ՍԱՄՍՈՒՆ, Սամսոն, (հնում՝ Ամիսոս). քաղաք և նավահանգիստ Սև ծովի Սամսուն խորշի ափին, Սամսուն նահանգի վարչական կենտրոնը: 1914թ. Սամսունում բնակվել է ավելի քան 10 հազար հայ: Ունեցել է 2 եկեղեցի և 2 վարժարան: Սամսունը եղել է Կ.Պոլսի հայոց պատիրարքության Սամսունի վիճակի կենտրոնը: Հրատարակվել է «Դպրոց» պատմագիտական ամսագիրը (1914թ.): Հնագույն ժամանակներից Սամսունում բնակված հայերը զգալի դեր են…

Ամբողջը »

ՍԱՍՈՒՆ, Ծմակ. Քաղաք Մեծ Հայքի Աղձնիք աշխարհի Սասուն գավառամ, Մուշ քաղաքից 20-22 կմ հարար: Հավանաբար պետք է հասկանալ Սասանի բերդը: Սասունի բերդ, Դավթաբերդ, Դավթի բերդ, Սանասանա, Սանաասն, Սանասանք, Սասան, Սասունցի Դավթի բերդ, Քաղկիկ, Քաղքիկ. բերդ Մեծ Հայքի Աղձնիք աշխարհի Սասան գավառում՝ Ծովասար լեռան հարավային կողմում՝ Կապաս և Կուս գետերի միախառնման տեղում գոյացած եռանկյունաձև տարածքի բարձրաբերձ…

Ամբողջը »

ՍԱՏԱՂ, Սատալա, Սադալա. քաղաք և գավառ Փոքր Հայքում` Գայլ գետի վերին հոսանքի շրջանում: Ըստ Կլավդիոս Պտղոմեոսի` եղել է Օրբալիսենե ստրատեգիայի կամ զորավարության կազմում: Որոշ ուսումնասիրողներ Սատաղը նույնացնում են Պլինիոս Ավագի հիշատակած Կեսարիա քաղաքի հետ: Մ.թ.ա. IIդ. վերջին Փոքր Հայքի հետ միացվել է Պոնտական թագավորությանը, որի անկումից (մ.թ.ա. 66թ.) հետո` Հոմեական կայսրությանը: Պարթևա-հռոմեական մրցակցության շրջանում խիստ…

Ամբողջը »

ՍԱՐԻՂԱՄԻՇ. քաղաք Կարսի մարզում՝ Մեծրաց լեռների հարավային ստորոտին՝ Կարոց գետի վերին հոսանքի` Եղեգնուտի աջ ափին: Հնում հավանաբար կոչվել է Եղեգնուտ, որից էլ հետագայում առաջացել է թուրքական Սարիղամիշ անվանումը: Սարիղամիշը բաղկացած էր Վերին և Ստորին թաղերից, որոնք անցյալում եղել են երկու կից գյուղեր: Սարիղամիշի հայերն զբաղվել են երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, առևտրով և արհեստներով: Ունեցել են եկեղեցի ու…

Ամբողջը »

ՍԵԲԱՍՏԻԱ, Կաբիրա, Դիոսպոլիս, Սեվաստ. քաղաք Փոքր Հայքում` Հալիս գետի աջ կողմում: Որպես բնակավայր առաջացել է մ.թ.ա. մոտ 150-100թթ. և գլխավոր սրբավայրի անունով կոչվել Կաբիրա (Կաբիրաներ` ստորերկրյա աստվածություններ անունից): Հռոմեական զորավար Պոմպեոսը, մ.թ.ա. 66թ. քաղաքի պատերի տակ պարտության մատնելով Պոնտոսի թագավոր Միհրդատ VI Եվպատորին, այն իր հաղթանակի պատվին կոչել է Դիոսպոլիս: Մ.թ.ա. 30-ական թթ. քաղաքն անցել…

Ամբողջը »

ՍԸՎԱԶ, Սեբաստիա, Դիոպոիս, Դիոսպոլիս, Կաբիրա, Կապիրա, Մեգապոլիս, Մեղապոլիս, Սաբասթիա, Սավաստ, Սեբաստ, Սեբաստացվոց քաղաք, Սեբաստե, Սեբաստեա, Սեվազ, Սեվաս, Սեվաստ, Սեվաստա, Սեվաստիա, Սեվաստո, Սրվազ, Սիվաս, Սվազ, Սվաս, Սուազ, Սուվազ, Տրիսուպոլիս, Օգոստոս, Օգոստոսական. քաղաք պատմական Փոքր Հայքում, Ալիս գետի վերին հոսանքի աջ կողմում, Մարագում լ-ան ստորոտում փռված ընղարձակ հովտում, 1348 մ բարձր վրա: Դիրքը գեղեցիկ է, կլիման՝ ցամաքային,…

Ամբողջը »

ՍՂԵՐԴ, Սղերտ, Սերխեթ, Սիերտ. քաղաք Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիսի նահանգում, համանուն գավառի և գավառակի կենտրոնը: Ընկած էր Բաղեշ (Բիթլիս)-Ջեզիրե-Մոսուլ առևտրական ճանապարհի վրա: Հայաստանի հնագույն բնակավայրերից է: Մ.թ.ա. 401թ. Սղերդով են անցել Քսենոֆոնը և 10000 հույն: Եղել է Աղձնիք նահանգի Արզան (Աղձն) գավառի կազմում: XX դ. սկզբին Սղերդն ուներ 500-550 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվել են արհեստներով,…

Ամբողջը »

ՍՈՒՐՄԱԼՈՒ, Սուրբ Մարի, Սուրմառի. բերդաքաղաք Այրարատ նահանգի Ճակատք գավառում՝ Երասխ և Վարդամարգ գետերի միախառնման մոտ` Խաչասարի ստորոտին: Թովմա Մեծոփեցին Սուրմալուի ամրությունների շինությունը վերագրում է Բագրատունիներին: Ըստ պատմիչ Արիստակես Լաստիվերցու` Հայոց թագավոր Հովհաննես-Սմբատից (1020-41թթ.), այլ բերդերի թվում, Վեստ Սարգիսը բռնատիրել է նաև Սուրմալուին: Ալփ Արսլանը Սուրմալուն գրավել և վերածել է թուրքական զորանիստի: XIIIդ. սկզբին Սուրմալուն ազատագրել…

Ամբողջը »

ՍՊԵՐ, Իսպիր-գասապա. բերդաքաղաք Բարձր Հայք նահանգի Սպեր գավառում` Ճորոխ գետի աջ ափին: Եղել է գավառի կենտրոնը: Բագրատունիների տիրույթ: Առաջին անգամ հիշատակում է Մովսես Խորենացին` Սմբատավան անունով: XVIդ. սկզբին Սպերը զավթել են օսմանյան թուրքերը. ընդգրկվել է Էրզրումի նահանգի Իսպիր գավառի մեջ, դարձել նրա կենտրոնը: XIXդ. Սկզբին՝ շուրջ 900 տուն բնակիչ: Հայերի 1829-30թթ., ինչպես նաև հետագա տարիների…

Ամբողջը »