Մոկք

  Մոկք. նահանգ Մեծ Հաքում` համանուն կենտրոնով։ Հյուսիսից և արևելքից սահմանակցում էր Վասպուրականի, արևմուտքից՝ Աղձնիքին, հարավից՝ Կորճայքին։ Մոկքը ուներ հետևյալ գավառները. Իշայր, Մյուս Իշայր, Իշոց, Առվենից ձոր, Միջա, Մոկք Առանձնակ, Արգաստովիտ և Ջերմաձոր։ Մ.թ.ա. IXդ. Մոկքի տարածքն ընդգրկվել է Ուրարտու պետության, մ.թ.ա. VIդ. սկզբից՝ Երվանդունիների թագավորության կազմի մեջ։ Մովսես Խորենացու հավաստմամբ` Հայոց թագավոր Վաղարշակը Մոկքում…

Ուտիք

  Ուտիք. Մեծ Հայքի տասներկուերորդ նահանգը։ Արևմուտքում սահմանակցել է Գուգարք, հյուսիս–արևմուտքում՝ Այրարատ և Սյունիք, հարավ–արևմուտքում՝ Արցախ, հարավում՝ Փայտակարան նահանգներին։ Մ.թ.ա. VIIIդ. 1–ին կեսին Սարդուրի Բ–ի ուրարտական զորքերը մուտք են գործում Ուտիք, իսկ նույն դարի 2–րդ կեսին Ռուսա Ա–ն նահանգը միացրել է Ուրարտական պետությանը։ Մ.թ.ա. VIդ. Ուրարտուի անկումից հետո Ուտիքը մտել է Երվանդունիների Հայկական թագավորության մեջ,…

Պարսկահայք

Պարսկահայք. նահանգ Մեծ Հայքում։ Ընդգրկել է Կապուտան լճի հյուսիսային և արևմտյան առափնյա շրջանները։ Սահմանակից էր Կորճայք և Վասպուրական նահանգներին։ Արտաշեսյանների և Արշակունիների թագավորության օրով կազմել է Նոր Շիրական բդեշխության հիմնական մասը։ Մեծ Հայքի 385 թ. բաժանումից և Նոր Շիրականը Սասանյան Պարսկաստանին միացվելուց հետո այդ տարածքը կոչվել է Պարսկահայք։ Պարսկահայքը կազմված էր 9 գավառից. Կուռիճան, Մարի,…

Սյունիք

   Սյունիք. Մեծ Հայքի իններորդ նահանգը։ Արևմուտքում և հյուսիս–արևմուտքում սահմանակցում էր Այրարատին, հյուսիս–արևելքում և արևելքում՝ Արցախին, հարավում և հարավ–արևելքում՝ Վասպուրականին։ Սյունիքի գավառներն են՝ Երնջակը, Ճահուկը, Վայոց Ձորը, Գեղարքունիքը, Սոդքը, Աղահեճքը, Ծղուկը, Հաբանդը, Բաղքը, Չորքը, Արևիքը, Կովսականը Մ.թ.ա. I հազարամյակում Սյունիքի տարածքում բնակվել են բազմաթիվ ցեղեր, որոնք մ.թ.ա.VIIIդ. սկզբից աստիճանաբար ներառվել են Ուրարտու պետության քաղաքական ազդեցության…

Վասպուրական

  Վասպուրական. նահանգ Մեծ Հայքում. Հյուսիսից սահմանակից էր Այրարատ, հյուսիս – արեւելքից, Սյունիք, արեւելքից, Փայտակարան եւ Պարսկահայք, հարավից, Կորճայք, Մոկք եւ Աղձնիք, արեւմուտքից, Տուրուբերան նահանգներին. Ընդգրկում էր 35 գավառ. Մ.թ.ա. IX դարից Վասպուրականի տարածքը մտել է Ուրարտու պետության մեջ, ունեցել է զարգացած արհեստագործություն եւ երկրագործություն. Մ.թ.ա. VI դարից Վասպուրականի ամբողջ տարածքը մտել է Երվանդունի, մ.թ.ա.…

Տայք

Տայք. Մեծ Հայքի 14 – րդ նահանգը. Հյուսիսից սահմանակից էր Եգերք եւ Խաղտիք երկրներին, հյուսիս – արեւելքից, Գուգարք, արեւելքից եւ հարավից, Այրարատ, հարավ – արեւմուտքից եւ արեւմուտքից, Բարձր Հայք նահանգներին. Տայքը վառչականորեն բաժանվում էր 8 գավառի, Կող, Բերդաց Փոր, Պարտիզաց Փոր, Ճակք, Բոխա, Ոքաղե, Ազորդաց Փոր եւ Ասեաց Փոր. Մինչեւ III դ. Տայքը եղել է…

Տուրուբերան

 Տուրուբերան կամ Տաւրուբերան (Կողմն Տարաւնոյ, Տարոնոյ աշխարհ, Տաւրոյ բերան) – Մեծ Հայքի չորրորդ նահանգը. Արեւմուտքից սահմանակից էր Ծոփք եւ Բարձր Հայք, հյուսիսից, Այրարատ, արեւելքից, Վասպուրական, հարավից, Մոկք եւ Աղձնիք նահանգներին. Տուրուբերանի բնական սահմաններն արեւմուտքում կազմում էին Բյուրակն – Մնձուրյան լեռնաշղթայի արեւելյան հատվածից սկսվող եւ դեպի հարավ տարածվող Սերոկի լեռները, հյուսիսում, Հայկական Պար եւ Շարիանի լեռնաշղթաները,…

Փայտակարան

  Փայտակարան. Մեծ Հայքի տասնմեկերորդ նահանգը։ Հյուսիս–արևմուտքից սահմանակից էր Սյունիք, Արցախ և Ուտիք, արևմուտքից՝ Վասպուրական նահանգներին։ Փայտակարանի գավառներն են՝ Հրաքոտ–Պերոժը, Վարդանակերտը, Յոթնփորակյան Բագինքը, Քոեկյանը, Ռոտ–ի–Բաղան, Առոսը, Պիճանը, Հանին, Աթշի–Բագավանը, Սպանդարան Պերոժը, Որմիզդպերոժը, Ալևանը։ Որպես Մեծ Հայքի թագավորության ծայր արևելյան նահանգ` Փայտակարանը ռազմաքաղաքական մեծ կարևորություն է ստացել հյուսիսային կովկասյան լեռնականների դեմ մղվող պայքարում։ Քրիստոնեությունը պետական կրոն…

Բիթլիսի նահանգ (համառոտ)

Բիթլիսի նահանգ, Բաղեշի իշխանություն, Բաղեշի նահանգ, Բաղիշի նահանգ, Բիթլիզի նահանգ, Պիթլիզի նահանգ, Պիտլիսի նահանգ — Նահանգ Արևմտյան Հայաստանում: Իբրև առանձին վարչական միավոր ձևավորվել է 16–րդ դարի սկզբում` որպես հյուքյումեթություն (իշխանություն), որի մեջ մտնում էին Սասունը, Մուշը, Խիզանը, Խնուսը, Խլաթը, Արծկեն: Կենտրոնը Բիթլիսն էր, որ կոչվում էր նաև Բաղեշ: Որպես նահանգ ձևավորվել է 1875 թ: Տարածվում…

Դիարբեքիրի նահանգ (համառոտ)

Դիարբեքիրի նահանգ, Ամեդ, Ամեդա, Ամեդի, Ամեդու, Ամիդ, Ամիդա, Ամիդացվոց նահանգ («քաղաք»), Ամիդի, Ամիդիա, Ամիդու, Ամիթ, Դիարպեքիր, Տիարբնքիր, Տիարպեքիր, Տիգրանակերտ — Նահանգ, գավառ, գավառակ (կազա), կուսակալություն (փաշայություն) Արմ Հայաստանում: Փռված էր Արևմտյան Տիգրիսի վերին հոսանքի ավազանում և շրջակա տարածքներում: Կազմված էր պատմական մեծ Հայքի Չորրորդ Հայքից և Աղձնիքի արևմտյան գավառներից: 17—18-րդ դարերում այն հետագա շրջանի համանուն…