilmektedir. Osi Köyü hudutlarında bulunan Surb Khaç (Aziz Haç) manastırında, Ardzruni hanedanının aile kabristanı bulunmaktadır. Bir ananeye göre, havari Bardoğimeos (Bartolomeus), Ağbak’ta bulunan Surb Bardoğimeos (Aziz Bartolomeus) Manastırı’nda gömülüdür. Bu eyalet geç ortaçağı döneminde dahi tamamıyla…

Read more »

Ağdzn, Arzn: Büyük Hayk’ın Ağdznik Eyalet’inde ilçe. Batı Dicle Nehri’nin Arzan ve Bağağeş kollarının alt havzasını içine almaktadır. Tarihçi Yeğişe tarafından Arznarzün, Tovma Artzruni tarafından Arzn Ağdznyats, antik yazılarda ise Arzaene olarak anılmaktadır. Merkezi, Arzn veya Arzan’dır (günümüzde Kharzan şehri). Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. Cilt, Yerevan, 1990.

Read more »

Ağün: Büyük Hayk’ın Yüksek Hayk Eyalet’nde ilçe. Fırat Nehri’nin Ağünadzor kolunun havzasını içine almaktadır. Merkezi, Nkopolis-Zimara yolu üzerinde bulunan Ani Adüno (Analün) kalesiydi. Bu kale, N.Adonts ve Yunan-Roma kaynaklarında belirtilen Analibnan’dır. Geç ortaçağ döneminde Ağntsik olarak da anılmaktaydı. Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. Cilt, Yerevan, 1990.

Read more »

Ağiovit, Ağo hovit, Ağvo Hovit: Büyük Hayk’ın Turuberan Eyaleti’nde, Van Gölü’nün kuzey kıyısında ilçe. Büyük ihtimalle M.Ö. IX. yüzyıl çivi yazıtlarında anılan Alniuni ilçesi. Eski çağlarda Ermeni hanedanlarının akrabalarının yerleşim yeri (Kacberunik’e dahil). Erken ortaçağ döneminde Gnuni sülalesinin mülkü olarak anılmaktadır. 367 veya 368 yıllarında Sasani İran şahı II. Şabuh tarafından yıktırılıp nüfusunun büyük bir kısmının (binlerce Ermeni ve Yahudi) sürüldüğü Zarişat şehri, bölgenin en…

Read more »

Ardaz: Büyük Hayk’ın Vaspurakan Eyaleti ilçelerinden ve miras hakkıyla Amatuni hanedanına ait olan mülktür. Alan olarak Maku (İran) ilçesine denk düşmektedir. Tarihçi Movses Khorenatsi’ye (Khorenli Movses) daha eski dönemlerde Şavarşavan veya Şavarşakan olarak anılmış, M.Ö. II. yüzyılın ilk yarısında ise, I. Artaşes tarafından Alan ülkesinden getirilen esirler bu bölgeye yerleştirildiğinden dolayı, bölge Alan ülkesinin Artaz (Ardoz, Ardozakan) ilçesi adıyla Artaz olarak adlandırılmıştır. Artaşat-Yekbatan yolu Artaz’dan…

Read more »

Arvastan, Aruastan, Migdonia: Ermeni Mezopotamya’sının (güneydoğu kısmı) ilçesidir. Khabur (Habur) Nehri’yle Osroyene’ye sınırdaştı. Merkezi, Mtzbin olmuştur. Ermeni dünyasının önemli bir kısmı olmuştur. Asur, Urartu Krallığı, Akemenik, Selevkos, Part devletlerine dâhil olmuştur. M.Ö. 88 yılında II. Büyük Tigran tarafından tekrar Ermenistan’a bağlanmıştır (resmi olarak M.Ö. 66 yılındaki Artaşat Antlaşması’yla tanınmıştır). M.Ö. 37 yılında Part-Roma antlaşmasıyla Büyük Hayk’tan ayrılarak Part Devleti’nin vasalı Adiaben Krallığı’na bağlanmıştır. 1915’e kadar…

Read more »

Aznvadzor, Aznvats Dzor: Büyük Hayk’ın Ağdznik Eyaleti ilçelerinden. Tatik (günümüzde Güzeldere) nehrinin verimli vadisini içine almaktaydı. IX. yüzyılda Aznvadzor, Vaspurakan kralı Gagik Artzruni tarafından Arap işgalcilerin elinden kurtarılmıştır. XIV. yüzyılın ilk yarısında bölge Osmanlı Devleti tarafından işgal edilmiştir. Aznvadzor, Güzeldere olarak adlandırılmıştır (Ermenice ismin yaklaşık tercümesi). XIX. yüzyılın ilk yarısına kadar Bağeş (Bitlis) Hanlığı’na dâhil olmuştur. 1878 yılından itibaren Bitlis Vilayeti, Karçkan kazasının köy grubu,…

Read more »

Azordats Por, Azord: Büyük Hayk’ın Azord Nehri havzasında, Tayk Vilayeti ilçelerindendir. IV.-VIII. yüzyıllarında Mamikonyan hanedanının mülkü olmuştur. Merkezi Azort’tur. X. yüzyılda Azortats Por, Tayk Gürelabadlığı’na dahil olduğunda burada yaşayan Ermenilerin bir kısmı Kalketonluğa meyletmiştir. Oşk, Khakhu, Egrek (Agarak), İs ve bazı başka köylerde kalketonik kiliseler inşa edilmiştir. 1000 yılında, Tayk Bölgesinin bir kısmıyla birlikte Azortats Por da Bizans’a bağlanmıştır. Azortats Por bölgesi XIII. yüzyıldan itibaren…

Read more »

Bagrevand, Bagravand, Bagravan, Bagrevan (Bagavani olarak da anılan antik dini-siyasi merkez): Büyük Hayk’ın Ayrarat Eyaleti’nde, Aradzani Nehri’nin üst kısmını ve Bagrevand (Şarian) kolunun geniş vadilerini içine alan ilçe. Kuzeybatıda Basen (Pasinler) ve Havnunik, kuzeyde Gabeğyank ve Çakatk, doğuda Kogovit, güneydoğuda Dzağkotn ilçelerine, güney ve güneybatıda Turuberan eyaletine sınırdaştı. Kuzeyde tabii bir sınır olarak Ermeni Parı Sıradağları, güneydoğuda ise Tzağkants Dağları, Bagrevand’ın kuzeybatı tarafında Sukavet (3424m),…

Read more »

Bakran, Bakan, Bagan, Marand: Büyük Hayk’ın Vaspurakan Eyaletinde, Yeraskh Nehri güneyinde, Goğtn ve Gabityan ilçeleri arasında bulunan ilçe. Ermeni kralı I. Trdat (62–80), Bakra’da bir yerleşim yeri kurarak kardeşi, Marastan kralı Bakur’un adıyla, Bakurakert adlandırır. Bu şehir Pevtinger haritasında “Filadelfia” olarak belirtilmektedir. İlçe, burada inşa edilmiş olan pagan tapınağına ithaf edilmiştir. II.-III. yüzyıllarda Bakra, Marand şehrinin adıyla anılmaya başlamıştır. Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. Cilt, Yerevan,…

Read more »

Basen, Basyan, Basyank: Büyük Hayk’ın Ayrarat Eyaletinde, Yeraskh Nehri’nin üst kısmında bulunan ilçe. Bölgenin ismi yerel soy isminden alınmadır ve daha Ksenofon bile Pasianlar (Basianlar) halkından bahsetmektedir. Büyük kısmı ovalıktır ve bu yüzden Ermeni tarihçiler tarafından “Büyük Ova§, “Geniş Ova§, “Geniş Vadi§ olarak da anılmıştır. İlk Ermeni Arşakuni kralları zamanında özerk birimler olarak ayrılmış olan Vanand, Havnunik ve Abeğyank ilçeleri de Artaşesyan Hanedanlığı döneminde Basen’e…

Read more »

Berdats Por, Berdapor. Büyük Hayk’ın Tayk Eyaleti’nde, Bukha Nehri’nin sağ kolu olan Berdik deresi havzasında bulunan ilçe. Doğu sınırını Bukha Nehri, batı sınırını ise Kızıl Porak dağ silsilesi oluşturmaktadır. Kuzeyde Koğ ve Çak, güneyde ise Partizats Por ilçelerine sınırdaştı. Ortaçağda Berdik ve Banak kale-şehirleriyle ünlenmişti. Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. Cilt, Yerevan, 1990

Read more »

Bujunik, Bjunik. Büyük Hayk’ın Vaspurakan Eyaleti’nde, Surb (Aziz) veya Sev (Kara) Tikin (Bayan) Nehri vadisinde ilçe. Güneybatıdan Rıştunik, kuzeydoğudan Gukank, doğudan Andzevatsik, güneyden Arnoyotn, batıdan Mok ilçeleriyle sınırdaştı. “Aşkharatsuyts”da (coğrafya kitabı) adı geçmektedir. Bujunik bölgesi daha sonra Van Vilayeti’nin Moks ve Şatakh ilçeleriyle birleştirilmiştir. Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. Cilt, Yerevan, 1990.

Read more »

Cermadzor. Mok Eyaleti’nde, Cerm (Doğu Dicle) Nehri havzasında bulunan bölge. Yüzeyi dağlık, ormanlarla kaplı ve sulaktır. Tarihçi Tovma Ardsruni, Vardan Mamikonyan’ın bir süreliğine sığınmış olduğu Cermadzor’daki Zırayl (Zırğayl, Zırel) Kalesi’nden bahsetmektedir. Cermadzor, genel olarak, daha sonra ortaya çıkan Şatakh (Çatak) Sancağına denk düşmektedir. Küçük Ermeni Ansiklopedisi, 4. Cilt, Yerevan, 2003.

Read more »

Çakatk. Büyük Hayk’ın Ayrarat Eyaleti’nde, Ermeni Parı sıradağları ve Yeraskh (Aras) Nehri arasında, Yeraskh’ın Vardamarg ve Agarak kolları havzasında bulunan bölge. Kuzeybatı ve kuzeydoğuda Yeraskh üzerinden Arşarunik ve Aragadsotn’a güneybatı ve güneydoğda (Ermeni Parı sıradağları üzerinden) Bagrevand ve Kogovit, doğuda Masyatsotn bölgelerine sınırdaştı. Çakatk’ın güney ve batı kısımları dağlık, orta bölgelerinde Bardoğ ve Parlu (Perlu) zirveleri yükselmektedir. Kuzeyde, ovalık kısımda (Yeraskh’ın sağ kıyısı) toprak verimlidir…

Read more »