Հայաստանի հնագիտական ժառանգութիւնը

12. Հայկական ճարտարապետությունը վաղ միջնադարում (301-670 թթ.)

Հովհաննես Սանամյան Հայաստանի վաղ ֆեոդալիզմի արվեստի բնորոշ հատկանիշներից է եկեղեցական ինքնատիպ ճարտարապետությունը: Սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական հարաբերությունների արմատական փոփոխությունները հիմք հանդիսացան 301 թ. քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու համար: Հոգևոր-քաղաքական նոր սկզբունքները նախադրյալներ ստեղծեցին Վանի թագավորության և հելլենիստական Հայաստանի ավանդույթներից բխող ազգային ինքնատիպ ճարտարապետության ձևավորման և զարգացման համար: Հայաստանի դիրքը՝ արևելքի և արևմուտքի առևտրական ճանապարհների խաչմերուկում, նպաստեց…

11. Հայկական ճարտարապետությունը զարգացած միջնադարում (885-1399 թթ.)

Հովհաննես Սանամյան 885 թ. Հայաստանը թոթափում է արաբական լուծը և վերականգնում անկախ պետականությունը: Բագրատունյաց հարստության օրոք հաստատվում են նպաստավոր պայմաններ երկրի տնտեսական և քաղաքական զարգացման համար: Ընդլայնվում և բարգավաճում են հին քաղաքները (Դվին, Նախճավան, Վան, Կարին) հիմնվում են նորերը (Անի, Կարս, Լոռէ, Կապան, Արծն, Խլաթ, Մանազկերտ և ուրիշներ): Քաղաքները կարևոր դերակատարում են ստանձնում Հայաստանի տնտեսական,…

10. Հայաստանն աքեմենյան և հելլենիստական ժամանակաշրջաններում

Հայկ Հակոբյան Վանի թագավորության անկումից հետո, Ք. ա. VI դարի սկզբին, Մերձավոր Արևելքում հին կայսրությունների (Ասորեստան, Բաբելոն, Եգիպտոս) կործանման ժամանակաշրջանում, Երվանդունի տան ներկայացուցիչները, սկսած Երվանդ I Սակավակյացից ու Տիգրան Երվանդյանից, կարողացան պահպանել Հայաստանի տարածքային և հոգևոր ամբողջականությունը: Դարեհ I-ի Բեհիսթունյան արձանագրության մեջ Ուրարտու կամ Արմինա կոչված այս ընդարձակ երկիրը, որի սահմանները հասնում էին Անտիտավրոսից մինչև…

9. Վանի թագավորություն (Ուրարտու)

Սիմոն Հմայակյան Վանի թագավորությունը Հայկական լեռնաշխարհում ձևավորված հին արևելյան տերություն էր: Այն հիմնադրվել է Ք.ա. IX դարում, գոյատևել առաջավորասիական հին քաղաքակրթություններին բնորոշ օրինաչափություններով և եղել տարածշրջանի քաղաքական կյանքը կարգավորող երկրներից մեկը: Մայրաքաղաքն էր Տուշպան (Վանը), պաշտամունքային կարևոր կենտրոնը` Խալդի աստծո քաղաքը` Մուծածիրը: Գոյության շուրջ 300-ամյա ընթացքում երկրի պետական կարգը և հասարակական հարաբերությունները ունեցել են ձևավորման…

8. Հայաստանը ուշ բրոնզի և վաղ երկաթի դարերում (Ք.ա. 1500-800 թթ.)

Հակոբ Սիմոնյան Հայաստանի միջին բրոնզի դարն էվոլյուցիոն զարգացման արդյունքում փոխարինվում է ուշ բրոնզի դարի միասնական մշակույթով: Այն բնորոշվում է քաղաքների, բերդշեների, կոթողային ճարատարապետության լայն տարածմամբ, հասարակության բարձրագույն աստիճանին կանգնած արքաների և արքայիկների, նրանց շրջապատող արիստոկրատիայի և պրոֆեսիոնալ ռազմիկների դասի կազմավորմամբ, արտադրության, մասնավորապես՝ մետաղագործության բնաագավառում նորագույն տեխնոլոգիաների կիրառմամբ, տառերի առաջին նմուշների երևան գալով (Վերին Նավեր, Շամիրամ,…

7. Վիշապակոթողներ

Հակոբ Սիմոնյան Այս ինքնատիպ կոթողները յուրահատուկ են լոկ Հայկական լեռնաշխարհի մշակույթին: Վիթխարի՝ մինչև 6 մ բարձրությամբ,  միակտոր բազալտից կերտված արձանները, որոնց   ժողովուրդն անվանել է վիշապներ, տեղադրվել են բնական և արհեստական ջրավազանների ու աղբյուրների ակունքների մոտ և խորհրդանշել են տարերքի անսանձ ուժերը, բնության զարթոնքը, պտղաբերություն, առատություն: Վիշապակոթողներ են դրվել նաև դամբարանների մեջ: Սրանք հավանաբար խորհրդանշել են…

6. Հայաստանը միջին բրոնզի դարում (Ք.ա. 2400-1500 թթ.)

Հակոբ Սիմոնյան   Հայաստանի սոցիալ-մշակութային, ինչպես նաև քաղաքական կյանքում Ք. ա. III հազարամյակի կեսին տեղի են ունենում խոշոր փոփոխություններ: Հայկական լեռնաշխարհի կենտրոնական և հյուսիսային շրջաններում հաստատվում են վաղ դամբանաբլուրների և գունազարդ խեցեղենի մշակույթները կրող հնդեվրոպական ցեղախմբեր: Տնտեսական խոր ճգնաժամ ապրող շենգավթյան սոցիալ-մշակութային ընդհանրությունը փլուզվում է: Եկվոր և տեղաբնիկ տարրերի միաձուլումից ծագում են չորս ազգակից. կարմիրբերդյան,…

5. Հայաստանը վաղ բրոնզի դարում (Ք.ա. 3500-2400 թթ.)

Հակոբ Սիմոնյան Ք. ա. IV հազարամյակի կեսին Հայաստանում ձևավորվում է բացառիկ ինքնատիպ և հզոր մի մշակույթ, որը գոյատևում է ավելի քան մեկ հազարամյակ և, զարգանալով, ընդգրկում է հսկայական տարածքներ՝ Հյուսիսային Կովկասից մինչև Իսրայել, Արևելյան Անատոլիայից (Ամիդ) մինչև Կենտրոնական Իրան (Գոդին-թեփե)՝ առանցքում ունենալով Հայկական լեռնաշխարհը, մասնավորապես Արարատյան դաշտը և սրան մերձակա նախալեռնային գոտին: Ժամանակակից 12 պետությունների…

4. Հայկական լեռնաշխարհի ժայռապատկերները

http://akunq.net/am/wp-content/uploads/2016/06/0038-300×200.jpgՀակոբ Սիմոնյան, Կարեն Թոխաթյան Մեզոլիթյան ժամանակաշրջանում` Ք. ա. XII-VIII հազարամյակներում, Եվրասիական վիթխարի մայրցամաքի տարբեր շրջաններում ծագեց ժայռապատկերային արվեստը:  Հնագույն ստեղծագործողների համար քարը դարձավ մի ինքնատիպ «կտավ»: Ժայռաբեկորների և քարաժայռերի, հրաբախային ռումբերի և լավաների հոսքերի արևայրուքով պատված քարերի հարթ մակերեսներին փորագրվում, փորագծվում և քանդակվում էին երկրաչափական ու բուսական զարդեր, մարդկանց, կենդանիների, թռչունների ու սողունների ‎ֆիգուրներ, զենքեր,…

3. Նոր քարի և պղնձաքարի (էնեոլիթ) ժամանակաշրջանը Հայաստանում

Գրիգոր Արեշյան Քաղաքակրթության զարգացումն սկսվել է հարավ-արևմտյան Ասիայում, մեզնից շուրջ 12000 տարի առաջ, վերջին սառցակալման դարաշրջանի ավարտից և սառցադաշտերի հալչելուց հետո: Միջերկրականի արևելյան ափեզրի երկայնքով, այն է Լևանտում, Արևելյան Տավրոսի լեռնաշղթայի հարավային լանջերին և Միջագետքի հյուսիսային սահմանում (ներկայիս՝ հարավ-արևելյան Թուրքիա), որոնք հարուստ էին որսի կենդանիներով և հացազգիներով, որսորդ-հավաքչական խմբերը կառուցեցին իրենց առաջին մշտական բնակատեղիներ: Մեկ-երկու…