Պետք է դադարեցնել Թուրքիայում իշխանությունների կողմից հայկական եկեղեցիների վերականգնման գործընթացը

Էդիկ Հովսեփյան

Եթե Աղթամարի Սրբ. Խաչ եկեղեցին համարվում է Թուրքիայի կառավարության սեփականությունը, ապա Տիգրանակերտի Սրբ. Կիրակոս եկեղեցին համարվում է Պոլսո պատրիարքարանի և հայ համայնքի սեփականությունը: Սա լուրջ ահազանգ է հետագայում Թուրքիայի տարածքում հայկական եկեղեցիների վերականգման գործընթացում:  Աղթմարի Սրբ. Խաչ եկեղեցին վերանորոգվել է Թուրքիայի կառավարության ֆինանսավորմամբ, շուրջ 2 մլն դոլար ներդրմամբ, իսկ Տիգրանակերտի Սրբ. Կիրակոս եկեղեցին վերանորոգվել և վերականգնվել է էլի շուրջ 2 մլն դոլարի շրջանակներում, սակայն հայ համայնքի, քաղաքապետարանի և բարերաների ֆինանսավորմամբ:

Այս հանգամանքներն էլ կախորոշում են, թե հետագայում ում սեփականությունն են դառնալու այդ եկեղեցիները: Եթե Թուրքիայի իշխանություններն են ներդրում կատարում, ապա այն հանդիսանում է պետական սեփականություն, և միայն օրենսդրական կարգով և կառավարության «բարի կամքով» այդ կարգի եկեղեցիները կտրվեն հայ համայնքին որպես սեփականություն, կամ` ընդհանրապես չեն տրվի: Աղթամարի Սրբ. Խաչ եկեղեցում կրոնական արարողություն կատարելու համար անհրաժեշտ է Թուրքիայի իշխանությունների լիազոր մարմնի թույլտվությունը: Նրանք կարող են դա թույլատրել իրականացնել տարին մեկ անգամ, ինչպես ներկայում է, կամ` տարին մի քանի անգամ, կամ էլ` ոչ մի անգամ: Իսկ Տիգրանակերտի Սրբ. Կիրակոս եկեղեցում կրոնական արարողությունների համար ոչ մի լիազոր մարմնի թույլտվություն պետք չէ, քանի որ այն վերականգնվել է հայ համայնքի ֆինանսավորմամբ, և եկեղեցին համարվում է համայնքի սեփականությունը: Հետևաբար, այն եկեղեցիները, որոնք խոնարհված են և վերականգնման կարիք ունեն, նախ պետք է լուծել դրանց պատկանելիության հարցը և հետո վերականգնել հայ համայնքի և միջազգային կազմակերպությունների ուժերով:

Բանն այն է , որ թե’ Աղթամարի Սրբ. Խաչ եկեղեցին, թե’ Թուրքիայի տարածքում այլ եկեղեցիների ու հայկական մշակույթի հուշարձանների վերականգնումը միայն առաջին հայացքից է թվում, որ իրականացվել է  Թուրքիայի կառավարության ֆինասավորմամբ: Իրականում դրանք կատարվում են հետևյալ սխեմայով. Թուրքիայի կառավարությունը ստեղծում է իրենից «անկախ» և իրավաբանական կարգավիճակ ունեցող հասարակական կազմակերպություն կամ հիմնադրամ, որոնց կանոնադրությամբ նախատեսվում է երկրում ազգային փոքրամասնությունների մշակութային ժառանգության պահպանման խնդիր, և այդ կազմակերպությունները դիմում են եվրոպական ու միջազգային տարբեր հիմնադրամաներին, որոնք դրմաշնորհների ձևով  ֆինանսավորում են այդպիսի ծրագրեր:  Այդ կազմակերպությունները պաշտոնապես ստանում են Թուրքիայի կառավարության երաշխիքը, որ կառավարությունը կիրականացնի համաֆինանսավորում` 10-ից մինչև 30 տոկոսի սահմաններում: Ստացվում է, որ Թուրքիան միջազգային կազմակերպությունների ֆինասավորմամբ վերականգնում է հայկական եկեղեցիները, որոնք այնուհետ դառնում են պետության սեփականությունը: Այս նույն սխեմայով է վերականգնվել նաև Աղթամարի Սրբ. Խաչ եկեղեցին: Բայց չէ որ նույն սխեման կարող են օգտագործել նաև հայկական կազմակերպությունները և նույն այդ միջազգային կազմակերպությունների գրանտներով վերականգնել մեր մշակութային և կրոնական արժեքները` միաժամանակ թույլ չտալով, որ գոնե մեր եկեղեցիները չհայտնվեն թուրքական պետականության ձեռքերում` որպես սեփականություն:                   

http://www.armweeklynews.am/i3/main/moct/moct2028.html

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *