Alaşkert, Topraggale, Toprakkala, Toprakkale, Valaşkert, Vağarşaker:. Batı Ermenistan’ın, Alaşkert Vadisi’nin merkezi kısmının kuzey bölümünde bulunan kaza. Eski ve ortaçağda Büyük Hayk’ın Ayrarat Eyaleti’ndeki Bagrevand bölgesinin önemli bir bölümünü oluşturmaktaydı. Osmanlı döneminde Erzrum (Erzurum) Vilayeti’nin Bayazet (Beyazıt, Doğu Beyazıt) Sancağı’nın bir kazası olmuştur. Alaşkert kasabası kaza merkeziydi. Verimli topraklara ve azgın akarsulara sahiptir. Kuzeyde Ermeni Parı dağlarına, güneyde ise Dsağkants dağlarına dayanmaktadır. Bölge halkı genelde Ermenilerden…

Read more »

Amasya: Sebastia (Sıvas, Sivas) Vilayeti’nde bulunan sancak. Merkezi, Amasia şehri olmuştur. Verimli topraklara, bol suya ve gür bitki örtüsüne sahip olmuştur. 1915 yılına kadar 1200 yerleşim yeri ve 61 580 nüfusa (28 500’ü Ermeni) sahipti. Y. Lepsius’un verilerine göre 1915’te tüm Ermeniler katledilmiştir. Ermeniler tarım, hayvancılık ve ipekböcekçiliğiyle uğraşmaktaydı. Buğday, keten, haşhaş ve meyve yetiştirilmekteydi. Sancak bölgesinde madenler ve şifalı kaynaklar mevcuttu. 1915 yılına kadar…

Read more »

Arabkir, Arabker, Arapkir, Arepkir: Küçük Hayk’ın bölgelerinden. XVII. yüzyılda Sebastia (Sıvas, Sivas), daha sonra ise Malatia (Malatya), sonra da Kharberd (Harput) vilayetlerine dâhil olmuştur. Merkezi, Arabkir şehriydi. XIX. yüzyılın sonlarında 4 alt bölgeye ayrılmış ve 84 (bazı kaynaklara göre 300) köye sahipti. Vaşkhen (veya Vağşen), Dsag, Haskni, Ehne, Kırani, Ancırdi, Sağmıka, Ağın, Oçakh, Ampırka, Vank, Khoroç, Maşkert, Ova, Dsapılvar, Şipik ve Kuşna sadece Ermenilerin yaşadığı…

Read more »

Arçak: Batı Ermenistan’da ilçe. Kuzeyde Berkri-Abağa’ya, doğuda Sara’ya (Mahmudi), güneybatıda Khoşab’a (Hoşap) ve Hayots Dzor’a, kuzeybatıda Timar’a sınırdaştı. Vaspurakan Eyaleti’nin Arçişakovit ilçesine denk düşmekteydi. Gölleri, Arçak ve Ermanits’dir. Patik (Arçaki), Malava ve Khno, ilçenin başlıca nehirleridir. 1840 yılına kadar Mahmadank (Mahmudi) yarı-özerk yönetimine bağlı olmuştur. Komşu Sara ilçesiyle birlikte İç Hoşab olarak anılmaktaydı. Sonraki yıllarda köye dönüşerek Van Vilayeti’ne dâhil edilmiştir. Arçak’ın yerlileri olan Ermeniler…

Read more »

Ardahan, Artahan, Artahank, Artan(i): Büyük Hayk’ın Gugark Eyaleti’nde, Kur Nehri’nin yukarı kısmı havzasında bulunan ve aynı adla anılan şehri çevreleyen bölge. Ermeni Arşakuni Hanedanlığı’nın çöküşünden (428) sonra bazen Ermenistan, bazen de Gürcistan’a dâhil olmuştur. Gürcü kaynaklarına göre Ardahan’ın sınırları güneyde Eruşit, batıda Şavşet, doğuda Çukhureti ve Cavakhk’a dayanmakta, Kur Nehri’nin kaynaklarının bulunduğu geniş Gıçolei (antik Koğ) platosunu içine almaktaydı. Kur Nehri bu platodan geçerek tüm…

Read more »

Ardvin, Ardovn, Artvin, Livana, Livane, Livania: Batı Ermenistan’ın Akhaltskha (Ahıska) Paşalığı’nda, Çorokh (Çoruh) Nehri’nin orta bölümü havzasında bulunan sancak. Eski Tayk Eyaleti’nin Çak bölgesine denk düşmektedir. Güneydoğudan kuzeybatıya doğru Çorokh boyunca yaklaşık 30 km boyunca uzanmaktadır. Merkezi Artvin şehridir. XVI. yüzyıl ortalarında Osmanlı hâkimiyetine geçen Ardvin bölgesi Akhaltskha (Çıldır) Paşalığı’na bağlanmıştır. 1877–78 yıllarında, Batum bölgesiyle birlikte Rusya’ya bağlanmış, önce Batum, daha sonra da Kutayisi Eyaleti’ne…

Read more »

Artzke-Alcavaz, Adilcevaz. Batı Ermenistan’ın Van Eyaleti’nde, Van Gölü’nün kuzeybatı kıyısında bulunan ilçedir. XVI.-XVII. yüzyıllarında Artzke-Alcavaz, Osmanlı-İran savaşları neticesinde birçok kereler yıkılıp virane duruma gelmiştir. Bölge, 1555 Amasya ve 1639 Kasr-ı Şirin antlaşmalarıyla Osmanlı Sultanlığı’na geçmiştir. Artzke bölgesi, Van Vilayeti’ne bağlı bir sancak durumundayken, 1840’ların ortasından itibaren, merkezi Artzke olmak üzere kazaya dönüşmüştür. Artzke-Alcavaz, XIX. yüzyıl sonlarında yaklaşık 16 bin nüfusa sahipti. Bölgenin sakinleri genelde tarım…

Read more »

Baberd, Bayberd, Bayburd, Bayburt, Paypurt: Batı Ermenistan’da, Erzrum (Erzurum) Vilayeti’nin kuzeybatı kısmında, Çorokh Nehri’nin yukarı bölümünde bulunan sancak. Kuzeyde Khağtyats Dağları, batıda Trapizon (Trabzon) Vilayeti’ne, güneyde Erzrum, doğuda ise Sıper (İspir) Sancağı’na sınırdaştı. Merkezi Baberd şehriydi. Baberd Kazası ve çevre bölgelerin 1882 yılında birleşmesinden meydana gelmiştir. Bölgenin iklimi sert, kışları uzun, toprağı verimli olup geniş orman örtüsüne ve zengin su kaynaklarına sahiptir. Bölge, Çorokh Nehri…

Read more »

Balu, Balahovit, Ballu, Baluahovit, Pallu, Palu: Batı Ermenistan’da, Diarbekir (Diyarbakır) Vilayeti’nin Arğanamaden Sancağı’nda bulunan kaza. Vilayetin kuzeybatı kısmında, Aradsani Nehri (Muratçay) ve onun sağ kolu olan Pağin (Peri) Nehri’nin karıştığı yerde bulunmakta, tarihi Balahovit bölgesine denk düşmektedir. Balu, 7–9 köy gruplarına (Garaçor, Bulanık, Mazırvat, Gökdere, Okhu, Hun, Kharabeken, Saracur, Aşmuşat) ayrılmıştı. Ermeni köyleri genellikle Mazırvat’ta bulunmaktaydı. Kazada bulunan yerleşim yerlerinin sayısı hakkında kaynaklarda farklı veriler…

Read more »

Bayazet, Beyazıt, Doğu Beyazıt. Batı Ermenistan’ın Erzrum (Erzurum) Vilayeti’nde, bölgenin kuzeydoğu kısmında, Van Gölü’nün kuzeydoğusunda bulunan sancak. Kuzeyde Kars ve Yerevan eyaletleri, doğuda İran, güneyde Van Vilayeti, batıda Khınus (Hınıs) ve Basen (Pasinler) kazalarıyla sınırdaştı. Tabii sınırlarını kuzeyde Ermeni Parı Dağları, Kösedağ’a kadar, güneyde Tondurek (Tendürek), Dsalkants ve Kartevan dağları oluşturmaktaydı. Yaklaşık olarak eski Ayrarat Eyaleti’nin Kogovit bölgesine denk düşmekteydi. Aradsani Nehri, kollarıyla birlikte sancağın…

Read more »

Berdak’ın antik tarihiyle ilgili veriler yoktur. Eski yerleşimin, Berdak kalesi eteklerinde kurulu olduğu bilinmektedir. Eskiden bu bölgede Urartuların yaşadığı bilinmektedir. Bölge, Urartulardan sonra Muşklara, Medyalılara, Farslara, Kapadokya Krallığı’na, Ermeni Krallığı’na, Romalılara ve Bizans egemenliğine geçmiştir. VII. yüzyılda Arap saldırılarına maruz kalmıştır. Günümüzde Keban Barajı’nın suları altında kalmış olan eski Berdak, farklı dönemlerde zoraki göçlere tabi olmuş, daha sonra da Berdak kalesiyle birlikte baraj bölgesindeki yeni…

Read more »

Bitlis Sancağı, Bağeş Sancağı, Bağiş Sancağı, Pitliz Sancağı, Pitlis Sancağı: Batı Ermenistan’daki Bitlis Vilayeti’nin dört sancağından biri. Genel olarak eski Ağdznik Eyaleti’nin Salnodzor veya Salnadzor bölgesine denk düşmektedir. Bünyesinde toplam 441 köy barındırmakta olan sancak, XIX. yüzyıl sonu ve XX. yüzyıl başında Khılat (Ahlat), Khizan (Hizan), Motkan ve Bitlis kazalarına bölünmüştü ve Bitlis Vilayeti’nin doğu sınırını kapsamaktaydı. Khılat ve Datvan (Tatvan) sancakları da vilayet dâhilinde…

Read more »

Çapağcur Kazası, Çabak Cur, Çapağcur, Çapacur, Çapığcur, Çabakçur, Çapakçur, Cabalcur, Cabakçur, Cabakçur Kazası, Capağcur: Batı Ermenistan’daki Bitlis Vilayeti’nin, Genc (Genç) Sancağı’nda bulunan kaza. Çapağcur Nehri vadisi boyunca yayılmaktaydı. Doğuda Genc, batıda Balu (Palu), kuzeyde Kıği (Kiğı), güneyde ise Diarbekir (Diyarbakır) Vilayeti’nin Arğanamaden (Ergene Maden) Sancağı’na sınırdaştı. Alan itibarıyla eski Çapağacur (Eski Haştyank) bölgesinin bir kısmına denk düşmekteydi. XVII. yüzyılda, Osmanlı egemenliği esnasında, sancak olarak Diarbekir…

Read more »

Çapağcur, Çapalcur: Büyük Hayk’ın Dördüncü Hayk Eyaleti’nde bulunan bölge. Aynı isimle anılan kaleye sahiptir. Alan olarak Haştyank bölgesine denk düşmektedir. Ormanlarla kaplı dağlara ve azgın akarsulara sahiptir. Dağlarla çevrili geniş bir ovaya yayılmıştır. Aradsani (Muratçay) havzasının 4 nehri, yan kollarıyla birlikte bu bölgeden akmaktadır. Su bolluğundan dolayı da bölge Çapağcur olarak (Erm. cur = su) adlandırılmıştır. Daha sonraki dönemlerde bölgenin sadece bir kısmını teşkil eden…

Read more »

Erzrum, Erzirum, Erzurum, Teodosupolis. Batı Ermenistan’daki Erzrum Vilayeti’nin bir sancağı. Kuzey ve kuzeydoğuda Trapizon (Trabzon) Vilayeti’ne ve Batum Eyaleti’ne, batıda Yerzınka Sancağı’na, doğuda Kharberd (Harput) ile Bitlis vilayetlerine ve Bayazet (Beyazıt, Doğu Beyazıt) Sancağı’na ve Kars Eyaletine sınırdaştı. İdari merkezi Karin (Erzrum) şehri olmuştur. XIX. yüzyıl sonları ve XX. yüzyıl başlarında Baberd (Bayburt), Basen (Pasinler), Dercan (Tercan), Erzrum, Tortum, Khınus (Hınıs), Kiksim, Sıper ve Kıği…

Read more »