Daily Archives: 2010/02/22

Հարություն (Արթին) Բեզջիյան

Հարություն ամիրա Բեզջիյանը, ով հայտնի է նաև որպես Գազազ Արթին, ծնվել է 1771 թվականի ապրիլի 10-ին Յենիքափըում, մահացել է 1834 թվականի հունվարի 3-ին Ստամբուլում: Գումգափուի հայկական Մայր Վարսարար նախակրթարանում ստանալով նախնական կրթություն` հոր հետ սկսել է զբաղվել մետաքսի առևտրով, որի պատճառով էլ ստացել է «Գազազ» մականունը: Հայտի Տուզյան ընտանիքի հետ աշխատելիս ծանոթանանում է օսմանյան պալատականների…

Հովհաննես Մյուհենդիսյան

Հայկական ծագում ունեցող տպագրիչ Հովհաննես Մյուհենդիսյանը (ծնվել է 1810 թ. Ստամբուլում, մահացել է 1891 թ. Ստամբուլում) Կայսերական նավաշինարարական և ինժեներական լիցեյի (Mühendishane-i Bahri-i Hümayun) դասախոս, ինժիներ Գևորգի որդին է: 1825 թ. ավարտելով Սամաթիայի հայկական դպրոցը` հատուկ դասեր է ստացել հորից` պարոն Գևորգից: Միևնույն ժամանակ աշակերտել է հայտնի երաժիշտ Համբարձում Լիմոնճյանին: Բացի այդ` իտալական ծագում ունեցող…

Մանասյան ընտանիք

Բալյան, Տատյան և Տուզյան ընտանիքներից հետո Մանասյանը չորրորդ նշանավոր ընտանիքն է Ստամբուլում: Այս գերդաստանի ազգանունը ծագում է պալատական նկարիչ Ռաֆայելի երկրորդ անունից` Մանասեից: Մանաս ընտանիքը նույնպես Բալյանների նման ծագում է Կեսարիայից: Ինչպես որ որևէ աղբյուր չի գտնվել ընտանիքի նախկին անդամների մասին, այնպես էլ անհայտ է, թե երբ են նրանք եկել և հաստատվել Ստամբուլում: Վանական Յ.…

Երկու աշուղ` Նամի և Սերվերի

Անատոլիայի ֆոլկլորում որպես «աշուղական գրականություն» հայտնի ճյուղը, որը կազմում է ավանդական խոսքի արվեստների հիմքը, միայն մուսուլման անատոլիացիների առանձնահատկությունը չէ: Աշուղական գրականության ճյուղում կային բազմաթիվ ստեղծագործող ոչ մուսուլմաններ: Հեջեով և արուզով դիվաններ, դեստաններ (էպիկական պատում) արտասանող այս արվեստագետների մեծամասնության վրա, ցավոք, պատմության ընթացքում ստվեր է ընկել: Սակայն կարողանում ենք տեղեկություն ստանալ այն ստեղծագործություններից, որոնք կարողացել են…

Փոքր Հայք

Հայաստանի արեւմտյան փոքր տարածքի եւ նրանում ձեւավորված թագավորության անվանումը `ի տարբերություն Մեծ Հայքի. Փոքր Հայքը եղել է հայ ժողովրդի ձեւավորման հնագույն շրջաններից. Մ.թ.ա. IX-VI դդ. Փոքր Հայքի արեւելյան շրջանները միավորվել են Ուրարտուին. Մ.թ.ա. VI դ. սկզբին Փոքր Հայքը մտել է Երվանդունիների թագավորության մեջ. Մ.թ.ա. VI դ. վերջից ընկել է Աքեմենյան Պարսկաստանի գերիշխանության ներքո. Ալեքսանդր Մակեդոնացու…

Հայկական բնաշխարհը

Հայկական լեռնաշխարհը: Այն տարածքը, որտեղ կազմավորվել եւ իր պատմական ուղին է անցել հայ ժողովուրդը, կոչվել է Հայաստան (Հայք): Հարեւան ժողովուրդների կողմից այն անվանվել է Արմենիա, Սոմխեթի եւ այլն: Հայկական լեռնաշխարհը հայտնի է բազմաթիվ լեռնաշղթաներով ու սարահարթերով: Այն գտնվում է Փոքր Ասիայի եւ Իրանի բարձրավանդակների միջեւ: Հայկական լեռնաշխարհն ունի ծովի մակերեւույթից 1500-1800 մետր միջին բարձրություն եւ…

Աղձնիք

Աղձնիքը, ըստ Մովսես Խորենացու (ըստ այլ ուսումնասիրողների, Անանիա Շիրակացու) «Աշխարհացոյց», հանդիսանում էր Մեծ Հայքի երրորդ նահանգը. Ասուրաբաբելական արձանագրություններում հիշատակվում է Ալզի, ուրարտական սեպագիր արձանագրություններում, Ալզինի ձեւով. Ըստ Բ.Հ. Հարությունյանի ուսումնասիրությունների `նահանգի սահմաններն արեւմուտքում տարածվում էին մինչեւ Եփրատ, եւ գավառացանկից բացակայում է Քաղ (Քղիմար) գավառը, նույնանալով Անգեղ Տուն գավառին: Տարբերություններ կան նաեւ լեռնային գավառների տեղադրություններում: Աղձնիքը…

Այրարատ

  Այրարատ. Մեծ Հայքի կենտրոնական նահանգ։ Պատմական բոլոր ժամանակաշրջաններում եղել է Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կենտրոնը։ Տարածվում էր Արաքսի միջին և Արածանիի վերին ավազաններում։ Հյուսիսից սահմանակից էր Գուգարքին, արևմուտքից՝ Բարձր Հայքին ու Տայքին, արևելքից՝ Սյունիքին և հարավից՝ Տուրուբերանին ու Վասպուրականին։ Այրարատում կային ոսկու, պղնձի, երկաթի հանքավայրեր, հարուստ աղահանքեր, շինանյութեր և հանքային ջրեր։ Այրարատը հնուց…

Արցախ

   Արցախ (նաև՝ Արձախ, Արցախամայր). Մեծ Հայքի տասներորդ նահանգը, տարածված էր Փոքր Կովկասի արևելյան և Հայկական Լեռնաշխարհի հյուսիսարևելյան մասում։ Ընդգրկում էր այժմյան Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը՝ հարակից ազատագրված տարածքներով, և ձգվում էր մինչև Իջևանի շրջանը։ Հյուսիս-արևելքից և արևելքից սահմանակցում էր Ուտիք նահանգին, արմուտքից, Աղավնո գետակով՝ Սյունիքին։ Հյուսիս-արևմուտքում Արցախի սահմանները ձգվում էին Սևանա լճի արևելյան ափով, հարավից՝…

Բարձր Հայք

   Բարձր Հայք. Մեծ Հայքի առաջին նահանգը։ Բաղկացած էր հետևյալ ինը գավառներից՝ Դարանաղի, Աղիվն, Մուզուր, Եկեղյաց, Մանանաղի, Դերջան, Սպեր, Շաղագոմ և Կարին։   Իր տարածքով Բարձր Հայքը համապատասխանում է այժմյան Էրզրումի վիլայեթի հիմնական մասին։ Ուներ ընդարձակ սարահարթեր և դաշտեր։ Ձմռանը լինում են խիստ ցրտեր, տեղում է առատ ձյուն, մթնոլորտային տեղումները բավարար են։ Գլխավոր գետը Եփրատն է,…